رویکرد اتریش پس از جنگ در غرب آسیا؛ تصویب تمدید ذخایر گاز تا سال 2029

کمیته اصلی پارلمان اتریش در 15 تیر ماه 1405 با اجماع کامل احزاب، تمدید ذخیره استراتژیک گاز کشور را تا آوریل ۲۰۲۹ تصویب کرد. این ذخیره ۲۰ تراوات‌ساعتی معادل حدود یک‌ چهارم مصرف سالانه گاز اتریش است و به عنوان شبکه ایمنی برای بیش از ۸۴۰ هزار خانوار مصرف‌کننده گاز گرمایشی و بخش صنعت (۶۰ درصد مصرف گاز کشور) عمل می‌کند. تصمیم‌گیری در شرایطی اتخاذ شد که بحران انرژی ناشی از تحولات مرتبط با ایران، لزوم تقویت تاب‌آوری تأمین انرژی را برجسته کرده بود. هزینه کلی تمدید حدود ۲۴۰ میلیون یورو (برای دو سال 2028-2027) برآورد می‌شود که در بودجه‌های آتی پوشش داده شده است.

مقدمه

بر اساس بیانیه‌ای که وزارت اقتصاد و همچنین پارلمان‌ اتریش صادر کردند،‌ روز دوشنبه کمیسیون اصلی شورای ملی (پارلمان) اتریش، تمدید ذخیره راهبردی گاز تا سال 2029 را تصویب کرد. بر این اساس، کمیسیون اصلی شورای ملی به اتفاق آرا تمدید ذخیره راهبردی گاز به میزان ۲۰ تراوات‌ساعت را تصویب کرد و همچنین ظرفیت‌های ذخیره‌سازی از این پس زودتر به مناقصه گذاشته می‌شوند تا هزینه‌ها کاهش یابد. این آیین‌نامه با رأی مثبت همه احزاب، اکثریت دو-سوم لازم را به دست آورد.

بر اساس قوانین اتریش، تمدید ذخایر استراتژیک گاز یک «قانون جدید» نیست، بلکه یک آیین‌نامه اجرایی دولتی است که نیازی به بررسی و رأی‌گیری مجدد در صحن علنی مجلس ملی ندارند؛ بلکه تایید و تصویب آنها در «کمیته اصلی مجلس» (که قدرتمندترین کمیسیون پارلمان است و از رؤسای فراکسیون‌ها و نمایندگان ارشد همه احزاب تشکیل شده) به منزله تصویب نهایی و قطعی است.

وزیر اقتصاد اتریش، ولفگانگ هاتمانسدورفر، در همین راستا با اشاره به عواقب جنگ در غرب آسیا گفت: «این جنگ بار دیگر نشان داد که انرژی تا چه اندازه می‌تواند به‌سرعت به یک مسئله امنیتی تبدیل شود. از این رو، تمدید یکپارچه و مورد توافق همه احزاب برای ذخیره راهبردی گاز، گامی مهم در جهت افزایش امنیت اتریش است. حتی اگر شرایط رو به آرامش باشد، همچنان هوشیار خواهیم ماند. اکنون با همکاری کارشناسان، درس‌هایی که ماه‌های گذشته گرفته‌ایم را بررسی می‌کنیم تا اتریش را در برابر بحران‌های آینده مقاوم‌تر سازیم».

ذخیره راهبردی گاز

بر اساس مصوبه پارلمان اتریش، ذخیره اضطراری تحت کنترل دولت به میزان ۲۰ تراوات‌ساعت، که معادل حدود یک‌چهارم مصرف سالانه گاز اتریش است، برای دو سال دیگر نیز حفظ خواهد شد. این ذخیره امنیت تأمین انرژی بیش از ۸۴۰ هزار خانواری را که از گاز برای گرمایش استفاده می‌کنند، تضمین و همچنین از بخش صنعت، که حدود ۶۰ درصد مصرف گاز کشور را به خود اختصاص می‌دهد، پشتیبانی خواهد کرد. با این تصمیم، اجرای آئین‌نامه بلافاصله آغاز می‌شود و تهیه ظرفیت‌های ذخیره‌سازی برای سال‌های 2027 تا 2029 از همین حالا به مناقصه گذاشته خواهد شد. اجرای این تصمیم پارلمان، 240 میلیون یورو هزینه خواهد داشت.

در این راستا شرکت ASGM که صد در صد متعلق به شرکت مدیریت شبکه گاز اتریش است، به‌زودی مناقصه ظرفیت‌های ذخیره‌سازی برای سال‌های ذخیره‌سازی 2027 تا 2029 را منتشر خواهد کرد. همچنین مقرر شد، از این پس ذخیره راهبردی بدون خدمات تزریق و برداشت گاز خریداری خواهد شد، زیرا این ذخیره صرفاً برای شرایط بحرانی نگهداری می‌شود. این اقدام موجب حذف هزینه‌های استفاده از شبکه و در نتیجه کاهش هزینه‌های محصول ذخیره‌سازی خواهد شد.

شایان ذکر است، بودجه مورد نیاز در سال 2026، حدود 97 میلیون یورو بوده است که در برنامه بودجه دولت پیش‌بینی شده است. هم‌اکنون در پارلمان اتریش بودجه دو ساله نیز در حال بررسی است. در این لایحه بودجه، برای سال‌های 2027 و 2028 به ترتیب 114 و 120 میلیون یورو پیش‌بینی شده است.

در بیانیه وزارت اقتصاد اتریش آمده است که علاوه‌بر اتریش، دیگر کشورهای اروپایی نیز در حال اتخاذ راهبردهای مشابه هستند. بر این اساس، ذخایر راهبردی گاز در سراسر اروپا اهمیت روزافزون پیدا کرده‌اند. کشورهای مجارستان و ایتالیا هم‌اکنون ذخایر راهبردی خود را در اختیار دارند و آلمان و هلند نیز در حال بررسی ایجاد چنین ذخایری هستند. در نتیجه، رقابت برای دستیابی به ظرفیت‌های ذخیره‌سازی افزایش یافته است. تصمیم روز دوشنبه پارلمان اتریش این امکان را برای اتریش فراهم می‌کند که ظرفیت‌های مورد نیاز خود را از همان ابتدا و با شرایط اقتصادی مناسب تأمین کند.

تفاوت ذخیره گاز و ذخیره راهبردی گاز

اساساً در اتریش مساله ذخیره راهبردی گاز در سال ۲۰۲۲ و در واکنش به بحران انرژی بعد از شروع جنگ اوکراین ایجاد شد. این ذخیره به‌طور کامل در تأسیسات ذخیره‌سازی واقع در قلمرو حاکمیتی اتریش نگهداری می‌شود و تنها در صورت اعلام وضعیت مدیریت و سهمیه‌بندی انرژی قابل آزادسازی و استفاده خواهد بود.

بخش عمده گاز موجود در مخازن ذخیره اتریش متعلق به شرکت‌های خصوصی است که از آن برای تأمین نیاز مشتریان خود در فصل زمستان استفاده می‌کنند. در کنار آن، دولت نیز یک ذخیره مستقل به میزان ۲۰ تراوات‌ساعت نگهداری می‌کند که در واقع همان ذخیره راهبردی گاز است و صرفاً برای استفاده در شرایط بحرانی در نظر گرفته شده است. در اتریش ذخیره راهبردی گاز ۲۰ تراوات‌ساعت ظرفیت دارد که معادل حدود ۲۵ درصد میانگین کل مصرف سالانه گاز (حدود 82.5 تراوات‌ساعت) اتریش است.

وضعیت فعلی ذخیره گاز، سوخت جت و گازوئیل اتریش

وزیر اقتصاد اتریش اعلام کرده بود که اتریش از نظر میزان ذخایر گاز در وضعیت مطلوبی قرار دارد. پس از زمستان گذشته که شرایط بسیار سختی را به همراه داشت، مخازن ذخیره گاز دوباره تا ۵۴ درصد پر شده‌اند. وی همچنین درباره سوخت جت و همچنین دیزل گفت، اخیراً به‌ویژه در اثر جنگ در غرب آسیا با کمبود مواجه شده بودیم ولی اکنون سطح ذخایر در شرایط رضایت بخش است.

موجودی سوخت جت اتریش در ماه مه 2026 نسبت به ماه آپریل 56.6 درصد و ذخایر گازوئیل 36 درصد رشد داشته‌اند. هاتمانسدورفر در اواسط ماه آپریل پیش‌بینی کرده بود که در ماه مه کمبود دیزل و سوخت جت به وجود خواهد آمد، اما این پیش‌بینی محقق نشد. اکنون وزارت اقتصاد اعلام کرده است که در اتریش نه برای دیزل و نه برای نفت سفید، هیچ کمبودی پیش‌بینی نمی‌شود.

جمع بندی و ارزیابی

این تمدید دو ساله (از پایان مهلت قبلی تا ۲۰۲۹) نشان‌دهنده درس‌هایی است که اروپا و اتریش از بحران انرژی سال ۲۰۲۲ آموخته‌اند. دولت اتریش با این اقدام پیام مثبتی از ثبات و امنیت به بازار، صنایع بزرگ و شهروندان خود فرستاده تا ریسک‌های ناشی از وابستگی انرژی و نوسانات ژئوپولیتیکی را به حداقل برساند.

علاوه بر این، تصویب این طرح با رای موافق تمام احزاب (اتفاق آرا) در پارلمان نشان می‌دهد که امنیت انرژی در اتریش به موضوعی فراتر از رقابت‌های حزبی تبدیل شده و به عنوان یک اولویت ملی مطلق به رسمیت شناخته شده است.

اختلال در صادرات انرژی از منطقه خلیج فارس (به‌ویژه از طریق تنگه هرمز) نه تنها قیمت‌های گاز و نفت را افزایش داد، بلکه اروپا و اتریش را به سمت تقویت ذخایر اضطراری و تنوع‌بخشی به منابع سوق داده است. این امر می‌تواند به معنای کاهش نسبی وابستگی بلندمدت اتریش به مسیرهای انرژی مرتبط با منطقه (از جمله مسیرها یا مصارف جایگزین) باشد. اما در عین حال، ایران حداقل تا 2029 فرصت خواهد داشت در صورت رفع موانع بین المللی (تحریم ها) از دیپلماسی انرژی در روابط خود با اتریش و تأمین منافع ملی خود بهره ببرد.

منابع:

https://www.derstandard.at/story/3000000330142/verl228ngerung-der-gasreserve-soll-am-montag-beschlossen-werden

https://www.ots.at/presseaussendung/OTS_20260706_OTS0059/hauptausschuss-verlaengert-gasreserve-bis-2029-sicherheitsnetz-fuer-840000-gas-haushalte-und-die-industrie