اکسپو ۲۰۲۷ بلگراد؛ سود میلیاردی یا ریسک اقتصادی؟

بنابر پایگاه اینترنتی صربین مانیتور، بر اساس گزارش ارزیابی اثرات اقتصادی مؤسسه مشاوره «لوئیس برگر»، سرمایه‌گذاری ۲ میلیارد یورویی دولت صربستان در پروژه اکسپو ۲۰۲۷ بلگراد می‌تواند تا سال ۲۰۳۷ بازدهی مالیاتی ۳.۸۲ میلیارد یورویی برای بودجه عمومی و ارزش افزوده ۹.۱ میلیارد یورویی برای اقتصاد این کشور ایجاد کند.

 این پروژه علاوه بر جذب ۱.۸۳ میلیارد یورو سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و میزبانی از ۱.۶۵ میلیون گردشگر خارجی در سه ماه برگزاری نمایشگاه، زیرساخت‌های جدیدی مانند مرکز نمایشگاهی، شبکه‌های حمل‌ونقل و فضاهای تجاری را در بلگراد به جای می‌گذارد؛ با این حال، دستیابی به سودآوری خالص (بازگشت ۱.۹۱ یورو به‌ازای هر یورو سرمایه‌گذاری) کاملاً وابسته به بازه ۱۰ ساله بهره‌برداری پس از برگزاری رویداد و محقق شدن پیش‌بینی‌های جذب گردشگر است.

  اکسپو ۲۰۲۷؛ صربستان چقدر سود خواهد برد؟ نخستین محاسبات اقتصادی

 سرمایه‌گذاری دولت در پروژه اکسپو در مجموع به ۲ میلیارد یورو خواهد رسید، در حالی که از طریق درآمدهای مالیاتی ممکن است نزدیک به دو برابر آن، یعنی ۳.۸۲ میلیارد یورو، به خزانه عمومی‌بازگردد. این بدان معناست که به ازای هر دینار (یا یورو) سرمایه‌گذاری شده، دولت ۱.۹۱ دینار دریافت می‌کند؛ در نتیجه علاوه بر جبران سرمایه‌گذاری اولیه، تقریباً معادل همان مبلغ سرمایه‌گذاری‌شده نیز «سود» خواهد داشت. این اثر مستقیمی است که این پروژه می‌تواند بر خزانه دولت داشته باشد.

 واقعی یا غیرواقعی؟

این‌ها ارقامی هستند که توسط شرکت مشاوره‌ای «لوئیس برگر» (Louis Berger) در «مطالعه ارزیابی اثرات اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی اکسپو ۲۰۲۷» که به‌تازگی تکمیل شده، به مقامات ارائه شده است. مجله «فوربز صربستان» به صورت اختصاصی به مهم‌ترین داده‌های موجود در این سند دسترسی پیدا کرده است؛ سندی که قرار است به‌زودی به صورت عمومی منتشر شود.  با این حال، درک این نکته مهم است که این اعداد صرفاً پیش‌بینی هستند و تنها پس از گذشت دوره زمانی مورد بررسی در مطالعه مشخص خواهد شد که دولت تا چه حد به این ارقام نزدیک می‌شود و این برآوردها چقدر واقعی بوده‌اند. بنابراین باید توجه داشت که در تدوین این مطالعه، تنها دوره بین آغاز مقدمات اکسپو در سال ۲۰۲۳ تا پایان خود رویداد در اوت ۲۰۲۷ مد نظر قرار نگرفته است. در پیش‌بینی اثرات، یک بازه زمانی ۱۰ ساله پس از پایان رویداد (یعنی تا سال ۲۰۳۷) نیز گنجانده شده است؛ بازه‌ای که افق زمانی استاندارد و مربوط برای ارزیابی اثرات اجرای چنین پروژه‌هایی محسوب می‌شود.

 سرمایه‌گذاری‌های خصوصی و اثر بر کل جامعه

این مطالعه برآورد می‌کند که سرمایه‌گذاری ۲ میلیارد یورویی دولت در اکسپو، سرمایه‌گذاری‌های بخش خصوصی به مبلغی تقریباً مشابه، یعنی دقیقاً ۱.۸۳ میلیارد یورو را جذب خواهد کرد. (بخش کوچک‌تری از آن، حدود ۵۰۰ میلیون یورو، توسط شرکت‌های خصوصی پیش از اکسپو سرمایه‌گذاری می‌شود و ۱.۳ میلیارد یورو باقی‌مانده پس از رویداد تزریق خواهد شد).

 طبق محاسبات این مطالعه، این سرمایه‌گذاری مجموعاً ۳.۸ میلیارد یورویی تا سال ۲۰۳۷ از طریق اثرات مستقیم، غیرمستقیم و القایی، به اصطلاح ارزش افزوده‌ای معادل ۹.۱ میلیارد یورو برای اقتصاد صربستان ایجاد خواهد کرد.  این رقم چگونه به دست می‌آید؟ اثرات مستقیم، برای مثال، از سرمایه‌گذاری در ساخت مجموعه از طریق پرداخت به شرکت‌های پیمانکار ناشی می‌شود. هزینه‌های نگهداری از مجموعه در طول دوره بهره‌برداری نیز در این گروه جای می‌گیرد. علاوه بر این، مخارج گردشگران در طول بازدید از اکسپو و پس از آن (زمانی که مجموعه آینده به عنوان یک قطب نمایشگاهی فعالیت کند) شامل این بخش است.

 در مورد اثرات غیرمستقیم، این موارد از پرداخت به تامین‌کنندگان برای خرید مواد و مصالح لازم ساخت‌وساز (سیمان، میلگرد و غیره) و همچنین درگیر شدن شرکت‌هایی که خدمات به مجموعه اکسپو ارائه می‌دهند (حراست، نظافت و غیره) در سال‌های پس از نمایشگاه ناشی می‌شود. سرمایه‌گذاری شرکت‌های خصوصی (مانند هتل‌ها و سایر کسب‌وکارهای تجاری) در خدمات یا محصولاتی که به بازدیدکنندگان مجموعه ارائه می‌دهند نیز در این دسته قرار می‌گیرد. در نهایت، اثرات القایی از مواردی مانند مخارج کارگرانی حاصل می‌شود که با حقوق دریافتی خود در زمان ساخت مجموعه خرید می‌کنند، همچنین مخارج کارکنانی که در مرکز نمایشگاهی آینده کار خواهند کرد، و مخارج تمام کسانی که در فروشگاه‌ها، رستوران‌ها یا سایر مراکزی کار می‌کنند که گردشگران تا سال ۲۰۳۷ به مناسبت بازدید از نمایشگاه یا جاذبه‌های اطراف آن به آن‌ها سر می‌زنند.

 با کسر ۳.۸ میلیارد یورو درآمد مالیاتی دولت از ۹.۱ میلیارد یورو ارزش افزوده جدید، می‌توان نتیجه گرفت که برای شهروندان و اقتصاد (یعنی برای کل جامعه)، این پروژه باید تا سال ۲۰۳۷ حدود ۵.۳ میلیارد یورو ایجاد کند.

 سرمایه‌گذاری‌ها

همان‌طور که در مطالعه آمده است، سرمایه‌گذاری‌های سرمایه‌ای در مجموعه اکسپو (غرفه‌ها، غرفه ملی و سایر ساختمان‌ها) به ۱.۲۳ میلیارد یورو خواهد رسید. ۷۷۵ میلیون یوروی دیگر در زیرساخت‌های پشتیبان (جاده‌ها، راه‌آهن، شبکه آب، فاضلاب، زیرساخت‌های انرژی و...) سرمایه‌گذاری خواهد شد. استادیوم ملی فوتبال از این محاسبات مستثنی شده است، زیرا رسماً بخشی از رویداد اکسپو محسوب نمی‌شود.  علاوه بر این، مطالعه فرض می‌کند که سرمایه‌گذاری خصوصی ۱.۸۳ میلیارد یورویی ناش از سرمایه‌گذاری شرکت‌کنندگان اکسپو در غرفه‌های خود و همچنین سرمایه‌گذاری شرکت‌های خصوصی در هتل‌ها و سایر سازه‌های تجاری خواهد بود.  طبق این مطالعه، پس از اکسپو، یک منطقه نمایشگاهی جدید در بلگراد، یک مرکز خرید، آپارتمان‌ها، فضاهای تجاری و همچنین شهربازی‌ها برای صربستان در این منطقه باقی خواهد ماند.

 بیشترین اثر پس از پایان اکسپو

همان‌طور که انتظار می‌رود، بیشترین سهم از ارزش افزوده ۹ میلیارد یورویی ذکر شده برای اقتصاد صربستان، در دهه پس از اکسپو (یعنی در دوره بهره‌برداری از مجموعه) به دست خواهد آمد: ۵.۴۳ میلیارد یورو. دوره پیش از رویداد ۲.۵ میلیارد یورو و خود برگزاری رویداد ۱.۱۳ میلیارد یورو ارزش افزوده ایجاد خواهد کرد.  همین امر در مورد درآمدهای مالیاتی نیز صدق می‌کند. بیشترین سهم (۲.۳۳ میلیارد یورو از کل ۳.۸ میلیارد یورو) در دوره ۲۰۲۸ تا ۲۰۳۷ وارد خزانه دولت خواهد شد. درآمدهای مالیاتی قبل از اکسپو ۸۲۳ میلیون یورو و در طول برگزاری آن ۶۷۱ میلیون یورو خواهد بود که در مجموع به حدود ۱.۵ میلیارد یورو می‌رسد.  بیشترین ارزش توسط سرمایه‌گذاری‌های سرمایه‌ای در پروژه ایجاد می‌شود (۴.۰۴ میلیارد یورو)، در حالی که انتظار می‌رود گردشگری نیز اثر قوی ۳.۲۲ میلیارد یورویی داشته باشد. از سوی دیگر، درآمدهای مالیاتی حاصل از گردشگری بیشتر از درآمدهای حاصل از سرمایه‌گذاری‌های سرمایه‌ای خواهد بود: ۱.۷۹ میلیارد یورو در برابر ۱.۲۷ میلیارد یورو.

 به طور خلاصه، به ازای هر دینار سرمایه‌گذاری شده قبل از اکسپو، ۰.۴۱ دینار به دولت بازمی‌گردد. در طول اکسپو این رقم ۰.۷۴ دینار خواهد بود، به این معنی که دولت در کوتاه‌مدت «در زیان» خواهد بود، اما بهره‌برداری بعدی از مجموعه «سورچین» (Surčin) بازدهی را به ۱.۹۱ دینار بازگشتی به ازای هر دینار سرمایه‌گذاری شده می‌رساند.

 چه تعداد گردشگر خارجی مورد انتظار است و چقدر هزینه خواهند کرد؟

با توجه به اهمیت درآمدهای گردشگری، این مطالعه توجه ویژه‌ای به این بخش دارد. پیش‌بینی می‌شود تنها در سه ماه برگزاری اکسپو (از مه تا اوت ۲۰۲۷)، ۱.۶۵ میلیون بازدیدکننده خارجی وارد صربستان شوند.  حدود یک‌سوم آن‌ها (نزدیک به ۵۲۲,۰۰۰ نفر) بازدیدکنندگان یک‌روزه خواهند بود که به طور متوسط ۱۰۳ یورو در اکسپو خرج می‌کنند. گروه بزرگ‌تری شامل ۱.۱۳ میلیون نفر به طور متوسط ۳.۵ روز در صربستان اقامت خواهند داشت. در میان آن‌ها، گردشگران معمولی روزانه به طور متوسط ۱۳۷ یورو و گردشگران تجاری روزانه تقریباً سه برابر آن یعنی ۴۶۸ یورو خرج خواهند کرد. کوچک‌ترین گروه را نمایندگان رسمی و هیئت‌های اکسپو تشکیل می‌دهند (۳,۲۱۵ نفر) که روزانه به طور متوسط ۲۵۰ یورو خرج کرده و متوسط ۱۵۱ روز در صربستان خواهند ماند.  پس از اکسپو تا سال ۲۰۳۷، انتظار می‌رود ۲.۳ میلیون بازدیدکننده خارجی دیگر از این مجموعه بازدید کنند تا در رویدادهای مختلف شرکت کرده یا از شهربازی‌های مجاور دیدن نمایند.

 اگر اوضاع طبق برنامه پیش نرود چه می‌شود؟

مطالعاتی از این دست، علاوه بر سناریوی پایه، یک سناریوی مثبت و یک سناریوی منفی را نیز بررسی می‌کنند. در این مورد، احتمال ورود گردشگران خارجی کمتر از حد انتظار (۲۰ تا ۳۰ درصد کمتر) و همچنین احتمال خرج‌کرد کمتر یا بیشتر آن‌ها (تا ۱۰ درصد) در نظر گرفته شده است.  در سناریویی که تعداد گردشگران طبق پیش‌بینی باشد اما ۱۰ درصد بیشتر خرج کنند، ارزش افزوده برای اقتصاد صربستان از ۹.۱ به ۹.۳۸ میلیارد یورو افزایش می‌یابد. در مقابل، اگر ۱۰ درصد کمتر خرج کنند، این سود به ۸.۷۴ میلیارد یورو کاهش خواهد یافت.  در بدترین سناریو (یعنی ۳۰ درصد گردشگر خارجی کمتر و ۱۰ درصد هزینه کرد کمتر)، ارزش افزوده ناخالص برای اقتصاد صربستان از ۹.۱ به ۷.۸۷ میلیارد یورو افت خواهد کرد.  در نهایت، درآمدهای مالیاتی دولت نیز تغییر خواهد کرد. در مطلوب‌ترین سناریو، دولت ۴ میلیارد یورو کسب خواهد کرد، در حالی که در بدترین سناریو، درآمدهای مالیاتی حاصل از اکسپو به ۳.۱۶ میلیارد یورو کاهش می‌یابد.

 منبع:

https://www.serbianmonitor.com/expo-2027-quanto-ci-guadagnera-la-serbia-i-primi-calcoli-economici/