پیامدهای تصمیمات بانک مرکزی اروپا بر سیستم بانکی و وامگیرندگان صربستان
بر اساس پایگاه اینترنتی بلیتس، تصمیم اخیر «بانک مرکزی اروپا» برای افزایش نرخ بهره—که جهت مهار تورم ناشی از بحران انرژی و تنشهای خاورمیانه اتخاذ شده—نگرانیهایی را در صربستان ایجاد کرده است. دلیل این نگرانی آن است که بخش عمدهای از وامهای مسکن در صربستان، بهصورت «ارزی و بر پایه یورو» با نرخ بهره متغیر پرداخت شدهاند
در نتیجه، با افزایش نرخ بهره در اروپا، شاخص جهانی «یوریبور» (نرخ بهره بینبانکی اروپا) بالا رفته و اقساط ماهانه وامگیرندگان در صربستان نیز گرانتر میشود. با این حال، بانک مرکزی صربستان نرخ بهره پول ملی خود (دینار) را در سطح ۵.۷۵ درصد ثابت نگه داشته و تأکید کرده که انتقال این افزایش قیمت به اقساط مردم، آنی و کامل نخواهد بود. همچنین وجود «قانون حمایت از مصرفکنندگان خدمات مالی» در صربستان، مانند یک سقف حمایتی عمل کرده و مانع از جهش ناگهانی و غیرقابلتحمل اقساط ماهانه خانوارها میشود.
رویکرد محافظهکارانه بانک مرکزی صربستان نشاندهنده الگوی «مدیریت مخاطره متوازن» در برابر شوکهای پولی حوزه یورو است. بهدلیل اتکای شدید سیستم بانکی صربستان به تسهیلات یورویی (پدیده «یوروئیزه بودن» اقساط و سپردهها)، سیاستهای پولی بانک مرکزی اروپا مستقیماً بر معیشت خانوارها و ثبات مالی صربستان اثر میگذارد. در شرایط کنونی، بانک مرکزی صربستان به جای واکنش شتابزده و افزایش نرخ بهره دینار، به ابزارهای نظارتی و قوانین سقفِ رشد اقساط متوسل شده تا اثر شوکهای بیرونی را تعدیل کند. چالش اصلی صربستان در ماههای آتی، مهارِ تورمِ وارداتی ناشی از رشد قیمت جهانی انرژی، بدون وارد کردن فشار سنگین به توان بازپرداخت وامگیرندگان است؛ موازنهای شکننده که تداوم آن به طولانی شدن بحرانهای ژئوپلیتیکی و تصمیمات بعدی اروپاییها بستگی خواهد داشت. افزایش اخیر نرخهای بهره در منطقه یورو، نگرانیهایی را میان شهروندان صربستانی که در حال بازپرداخت وامهای مسکن یا وامهای نقدی مبتنی بر یورو هستند، ایجاد کرده است. در حالی که بانک مرکزی اروپا (ECB) همچنان روند تورم را با دقت دنبال میکند و نسبت به تحولات آینده رویکردی محتاطانه دارد، بانک مرکزی صربستان فعلاً نرخ بهره مرجع خود را بدون تغییر و در سطح ۵.۷۵ درصد حفظ کرده است.بانک مرکزی صربستان در توضیح آخرین تحولات اعلام کرده است که آیا وامگیرندگان باید منتظر افزایش اقساط ماهانه خود باشند، تغییرات احتمالی نرخهای بهره چه اثری بر وامها خواهد داشت و در چه شرایطی ممکن است سیاستهای پولی دستخوش تغییر شوند.
تأثیر افزایش نرخ بهره بانک مرکزی اروپا بر وامهای صربستان
بانک مرکزی صربستان در پاسخ به پرسشهایی درباره پیامدهای افزایش سه نرخ بهره کلیدی بانک مرکزی اروپا بر بازپرداخت وامها در صربستان اعلام کرد که در نشست ماه ژوئن، بانک مرکزی اروپا به دلیل تشدید فشارهای تورمی ناشی از شوک انرژی و تنشهای خاورمیانه، نرخهای بهره خود را ۲۵ واحد پایه افزایش داده است. به گفته این نهاد، مسئولان بانک مرکزی اروپا همچنان تأکید دارند که تصمیمات آینده به دادههای اقتصادی جدید بستگی خواهد داشت. در شرایط کنونی که با عدم قطعیتهای ژئوپلیتیکی گسترده همراه است، پیشبینی مدتزمان تداوم شوک انرژی و ارزیابی آثار آن بر تورم و رشد اقتصادی بسیار دشوار است. از همین رو، مقامات اروپایی هنوز نمیتوانند درباره جهتگیری بعدی سیاست پولی اظهارنظر قطعی داشته باشند. بانک مرکزی صربستان همچنین توضیح داد که افزایش نرخهای بهره بانک مرکزی اروپا میتواند بر نرخ نرخبهرهشاخصبانکمرکزیاروپا (EURIBOR) تأثیر بگذارد و تغییرات نرخبهرهشاخصبانکمرکزیاروپا نیز به نوبه خود نرخ بهره وامهای مبتنی بر یورو در صربستان را تحت تأثیر قرار میدهد. این موضوع بهویژه در مورد وامهایی با نرخ بهره متغیر که مستقیماً به نرخبهرهشاخصبانکمرکزیاروپا سهماهه یا ششماهه وابسته هستند، اهمیت بیشتری دارد.
پیامدهای احتمالی برای وامهای مسکن
افزایش نرخبهرهشاخصبانکمرکزیاروپا میتواند موجب بالا رفتن نرخ بهره و در نتیجه افزایش اقساط ماهانه وامگیرندگانی شود که وامهای آنها دارای نرخ بهره متغیر است. با این حال، بانک مرکزی صربستان تأکید میکند که انتقال تغییرات نرخبهرهشاخصبانکمرکزیاروپا به نرخهای بهره بانکی در این کشور نه لزوماً فوری است و نه همیشه بهطور کامل انجام میشود. این روند به عوامل مختلفی از جمله شرایط قرارداد وام، نوع نرخ مرجع مورد استفاده و زمانبندی بازنگری نرخ بهره بستگی دارد. علاوه بر این، در صورت افزایش چشمگیر نرخبهرهشاخصبانکمرکزیاروپا، وامگیرندگان در صربستان از حمایتهای قانونی پیشبینیشده در قانون حمایت از مصرفکنندگان خدمات مالی برخوردار هستند؛ حمایتهایی که از افزایش ناگهانی و شدید نرخ بهره جلوگیری میکند.
وضعیت وامهای مبتنی بر دینار
بانک مرکزی صربستان اعلام کرده است که فعلاً سیاست پولی فعلی خود را حفظ خواهد کرد. این نهاد پیشبینی میکند که در پی افزایش قیمت جهانی نفت، نرخ تورم ممکن است بهطور موقت افزایش یابد، اما تا زمانی که ابعاد و مدتزمان شوک انرژی ناشی از تحولات خاورمیانه مشخص نشود، تصمیمیبرای افزایش یا کاهش نرخ بهره اتخاذ نخواهد کرد. بر اساس پیشبینی میانمدت منتشرشده در ماه مه، که بر کاهش تدریجی شوک انرژی و افت قیمت جهانی حاملهای انرژی استوار است، انتظار میرود تورم تنها در اواخر سال جاری و اوایل سال آینده بهصورت موقت از محدوده هدف تعیینشده فراتر رود. این افزایش عمدتاً ناشی از رشد قیمت جهانی نفت و سایر کالاها و همچنین پایین بودن پایه مقایسهای از سپتامبر سال گذشته خواهد بود؛ زمانی که دولت با تصویب مقرراتی، حاشیه سود عمدهفروشی و خردهفروشی را به ۲۰ درصد محدود کرده بود. به باور بانک مرکزی صربستان، این افزایش تورم موقتی خواهد بود و نرخ تورم تا اواسط سال آینده بار دیگر به محدوده هدف بازخواهد گشت. مهمترین دغدغه بسیاری از وامگیرندگان، میزان تأثیر افزایش اخیر نرخ بهره بانک مرکزی اروپا بر اقساط ماهانه وام مسکن آنهاست.
بانک مرکزی صربستان در این خصوص توضیح میدهد که میزان افزایش احتمالی اقساط به عوامل متعددی بستگی دارد؛ از جمله مانده بدهی وام، مدتزمان بازپرداخت، حاشیه سود تعیینشده توسط بانک و نوع نرخبهرهشاخصبانکمرکزیاروپا مورد استفاده در قرارداد (سهماهه یا ششماهه). به همین دلیل ارائه یک برآورد واحد که برای همه وامگیرندگان قابل اعمال باشد، امکانپذیر نیست. به طور کلی، افزایش ۲۵ واحد پایهای نرخ بهره بانک مرکزی اروپا میتواند از طریق افزایش نرخبهرهشاخصبانکمرکزیاروپا، موجب رشد محدود اقساط ماهانه وامهایی شود که نرخ بهره متغیر و وابسته به نرخبهرهشاخصبانکمرکزیاروپا دارند. با این حال، میزان واقعی این افزایش به سرعت و شدت انعکاس تغییرات در نرخبهرهشاخصبانکمرکزیاروپا و همچنین زمان بازنگری بعدی نرخ بهره که در قرارداد هر وام مشخص شده است، بستگی خواهد داشت. بانک مرکزی صربستان در پایان تأکید کرد که وامگیرندگان در این کشور از حمایتهای قانونی متعددی برخوردار هستند که مانع از افزایش ناگهانی و غیرقابل کنترل نرخهای بهره میشود. به همین دلیل، آثار نوسانات بازارهای مالی بینالمللی تا حد زیادی تعدیل شده و فشار کمتری بر خانوارها وارد خواهد شد.
منبع: پایگاه اینترنتی بلیس مورخ 19/06/2026
https://www.blic.rs/biznis/nbs-za-blic-biznis-sta-ce-biti-sa-ratama-kredita-u-evrima/pk310z6