چرا ایالات متحده به تقویت ارزش پول ضعیف ژاپن کمک می‌کند؟

وقتی ارزش ین ژاپن اخیراً در برابر دلار آمریکا به پایین‌ترین سطح خود در حدود ۴۰ سال گذشته رسید، این مسئله تنها مشکلی برای دولت توکیو نبود، بلکه برای ایالات متحده نیز دردسرساز شد.هفته گذشته، وزارت خزانه‌داری آمریکا در اقدامی‌کم‌سابقه برای کمک به تقویت ارزش ین وارد عمل شد؛ اقدامی‌که بر اهمیت جهانی پول ژاپن و پیامدهای فرامرزی نوسانات آن تأکید داشت. ایالات متحده و ژاپن پیوندهای اقتصادی و مالی عمیقی با یکدیگر دارند. حجم عظیم اوراق قرضه خزانه‌داری آمریکا، سهام و سایر دارایی‌های تحت مالکیت ژاپن — که مجموعاً به حدود ۳ تریلیون دلار می‌رسد — بدین معناست که بروز تلاطم در ژاپن می‌تواند بازارهای آمریکا و فراتر از آن را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

به همین دلیل است که اتفاقی که برای ین می‌افتد برای ایالات متحده اهمیت دارد.

معامله ین ژاپن در سطحی نزدیک به پایین‌ترین حد خود در چهار دهه گذشته در برابر دلار آمریکا، نگرانی‌هایی را درباره اهمیت مالی جهانی این ارز برجسته کرده است.

پیوندهای مالی تنگاتنگ

مداخله ایالات متحده، پشتوانه مالی تلاش‌های مقامات ژاپنی را تقویت کرد؛ مقاماتی که پیش از این در سال جاری، ده‌ها میلیارد دلار برای تقویت ارزش ین هزینه کرده بودند. تاکنون مداخلات ژاپن تأثیر محدودی داشته و این احتمال را مطرح کرده است که ژاپن ممکن است بخش‌های قابل‌توجهی از ذخایر عظیم اوراق قرضه خزانه‌داری آمریکا را برای تأمین مالی مداخلات بیشتر به فروش برساند. ژاپن با در اختیار داشتن بیش از 1.1 تریلیون دلار اوراق قرضه خزانه‌داری آمریکا، بزرگترین دارنده خارجی این اوراق محسوب می‌شود.

ژاپن با فروش اوراق قرضه خزانه‌داری آمریکا می‌تواند قیمت آن‌ها را کاهش دهد؛ اقدامی‌که در نهایت ممکن است هزینه‌های استقراض دولت آمریکا را بالا ببرد. در حال حاضر نیز، بازدهی اوراق قرضه خزانه‌داری آمریکا به دلیل نگرانی‌ها پیرامون تورم، طی هفته‌های اخیر افزایش یافته است. هفته گذشته، بازدهی اوراق قرضه 30 ساله آمریکا به بالاترین سطح خود از سال 2007 رسید.

نوسانات ارزش ین بر سایر ارزهای آسیایی، از جمله «وون» کره جنوبی، نیز تأثیر می‌گذارد. بنابراین، حمایت از ین می‌تواند این خطر را کاهش دهد که سایر کشورهای آسیایی تحت فشار شدید قرار گیرند و برای تقویت ارزش پول ملی خود، ناچار به فروش ذخایر دلاری‌شان شوند.جان بروم‌هد، اقتصاددان مؤسسه «مودیز آنالیتیکس»Moody’s Analytics در سیدنی، در یادداشتی نوشت: «برای واشنگتن، حمایت از ین نوعی بیمه با هزینه نسبتاً پایین محسوب می‌شود.»

این نخستین بار در سال جاری نبود که نوسانات بازارهای ژاپن توجه مقامات آمریکایی را به خود جلب می‌کرد. در ماه ژانویه، وزارت خزانه‌داری آمریکا احتمال مداخله در بازار ین را بررسی کرد؛ این اقدام پس از آن صورت گرفت که اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری، افزایش بازده اوراق قرضه ژاپن را عامل بالا رفتن هزینه‌های استقراض دولت آمریکا دانست.

جریان‌های تجاری حیاتی

روی دیگرِ سکه ضعفِ ین، قدرت گرفتن دلار آمریکا است؛ وضعیتی که می‌تواند با گران‌تر کردن کالاها برای خریداران خارجی، به صادرکنندگان آمریکایی لطمه بزند. این امر همچنین می‌تواند برای صادرکنندگان ژاپنی در بازار ایالات متحده مزیت رقابتی ایجاد کند. بر اساس داده‌های «دفتر نماینده تجاری ایالات متحده»، این کشور در سال گذشته 146 میلیارد دلار کالا از ژاپن وارد و حدود 82 میلیارد دلار کالا به آن صادر کرده است.

حتی با کمک دولت ایالات متحده، مشخص نیست که مداخله در بازار ین تا چه حد مؤثر واقع شود. یکی از دلایل اصلی سقوط شدید ارزش ین ژاپن، نگرانی سرمایه‌گذاران نسبت به وضعیت مالی این کشور است؛ وضعیتی که با بار سنگین بدهی و سیاست‌های دولت مبنی بر کاهش مالیات و افزایش مخارج همراه شده است. مجموع بدهی‌های ژاپن بیش از دو برابر حجم اقتصاد این کشور است که این رقم، سنگین‌ترین بار بدهی در میان تمامی اقتصادهای بزرگ و پیشرفته جهان محسوب می‌شود.

فشار بر وضعیت مالی ژاپن رو به افزایش است. هم‌زمان با تلاش‌های «سانائه تاکائیچی» (نخست‌وزیر ژاپن) برای حمایت از کسب‌وکارها و خانوارها در برابر هزینه‌های بالای زندگی، هزینه‌های استقراض نیز بالا رفته است. این هزینه‌ها شامل بهای انرژی نیز می‌شود که به دلیل اختلالات ناشی از جنگ در منطقه (ایران) افزایش یافته و گمانه‌زنی‌هایی را درباره افزایش مخارج دولتی و تضعیف بیشتر ارزش ین دامن زده است.

بازارهای به‌هم‌‌پیوسته

افزایش تورم، بانک مرکزی ژاپن را بر آن داشت تا در ماه ژوئن نرخ بهره را به 1 درصد برساند؛ رقمی‌که بالاترین سطح آن در 31 سال گذشته محسوب می‌شود. بانک ژاپن سال‌ها با خرید حجم عظیمی از اوراق قرضه دولتی، نرخ بهره را در سطحی بسیار پایین و حتی زیر صفر نگه داشته بود. هدف از این اقدام، تحریک رشد اقتصادی بود. اکنون سیاست‌گذاران روند تدریجی افزایش نرخ‌ها را آغاز کرده‌اند.

با این حال، تحلیلگران معتقدند تا زمانی که نرخ بهره در ژاپن بسیار پایین‌تر از نرخ بهره در ایالات متحده باقی بماند، جایی که فدرال رزرو نرخ‌ها را در محدوده 3.5 تا 3.75 درصد حفظ کرده است، روند تضعیف ین ادامه خواهد یافت. اگرچه فدرال رزرو در سال جاری تغییری در نرخ بهره ایجاد نکرده، اما افزایش اختلاف‌نظر میان سیاست‌گذاران، فشار بر بانک مرکزی برای بالا بردن نرخ‌ها را بیشتر کرده است؛ اقدامی‌که می‌تواند شکاف موجود با نرخ بهره ژاپن را حتی عمیق‌تر کند. هفته گذشته، بانک مرکزی ژاپن نرخ بهره را ثابت نگه داشت، اما معامله‌گران پیش‌بینی می‌کنند که مقامات این بانک در اواخر سال جاری دوباره نرخ بهره را افزایش خواهند داد. نکته متناقض اینجاست که افزایش نرخ بهره در ژاپن می‌تواند پیامدهای معکوسی برای ایالات متحده داشته باشد؛ چرا که این امر دارایی‌های ژاپنی را برای برخی سرمایه‌گذاران جذاب‌تر کرده و آن‌ها را از سرمایه‌گذاری در دارایی‌های ایالات متحده منصرف می‌کند. بر اساس داده‌های وزارت خزانه‌داری ایالات متحده، سرمایه‌گذاری‌های کلان ژاپن در این کشور فراتر از اوراق قرضه دولتی است؛ به‌طوری که این کشور در سال گذشته نزدیک به 1.2 تریلیون دلار در سهام و بیش از 300 میلیارد دلار در بدهی‌های شرکتی سرمایه‌گذاری کرده است.

سرنوشت‌های گره‌خورده

دلار بی‌شک قدرتمندترین ارز جهان است و در یک سوی 90 درصد از کل معاملات ارزی قرار دارد. ین نیز بازیگری مهم محسوب می‌شود و پس از یورو، سومین ارز پرمعامله جهان است. بر اساس داده‌های «بانک تسویه حساب‌های بین‌المللی»، سهم این ارز در معاملات جهانی به‌مراتب بیشتر از پوند بریتانیا، فرانک سوئیس و رنمینبی چین است.

آقایان «بِسِنت» و «ساتسوکی کاتایاما»، وزیر دارایی ژاپن، هر دو اعلام کرده‌اند که در صورت لزوم، اقدامات بیشتری برای تقویت ین انجام خواهد شد. روز دوشنبه، نرخ برابری ین در برابر دلار به 157 رسید که بالاترین سطح آن از اوایل ماه مه تاکنون محسوب می‌شود.

خانم کاتایاما در بیانیه‌ای اظهار داشت: «وزارت دارایی ژاپن همچنان هوشیار است و با همتایان خود در وزارت خزانه‌داری ایالات متحده در ارتباطی نزدیک قرار دارد. ما در انجام مداخلات مشترکِ بیشتر، تردید نخواهیم کرد.»