تحول در جایگاه اقتصادی خانوارهای قزاقستان؛ آیا طبقه متوسط در مسیر گسترش است؟
بر اساس جدیدترین نتایج نظرسنجی، بخش بسیار بزرگی از جامعه قزاقستان وضعیت اقتصادی خانوار خود را در محدوده متوسط یا بالاتر ارزیابی می‌کند.
ترکیب پاسخ‌ها به این صورت است:
- ۷۰.۱ درصد: وضعیت مالی متوسط
- ۲۲.۹ درصد: کمی‌بالاتر از متوسط
- ۴.۹ درصد: نسبتاً مرفه
- ۰.۳ درصد: مرفه
- ۱.۸ درصد: پایین‌تر از متوسط یا ضعیف
بنابراین، بیش از ۹۳ درصد پاسخ‌دهندگان خود را در سطح متوسط یا بالاتر قرار داده‌اند.
این تصویر در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که تقویت طبقه متوسط به یکی از اهداف مهم سیاست اقتصادی قزاقستان تبدیل شده است. رویکرد اقتصادی کشور در سال‌های اخیر صرفاً بر رشد تولید ناخالص داخلی و سرمایه‌گذاری متمرکز نبوده و موضوعاتی مانند کاهش نابرابری، افزایش کیفیت اشتغال و ارتقای امنیت مالی خانوارها نیز اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند.
تغییر مهم در مقایسه با سال ۲۰۲۳
مقایسه دو دوره نظرسنجی نشان‌دهنده تغییر در نحوه طبقه‌بندی وضعیت اقتصادی توسط خود شهروندان است.
در سال ۲۰۲۳، ۷۴.۲ درصد افراد وضعیت خود را متوسط ارزیابی کرده بودند. این رقم در نتایج جدید به ۷۰.۱ درصد کاهش یافته است.
در مقابل، سهم افرادی که خود را بالاتر از متوسط ارزیابی کرده‌اند به حدود ۲۳ درصد رسیده است.
این تغییر می‌تواند در نگاه نخست نشانه‌ای از حرکت بخشی از خانوارها به سمت موقعیت اقتصادی بالاتر باشد؛ اما نمی‌توان صرفاً بر اساس آن نتیجه گرفت که درآمد واقعی یا قدرت خرید همه این خانوارها افزایش یافته است.
ممکن است بخشی از تغییر ناشی از تحول در انتظارات مردم باشد؛ یعنی آنچه شهروندان در سال ۲۰۲۴ «متوسط» تلقی می‌کنند، با معیاری که در سال ۲۰۲۳ متوسط می‌دانستند، یکسان نباشد.
تفاوت شهر و روستا
داده‌ها تفاوت‌هایی میان خانوارهای شهری و روستایی نشان می‌دهد.
در مناطق شهری، ۷۰.۹ درصد افراد وضعیت مالی خود را متوسط ارزیابی کرده‌اند، در حالی که این رقم در مناطق روستایی ۶۸.۲ درصد بوده است.
در مقابل، سهم افرادی که خود را نسبتاً مرفه می‌دانند در مناطق روستایی کمی‌بیشتر است: ۵.۸ درصد در برابر ۴.۶ درصد در شهرها.
هم‌زمان، روستاییان بیشتر از شهرنشینان وضعیت خود را پایین‌تر از متوسط ارزیابی کرده‌اند؛ این رقم در مناطق روستایی ۳.۲ درصد و در شهرها ۱.۱ درصد بوده است.
بنابراین، تصویر اقتصادی مناطق روستایی یکنواخت نیست: از یک سو سهم افراد نسبتاً مرفه بیشتر است و از سوی دیگر سهم خانوارهایی که وضعیت خود را ضعیف‌تر می‌دانند نیز بالاتر است.
تفاوت ارزیابی اقتصادی میان زنان و مردان
در این نظرسنجی، مردان ارزیابی مثبت‌تری از وضعیت مالی خود نسبت به زنان داشته‌اند.
حدود ۲۵ درصد مردان وضعیت درآمدی خود را کمی‌بالاتر از متوسط ارزیابی کرده‌اند، در حالی که این رقم در میان زنان ۲۱.۶ درصد بوده است.
همچنین ۵.۷ درصد مردان خود را نسبتاً مرفه دانسته‌اند، در حالی که این رقم در میان زنان ۴.۵ درصد بوده است.
این تفاوت می‌تواند تحت تأثیر عوامل مختلفی مانند تفاوت درآمد، انتظارات اجتماعی و نحوه ارزیابی و گزارش وضعیت مالی قرار داشته باشد. بنابراین، از این داده به‌تنهایی نمی‌توان علت قطعی این شکاف را تعیین کرد.
رضایت از وضعیت مالی
یکی از مهم‌ترین یافته‌های نظرسنجی، سطح بالای رضایت اعلام‌شده از وضعیت مالی خانوارهاست.
۳۸.۲ درصد پاسخ‌دهندگان اعلام کرده‌اند که از وضعیت مالی خود کاملاً راضی هستند و ۵۹.۶ درصد رضایت نسبی داشته‌اند.
در مقابل، تنها ۰.۵ درصد اعلام کرده‌اند که از وضعیت مالی خود ناراضی هستند.
ارزیابی شرایط اقتصادی کلی خانوار نیز تقریباً الگوی مشابهی دارد:
۳۹.۶ درصد کاملاً رضایت داشته‌اند و ۵۷.۹ درصد رضایت نسبی اعلام کرده‌اند.
این ارقام نشان می‌دهد که حتی در میان افرادی که خود را کاملاً مرفه نمی‌دانند، ارزیابی کلی از وضعیت اقتصادی خانوار الزاماً منفی نیست.
تفاوت میان «وضعیت اقتصادی واقعی» و «برداشت اقتصادی»
یکی از مهم‌ترین نکات این مطالعه، ضرورت تفکیک میان شاخص‌های عینی اقتصادی و برداشت ذهنی خانوارها است.
ممکن است درآمد یک خانوار افزایش پیدا کند، اما هم‌زمان قیمت کالاها، هزینه مسکن، خدمات و سایر هزینه‌های زندگی نیز افزایش یابد. در چنین شرایطی، افزایش درآمد اسمی الزاماً به معنای افزایش محسوس رفاه اقتصادی نیست.
از طرف دیگر، افراد معمولاً وضعیت خود را فقط بر اساس میزان درآمدشان ارزیابی نمی‌کنند. مقایسه با اطرافیان، سطح زندگی جامعه، انتظارات شخصی و تصور فرد از «زندگی متوسط» نیز بر این ارزیابی اثر می‌گذارد.
به همین دلیل، افزایش سهم افرادی که خود را بالاتر از متوسط می‌دانند، می‌تواند ترکیبی از بهبود واقعی شرایط اقتصادی و تغییر معیارهای ذهنی شهروندان باشد.
منبع:
https://astanatimes.com/2026/08/is-kazakhstans-middle-class-
expanding-new-survey-reveals-more-than-just-income-trends/