معاهده جامعه انرژی؛ از استانداردهای اروپایی تا واقعیت‌های انرژی در بالکان

با گذشت هشت سال از اجرای مقررات معاهده جامعه انرژی، میزان انتشار آلاینده‌های خطرناک شامل دی‌اکسید گوگرد، ذرات معلق و اکسیدهای نیتروژن از نیروگاه‌های زغال‌سنگی فرسوده در غرب بالکان همچنان ۶.۶ برابر سقف مجاز است.

پایگاه اینترنتی 021، در مقاله ای با ارجاع به گزارش سازمان Bankwatch، می نویسد با گذشت هشت سال از اجرای مقررات معاهده جامعه انرژی، میزان انتشار آلاینده‌های خطرناک شامل دی‌اکسید گوگرد، ذرات معلق و اکسیدهای نیتروژن از نیروگاه‌های زغال‌سنگی فرسوده در غرب بالکان همچنان ۶.۶ برابر سقف مجاز است. در این میان، بوسنی و هرزگوین با انتشار دی‌اکسید گوگرد به میزان ۱۲.۷ برابر حد قانونی و صربستان با ۵.۱ برابر، بزرگ‌ترین آلاینده‌های منطقه شناخته می‌شوند. با وجود سخت‌گیرانه‌تر شدن محدودیت‌ها در سال ۲۰۲۵، نه‌تنها نقض مقررات کاهش نیافته، بلکه رکوردهای جدیدی به ثبت رسیده است؛ از جمله نیروگاه Ugljevik در بوسنی با انتشار بیش از ۱۱۵ هزار تن دی‌اکسید گوگرد، بزرگ‌ترین آلاینده مطلق منطقه باقی مانده و نیروگاه Bitola در مقدونیه شمالی نیز انتشار ذرات معلق خود را نسبت به سال قبل دو برابر کرده است.

بر اساس گزارش سازمانBankwatch ، میزان آلودگی ناشی از انتشار آلاینده‌های نیروگاه‌های زغال‌سنگی در صربستان، بوسنی و هرزگوین، کوزوو و مقدونیه شمالی، با گذشت هشت سال از لازم‌الاجرا شدن استانداردهای کنترل آلودگی در چارچوب معاهده جامعه انرژی، همچنان ۶.۶ برابر بیشتر از حد مجاز است. این گزارش با عنوان «رعایت کنید یا تعطیل کنید»، به بررسی عدم پایبندی نیروگاه‌های زغال‌سنگی فرسوده در کشورهای غرب بالکان به مقررات مربوط به انتشار دی‌اکسید گوگرد (SO₂) می‌پردازد. بر اساس یافته‌های این گزارش، میزان انتشار این آلاینده در سال ۲۰۲۵ به‌طور قابل‌توجهی از سقف‌های قانونی تعیین‌شده فراتر رفته است. در میان کشورهای منطقه، نیروگاه‌های زغال‌سنگی بوسنی و هرزگوین با انتشار ۱۹۶ هزار و ۹۴۰ تن دی‌اکسید گوگرد، معادل ۱۲.۷ برابر حد مجاز، بیشترین سهم را در آلودگی این گاز داشته‌اند. صربستان نیز با انتشار ۱۷۷ هزار و ۷۵۶ تن دی‌اکسید گوگرد، یعنی ۵.۱ برابر بیش از میزان مجاز، در جایگاه دوم قرار گرفته است.

Bankwatch، که بزرگ‌ترین شبکه سازمان‌های زیست‌محیطی و حقوق بشری در اروپای مرکزی و شرقی به شمار می‌رود، اعلام کرده است که از سال ۲۰۱۸ تاکنون، میزان انتشار دی‌اکسید گوگرد در این منطقه تنها کاهش اندکی داشته است. همچنین با سخت‌گیرانه‌تر شدن محدودیت‌های انتشار آلاینده‌ها در سال ۲۰۲۵، دامنه نقض مقررات زیست‌محیطی نیز به شکل قابل‌توجهی افزایش یافته است. در این میان، نیروگاه   Ugljevik در بوسنی و هرزگوین، با وجود بهره‌مندی از سامانه گوگردزدایی گازهای دودکش، همچنان بزرگ‌ترین منتشرکننده دی‌اکسید گوگرد از نظر حجم مطلق انتشار باقی مانده است. این نیروگاه در سال ۲۰۲۵، حدود ۱۱۵ هزار و ۷۹ تن دی‌اکسید گوگرد وارد جو کرد که بالاترین میزان ثبت‌شده از زمان اجرای مقررات کنترل آلودگی در سال ۲۰۱۸ محسوب می‌شود.گزارش همچنین نشان می‌دهد که میزان انتشار ذرات معلق (گرد و غبار) در سال ۲۰۲۵ به حدود ۲.۹ برابر سقف مجاز رسیده و از زمان اجرای این مقررات، بالاترین سطح مطلق و نسبی خود را ثبت کرده است.

بخش عمده این افزایش به عملکرد نیروگاه Bitola  در مقدونیه شمالی مربوط می‌شود. این نیروگاه میزان انتشار ذرات معلق خود را نسبت به سال ۲۰۲۴ دو برابر کرده و به تنهایی بیش از سقف مجاز تعیین‌شده برای کل منطقه، یعنی ۷ هزار و ۹۴ تن، آلاینده وارد هوا کرده است.از سوی دیگر، نیروگاه  Gacko در بوسنی و هرزگوین بار دیگر بالاترین میزان نسبی انتشار ذرات معلق را به خود اختصاص داده است. اگرچه میزان انتشار این نیروگاه نسبت به سال ۲۰۲۴ اندکی کاهش یافته، اما همچنان ۱۵.۱ برابر بیش از حد مجاز ذرات معلق تولید کرده است. مطابق این گزارش، مجموع انتشار اکسیدهای نیتروژن (NOₓ) از نیروگاه‌های زغال‌سنگی در سال ۲۰۲۵ نیز، همانند سال قبل، حدود ۱.۴ برابر بیشتر از حد قانونی بوده است. کوزوو، بوسنی و هرزگوین و صربستان همگی از سقف‌های تعیین‌شده برای انتشار اکسیدهای نیتروژن عبور کرده‌اند. در این میان، بیشترین میزان انتشار مربوط به نیروگاه نیکولا تسلا ب (Nikola Tesla B) در صربستان بوده که ۱۱ هزار و ۲۴۷ تن اکسید نیتروژن منتشر کرده است. نیروگاه  Pljevlja در مونته‌نگرو طی سال‌های اخیر تحت بازسازی قرار داشته و بخش عمده سال ۲۰۲۵ نیز از مدار تولید خارج بوده است. با این حال، هنوز هیچ مدرکی مبنی بر انطباق این نیروگاه با استانداردهای کنترل آلودگی و احراز شرایط لازم برای ادامه فعالیت ارائه نشده است.

توضیحات :

معاهده جامعه انرژی (Energy Community Treaty) یک توافق‌نامه بین‌المللی است که در سال ۲۰۰۵ امضا شد و از سال ۲۰۰۶ به اجرا درآمد. هدف اصلی این معاهده، گسترش بازار داخلی انرژی اتحادیه اروپا (EU) به کشورهای همسایه، به‌ویژه در منطقه جنوب‌شرقی اروپا و حوزه دریای سیاه است. تداوم و حتی تشدید بحران آلودگی نیروگاه‌های زغال‌سنگی در غرب بالکان، نشان‌دهنده ناکارآمدی مکانیزم‌های الزام‌آور حقوقی در برابر واقعیت‌های فنی و اقتصادی این کشورهاست. اتکای بالادستی به انرژی ارزانِ زغال‌سنگ و فرسودگی شدید زیرساخت‌ها، در کنار عدم کارایی فنی تجهیزات نوسازی‌شده (نظیر سامانه‌های گوگردزدایی بی‌اثر)، نشان می‌دهد که تشدید مقررات به تنهایی بدون تخصیص سرمایه‌گذاری‌های سنگین در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر و ایجاد بازدارندگی‌های حقوقی واقعی پاسخگو نیست. ادامه این روند نه‌تنها هزینه‌های سنگین زیست‌محیطی و سلامت عمومی را به کشورهای منطقه تحمیل می‌کند، بلکه به عنوان یک مانع جدی در مسیر همگرایی آن‌ها با استانداردهای اتحادیه اروپا عمل خواهد کرد.

 منبع: پایگاه اینترنتی 021 مورخ 24/06/2026

https://www.021.rs/info/srbija/447129/srbija-druga-u-regionu-po-kolicini-zagadjenja-koje-ispustaju-termoelektrane