گزارش تحلیلی مشارکت نخستوزیر تونس در نهمین کنفرانس بینالمللی توکیو برای توسعه آفریقا (TICAD 9)
حضور ساره زعفرانی زنزری، نخستوزیر تونس، در نهمین کنفرانس بینالمللی توکیو برای توسعه آفریقا (TICAD 9) که از ۲۰ تا ۲۲ اوت ۲۰۲۵ در یوکوهامای ژاپن با شعار اصلی #171ایجاد آیندهای مشترک با پیوند دادن، پرورش و نوآوری همراه با آفریقا#187 برگزار شد، نشاندهنده یک رویکرد دیپلماتیک هدفمند با دستاوردهای سیاسی و اقتصادی مشخص برای تونس بود. تونس، با اتکا به جایگاه خود به عنوان میزبان دوره قبلی کنفرانس، سعی کرد موقعیت خود را از یک دریافتکننده کمک به یک شریک استراتژیک و کلیدی در دیپلماسی بین ژاپن و آفریقا ارتقا دهد. در ابعاد سیاسی، نخستوزیر تونس در سخنرانی خود بر لزوم اصلاح نظام اقتصادی جهانی و تمرکز بر راهحلهای بومی و خودکفایی آفریقا تاکید کرد. در بعد اقتصادی، دستاوردهای ملموس شامل پیشرفت چشمگیر در مذاکرات برای نهاییسازی یک توافقنامه سرمایهگذاری دوجانبه با ژاپن و همچنین تعهد مجدد ژاپن به ادامه همکاری در زمینه حساس و حیاتی کمبود آب در تونس بود. علاوه بر این، نخستوزیر دیدارهای استراتژیکی با مقامات ارشد ژاپن از جمله نخستوزیر، شهردار یوکوهاما و رئیس آژانس همکاری بینالمللی ژاپن (JICA) داشت که به ارائه پیشنهادهای مشخصی برای تقویت روابط آینده منجر شد.
کنفرانس بینالمللی توکیو برای توسعه آفریقا (TICAD) از سال ۱۹۹۳ به ابتکار دولت ژاپن و با همکاری سازمان ملل متحد، برنامه توسعه سازمان ملل (UNDP)، بانک جهانی و کمیسیون اتحادیه آفریقا (AUC) برگزار میشود. شعار این دوره از کنفرانس، «ایجاد آیندهای مشترک با پیوند دادن، پرورش و نوآوری همراه با آفریقا» بود که نشاندهنده تغییر پارادایم در رویکرد ژاپن از یک رویکرد صرفاً مبتنی بر «کمک» به سمت «مشارکت» و «مالکیت آفریقایی» بر فرآیند توسعه است. این تغییر رویکرد، فرصتهای بیسابقهای را برای کشورهای آفریقایی فراهم میکند تا به جای دریافتکنندگان منفعل، به شرکای فعال و برابر در فرآیندهای توسعه تبدیل شوند.
در این میان، مشارکت تونس از اهمیتی مضاعف برخوردار بود. تونس در سال ۲۰۲۲ میزبان دوره هشتم این کنفرانس 8TICAD در پایتخت خود بود. میزبانی موفقیتآمیز این رویداد بینالمللی، جایگاه تونس را به عنوان یک شریک تثبیتشده و محوری در روابط ژاپن و آفریقا تقویت کرده است. بر خلاف بسیاری از کشورهای دیگر که برای اولین بار یا به عنوان یک عضو عادی در این کنفرانس حضور مییابند، تونس با حضور خود در 9TICAD در جایگاه یک «شریک استراتژیک» ظاهر شد که در فرآیندهای دیپلماتیک و اجرایی کنفرانس نقش تعیینکنندهای ایفا میکند.
ساره زعفرانی زنزری، نخستوزیر تونس، در سخنرانی خود ضمن تاکید بر هویت آفریقایی تونس، خواستار ایجاد یک نظام اقتصادی جهانی جدید شد که عادلانهتر و کارآمدتر باشد و به جای اتکا به کمکها و وامها، بر راهحلهای نوآورانه و بومی تکیه کند. این اظهارات در راستای دیدگاههایی بود که پیش از این رئیسجمهور قیس سعید در کنفرانسهای بینالمللی مطرح کرده بود، از جمله درخواست برای لغو یا تجدید نظر در بدهیهای کشورهای آفریقایی. نخستوزیر همچنین بر نقش محوری جوانان و زنان در توسعه تاکید کرد و خواستار تقویت همکاریهای اقتصادی در حوزههایی چون فناوریهای مدرن، انرژیهای تجدیدپذیر و مدیریت آب شد.
در حاشیه کنفرانس، نخستوزیر تونس چندین دیدار کلیدی با مقامات ارشد ژاپنی و بینالمللی داشت:
|
مقام دیدار شده
|
سازمان / کشور
|
محورهای اصلی گفتگو
|
دستاوردهای کلیدی
|
|
شیگرو ایشیبا
|
نخستوزیر ژاپن
|
روابط دوجانبه، بحران آب، توافقنامه سرمایهگذاری، خاورمیانه
|
تعهد ژاپن به همکاری در زمینه آب، پیشرفت در توافقنامه سرمایهگذاری
|
|
تاکههارو یاماناکا
|
شهردار یوکوهاما
|
همکاریهای شهری، مدیریت بندر، دیجیتالیسازی
|
پیشنهاد خواهرخواندگی شهر و مجمع اقتصادی
|
|
آکیهیکو تاناکا
|
رئیس JICA
|
پروژههای توسعه، آموزش، بورسیه تحصیلی
|
تعهد به ادامه حمایت، پیشنهاد مجمع اقتصادی ۲۰۲۶
|
نخستوزیر تونس در میزگردهای جانبی با موضوعات «ایمنی و امنیت غذایی» و «ارتقای سرمایه انسانی از طریق بهبود سیستمهای بهداشت و درمان» شرکت فعالانه داشت. وی در این میزگردها به تشریح تجربیات و چالشهای تونس پرداخت و خواستار همکاریهای فنی و مالی بیشتر ژاپن در این حوزهها شد. او در این کنفرانس، موقعیت استراتژیک تونس را به عنوان «دروازه ورود» شرکتهای ژاپنی به بازارهای اروپا، آفریقا و عربی برجسته ساخت. وی با ارائه آماری از موفقیتهای موجود، مانند وجود ۲۱ شرکت ژاپنی با مجموع سرمایهگذاری ۳۶۵ میلیون یورو و ایجاد ۱۶,۰۰۰ شغل، به دنبال جذب سرمایهگذاران جدید بود. همچنین، وی بر اصلاحات قانونی و چهارچوبهای حقوقی مدرن تونس برای حمایت از سرمایهگذاریهای خارجی تاکید کرد.
برخلاف اجلاسهای قبلی، در این دوره از TICAD تأکید بیشتری بر «کیفیت مشارکت» به جای «کمیت توافقنامهها» شده بود. با این حال، چندین توافق و تفاهم کلیدی برای تونس حاصل شد:
توافقنامه همکاری اقتصادی (Economic and Social Development Programme):
ژاپن موافقت کرد تا وامیبه مبلغ حدود ۳۰ میلیارد ین (معادل تقریبی ۲۰۰ میلیون دلار) به تونس اعطا کند. این وام با هدف حمایت از بودجه دولت تونس برای اجرای اصلاحات اقتصادی و اجتماعی، به ویژه در بخشهای حمایت از گروههای آسیبپذیر و توسعه پروژههای کوچک و متوسط در نظر گرفته شده است.
تفاهمنامه همکاری در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT): طرفین توافق کردند تا همکاری در زمینه دیجیتالی شدن ادارات دولتی، توسعه مهارتهای دیجیتال و استارتآپهای نوآور را گسترش دهند. این توافق در چارچوب ابتکار «Data Free Flow with Trust (DFFT)» ژاپن صورت گرفت.
حمایت از پروژههای توسعه پایدار: ژاپن متعهد شد تا از پروژههای مربوط به انرژیهای تجدیدپذیر (به ویژه انرژی خورشیدی)، مدیریت آب و بهرهوری کشاورزی در تونس از طریق ارائه کمکهای فنی و grant (کمک بلاعوض) حمایت کند.
تاکید بر مشارکت بخش خصوصی: یکی از دستاوردهای غیرمستقیم اما مهم، تشکیل شورای کسبوکار ژاپن-تونس در حاشیه اجلاس بود. این شورا بستری برای رایزنی مستقیم بین تجار و سرمایهگذاران دو کشور فراهم میکند تا موانع سرمایهگذاری برطرف شود.
نخستوزیر تونس توانست تعهدات زیر را از طرف ژاپن دریافت نماید:
1. تعهد به ادامه حمایت مالی: ژاپن قول داد حمایتهای مالی خود از تونس را در قالب وامهای کمبهره و کمکهای بلاعوض برای پروژههای توسعهای ادامه دهد.
2. حمایت فنی و انتقال دانش: ژاپن موافقت کرد که برنامههای آموزش و انتقال فناوری به تونس، به ویژه در حوزههای مدیریت شهری، کشاورزی مدرن و مقابله با بلایای طبیعی را گسترش دهد.
3. تسهیل سرمایهگذاری بخش خصوصی ژاپن: دولت ژاپن متعهد شد تا با برگزاری رویدادهای تجاری و ارائه تضامین سرمایهگذاری، بخش خصوصی ژاپن را برای سرمایهگذاری در تونس ترغیب و تشویق کند.
4. پشتیبانی از امنیت غذایی: در پاسخ به نگرانیهای مطرح شده توسط نخستوزیر تونس، ژاپن قول داد در چارچوب ابتکارهای بینالمللی، از تلاشهای تونس برای تضمین امنیت غذایی حمایت کند.
برای درک کامل دستاوردهای تونس از این کنفرانس، لازم است به تعهدات کلی ژاپن در قبال کل قاره آفریقا نیز توجه شود.
|
حوزه تعهد
|
تعهد به تونس
|
تعهد به کل قاره آفریقا
|
|
سرمایهگذاری
|
پیشرفت چشمگیر در مذاکرات توافقنامه دوجانبه سرمایهگذاری
|
بسیج ۱.۵ میلیارد دلار سرمایهگذاری عمومی-خصوصی و افزایش کمکهای EPSA به ۵.۵ میلیارد دلار
|
|
زیرساخت
|
ادامه همکاری در پروژههای مدیریت آب (مانند تصفیهخانه قابس)
|
همکاری برای طرحهای لجستیکی و حملونقل در کریدور ناکالا
|
|
توسعه انسانی
|
توافق برای تقویت حمایت از آموزش فنی و بورسیههای تحصیلی
|
آموزش ۳۰ هزار متخصص هوش مصنوعی و ۱۵۰ هزار نیروی پیشرفته
|
|
دیپلماسی
|
تأکید بر اهمیت تونس برای ثبات منطقهای
|
امضای بیش از ۳۰۰ سند همکاری با کشورهای آفریقایی
|
مشارکت تونس در 9TICAD نشان میدهد که این رویداد تنها یک کنفرانس بینالمللی نبود، بلکه بخشی از یک استراتژی دیپلماتیک بزرگتر برای تثبیت جایگاه تونس به عنوان یک بازیگر کلیدی در روابط بینالملل است. در بعد واقعیت عینی، تونس با مقامات ژاپنی دیدار کرد و تعهدات مشخصی در زمینههای حیاتی مانند آب و سرمایهگذاری به دست آورد. در بعد کاربردی، این مشارکت ادامه یک رابطه دیرینه و فنی در زمینه مدیریت آب (مانند پروژه JICA در قابس) بود که در حال تکامل به یک مشارکت راهبردی و اقتصادی گستردهتر (توافقنامه سرمایهگذاری) است. تونس میتواند از موقعیت جغرافیایی خود به عنوان پلی بین بازارهای آفریقا، اروپا و خاورمیانه استفاده کند تا بخشی از سرمایهگذاریهای کلان ژاپن را جذب نماید.
همراستایی اولویتهای تونس در زمینه انرژیهای تجدیدپذیر، دیجیتالیسازی، و مدیریت آب با حوزههای تمرکز ژاپن در سرمایهگذاریهای جدید در آفریقا فرصت مناسبی برای توس ایجاد میکند. از سوی دیگر با توجه به تعهدات مالی گسترده ژاپن به کل قاره آفریقا، تونس باید رقابتیتر عمل کند و پروژههای خود را به گونهای ارائه دهد که بخش قابل توجهی از این سرمایهها را به سمت خود جذب نماید.
منابع:
- سایت رسمی وزارت خارجه دو کشور و گزارشهای وزارت اقتصاد ژاپن (METI)
- اطلاعیه رسمی آژانس همکاری بینالمللی ژاپن (JICA)
- اتاق بازرگانی و صنایع ژاپن (JJCI)
- خبرگزاریهای دو کشور