ضوابط جدید بسته‌بندی در اتحادیه اروپا؛ چالش جدید صربستان

اجرای رسمی مقررات جدید بسته‌بندی و پسماند بسته‌بندی اتحادیه اروپا (PPWR / EU 2025/40) از اوت ۲۰۲۶، یک تحول مهم در الزامات ورود کالا به بازار اروپا محسوب می‌شود.

 بر اساس گزارش بیزنس. آر. اس، اجرای رسمی مقررات جدید بسته‌بندی و پسماند بسته‌بندی اتحادیه اروپا (PPWR / EU 2025/40) از اوت ۲۰۲۶، یک تحول مهم در الزامات ورود کالا به بازار اروپا محسوب می‌شود. این مقررات، بدون تفکیک میان صادرکنندگان اروپایی و کشورهای ثالث، الزامات سخت‌گیرانه‌ای درخصوص مواد مورد استفاده در بسته‌بندی، مسئولیت تولیدکننده (EPR)، اظهارنامه انطباق، کاهش فضای خالی و افزایش سهم مواد بازیافتی تعیین می‌کند. بنابراین، از این پس انطباق بسته‌بندی با استانداردهای زیست‌محیطی اروپا، در کنار کیفیت خود کالا، از الزامات اساسی حضور در این بازار خواهد بود.  اجرای PPWR به احتمال زیاد هزینه‌های تطبیق صادرکنندگان، از جمله هزینه‌های تحقیق و توسعه، اصلاح تجهیزات و فرایندهای بسته‌بندی، آزمون‌های آزمایشگاهی و دریافت خدمات حقوقی و EPR را افزایش خواهد داد. این فشار برای بنگاه‌های کوچک و متوسط بیشتر خواهد بود و می‌تواند در صورت عدم انطباق، به محدود شدن دسترسی آنها به بازار اروپا و از دست رفتن بخشی از سهم بازار به نفع رقبا منجر شود.

  آیین‌نامه جدید بسته‌بندی اتحادیه اروپا برای صادرکنندگان صربستانی چه معنایی دارد؟

 هر شرکت صربستانی که کالاهای بسته‌بندی‌شده را در بازار اتحادیه اروپا عرضه می‌کند، باید اثبات کند که بسته‌بندی محصولاتش با استانداردهای جدید و یکپارچه اروپایی مطابقت دارد. مقررات جدید بسته‌بندی و پسماند بسته‌بندی (PPWR)، یعنی مقررات ((EU) 2025/40 که در آغاز سال جاری تصویب شد، یکی از مهم‌ترین تغییرات نظارتی برای صادرکنندگان صربستانی در چند سال اخیر به شمار می‌رود.  نکته حائز اهمیت برای شرکت‌های صربستانی این است که قوانین جدید هیچ تفاوتی میان تولیدکنندگان داخل اتحادیه اروپا و تولیدکنندگان کشورهای ثالث (خارج از اتحادیه) قائل نمی‌شود. هر بستری که «بسته‌بندی را وارد بازار اتحادیه اروپا» می‌کند — از جمله صادرکنندگان صرب — مشمول الزامات یکسانی به عنوان یک تولیدکننده است، بدون توجه به اینکه مقر اصلی آن شرکت در کجا واقع شده باشد.  اگرچه این آیین‌نامه دارای مراحل انتقالی است که تا سال ۲۰۴۰ به طول می‌انجامد، اما برخی از الزامات اساسی از همین الان اجرای فوریت دارند و برخی دیگر در سال‌های آینده به صورت تدریجی اعمال خواهند شد.

 

اقداماتی که صادرکنندگان باید بلافاصله انجام دهند

تعیین نماینده تام‌الاختیار برای مسئولیت گسترده تولیدکننده (EPR): صادرکنندگانی که مقر آن‌ها در اتحادیه اروپا نیست، در صورتی که کالاهای بسته‌بندی‌شده را مستقیماً به مصرف‌کنندگان نهایی در یکی از کشورهای عضو اتحادیه اروپا می‌فروشند، باید در آن کشور یک نماینده تام‌الاختیار تعیین کنند تا تعهدات مربوط به مسئولیت گسترده تولیدکننده (EPR) را ایفا نماید.  تهیه ارزیابی انطباق و مدارک فنی: برای هر نوع بسته‌بندی، ارزیابی انطباق باید صورت گیرد و اسناد فنی مربوطه تهیه شود. این اسناد باید تا ۱۰ سال پس از عرضه بسته‌بندی به بازار نگهداری شوند.  صدور اظهارنامه انطباق اتحادیه اروپا (EU Declaration of Conformity): صادرکننده باید اظهارنامه انطباق صادره طبق فرمت استاندارد اتحادیه اروپا را به همراه داشته باشد که با آن تایید می‌کند بسته‌بندی با تمام الزامات آیین‌نامه جدید مطابقت دارد.  اطمینان از قابلیت ردیابی در طول زنجیره تامین: توزیع‌کنندگان و واردکنندگان در اتحادیه اروپا موظفند بررسی کنند که آیا بسته‌بندی دارای تمامی مدارک و علامت‌گذاری‌های لازم هست یا خیر. صادرکنندگان صربستانی باید تمام اطلاعات لازم را در اختیار شرکای تجاری خود در اتحادیه اروپا قرار دهند.  بررسی حضور مواد شیمیایی ممنوعه (PFAS): استفاده از مواد شیمیایی پرفلوئوروآلکیل و پلی‌فلوئوروآلکیل (PFAS) در بسته‌بندی‌های در تماس با مواد غذایی، در صورتی که غلظت آن‌ها از آستانه‌های تعیین‌شده فراتر رود، ممنوع شده است.

 

مراحل بعدی تا سال‌های ۲۰۳۰، ۲۰۳۵ و ۲۰۴۰

این آیین‌نامه اهداف مرحله‌ای متعددی را تعیین کرده است که صادرکنندگان باید فرآیندهای تولیدی و زنجیره تامین خود را با آن‌ها تطبیق دهند:

 کاهش فضای خالی: سهم فضای خالی در بسته‌بندی‌های تجاری، بسته‌بندی‌های حمل‌ونقل و بسته‌بندی‌های مربوط به تجارت الکترونیک (E-commerce) حداکثر می‌تواند ۴۰ درصد باشد.

 الزامات قابلیت بازیافت (تا سال ۲۰۳۰): تمامی‌بسته‌بندی‌های واردشده به بازار اتحادیه اروپا باید برای بازیافت طراحی شوند.

 حداقل محتوای مواد بازیافتی در بسته‌بندی‌های پلاستیکی (تا سال ۲۰۳۰): بسته‌بندی‌های پلاستیکی باید حاوی درصد مشخصی از پلاستیک بازیافتی حاصل از پسماندهای پس از مصرف باشند.

 ممنوعیت انواع خاصی از بسته‌بندی‌ها (تا سال ۲۰۳۰): بسته‌بندی‌های پلاستیکی یک‌بارمصرف برای میوه‌ها و سبزیجات تازه با وزن کمتر از ۱.۵ کیلوگرم، بسته‌بندی‌های یک‌بارمصرف برای غذا و نوشیدنی در بخش رستوران‌داری و بخش‌های خدماتی، و همچنین بسته‌بندی‌های مینیاتوری برای محصولات بهداشتی و آرایشی ممنوع می‌شوند.

 قابلیت بازیافت در مقیاس بزرگ (تا سال ۲۰۳۵): بسته‌بندی‌ها نه تنها باید قابل بازیافت طراحی شوند، بلکه باید اثبات شود که عملاً در مقیاس بزرگ در قلمرو اتحادیه اروپا جمع‌آوری و بازیافت می‌شوند.

 درجه‌بندی قابلیت بازیافت (تا سال ۲۰۳۸): بسته‌بندی‌ها بر اساس عملکرد بازیافتی رتبه‌بندی خواهند شد و تنها بسته‌بندی‌هایی که به گریدهای A، B یا C دست یابند اجازه ورود به بازار را خواهند داشت.

اجرای این آیین‌نامه نشان می‌دهد که برای صادرات موفق به اتحادیه اروپا، دیگر تنها کیفیت محصول کافی نیست، بلکه بسته‌بندی نیز باید بالاترین استانداردهای زیست‌محیطی و قانونی را دارا باشد.

 

توضیحات تکمیلی:

اجرای آیین‌نامه جدید بسته‌بندی اتحادیه اروپا (PPWR / آیین‌نامه 2025/40 EU)، بر اساس تقویم رسمی‌کمیسیون اروپا به شرح زیر تقسیم شده است:

 ۱. فاز کنونی (اوت ۲۰۲۶ / مرداد-شهریور ۱۴۰۵) — فاز اجرایی پایه

این فاز الزامی‌شده است و تمام شرکت‌های صادرکننده به اروپا باید موارد زیر را آماده داشته باشند:

اظهارنامه انطباق (Declaration of Conformity): ارائه اسناد فنی مبنی بر رعایت استانداردهای زیست‌محیطی برای هر محموله.

ثبت نماینده قانونی (EPR): معرفی نماینده مسئول پسماند در هر یک از کشورهای مقصد اتحادیه اروپا.

ممنوعیت اولیه مواد شیمیایی: منع استفاده از مواد شیمیایی پرخطر و ماندگار (مانند PFAS) در بسته‌بندی‌های در تماس با غذا.

کاهش فضای خالی: سهم فضای خالی در بسته‌بندی‌های حمل‌ونقل و خریدهای آنلاین حداکثر باید 40 درصد باشد.

۲. فاز دوم (اوت ۲۰۲۸ / ۱۴۰۷) — برچسب‌گذاری و شفافیت مواد

در این فاز، الزامات زیر اضافه می‌شوند:

برچسب‌گذاری یکپارچه (Harmonised Labelling): تمام بسته‌بندی‌ها باید به کدهای دیجیتال (مانند QR کد) و برچسب‌های استاندارد حاوی اطلاعات دقیق جنس مواد و میزان قابلیت بازیافت مجهز شوند.

تجهیز سیستم‌های قابل استفاده مجدد: بخش‌های خدماتی و غذاهای بیرون‌بر (Takeaway) موظف به ارائه گزینه‌های ظروف قابل شارژ مجدد به مشتریان می‌شوند.

 

۳. فاز سوم (ژانویه ۲۰۳۰ / ۱۴۰۸) — انقلاب بازیافت و ممنوعیت پلاستیک‌های تک‌نسلی

این فاز سخت‌گیرانه‌ترین تحول را ایجاد می‌کند:

 قابلیت بازیافت ۱۰۰ درصدی (Recyclability): تمام بسته‌بندی‌های واردشده به بازار اتحادیه اروپا باید به‌گونه‌ای طراحی شده باشند که ۱۰۰٪ قابل بازیافت باشند.

حداقل پلاستیک بازیافتی: استفاده از درصد مشخصی پلاستیک بازیافتی (Post-Consumer Recycled) در ساخت بسته‌بندی‌های جدید الزامی می‌شود.

حذف بسته‌بندی‌های کوچک تک‌مصرفی: ممنوعیت مطلق پلاستیک‌های تک‌مصرفی برای میوه و سبزیجات زیر ۱.۵ کیلوگرم، سس‌ها و تک‌دوزهای رستورانی، و ظروف کوچک بهداشتی/آرایشی در هتل‌ها.

 

۴. فاز چهارم (۲۰۳۵ تا ۲۰۳۸ / ۱۴۱۳ تا ۱۴۱۶) — بازیافت در مقیاس صنعتی و حذف درجه C

۲۰۳۵ (بازیافت واقعی): بسته‌بندی‌ها نه تنها در طراحی، بلکه باید اثبات شود که در عمل و در مقیاس بزرگ تجاری (Recyclable at Scale) در خاک اروپا جمع‌آوری و بازیافت می‌شوند.

 ۲۰۳۸ (حذف گریدهای پایین): بسته‌بندی‌ها رتبه‌بندی کیفی می‌شوند و بسته‌بندی‌های با درجه کیفی C حق ورود به بازار اروپا را نخواهند داشت (تنها گریدهای A و B مجاز خواهند بود).

 

۵. فاز نهایی (سال ۲۰۴۰ / ۱۴۱۹) — هدف‌گذاری کاهش ۱۵ درصدی پسماند

افزایش چشمگیر سهم پلاستیک‌های بازیافتی در تولیدات جدید.

کاهش حداقل ۱۵ درصدی کل پسماند بسته‌بندی در سطح اتحادیه اروپا (نسبت به سال ۲۰۱۸).

  منبع:

https://biznis.rs/vesti/srbija/sta-nova-uredba-eu-o-ambalazi-znaci-za-srpske-izvoznike/