معاونت دیپلماسی اقتصادی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران

جایگاه قزاقستان در بازار جهانی مس؛ تقویت نقش کشور در زنجیره تأمین مواد معدنی راهبردی و گذار انرژی

قزاقستان در سال ۲۰۲۵ با تولید ۷۱۰ هزار تن مس در جمع ۱۰ تولیدکننده بزرگ جهان قرار گرفت. بر اساس داده‌های EI و USGS، قزاقستان با این میزان تولید به همراه اندونزی در رتبه نهم جهانی قرار گرفته است. این جایگاه نشان‌دهنده ظرفیت قابل توجه بخش معدن قزاقستان در یکی از فلزاتی است که در سال‌های آینده نقش فزاینده‌ای در اقتصاد جهانی خواهد داشت. برای قزاقستان، این روند با راهبرد ملی توسعه بخش مواد معدنی حیاتی هم‌جهت است. گسترش همکاری با اتحادیه اروپا، بریتانیا، آمریکا و سایر شرکای بین‌المللی در حوزه سرمایه‌گذاری، اکتشافات زمین‌شناسی و زنجیره تأمین، نشان می‌دهد این کشور در تلاش است از ظرفیت معدنی خود برای تقویت جایگاهش در بازار جهانی مواد اولیه راهبردی استفاده کند. در مجموع، قرار گرفتن قزاقستان در جمع ۱۰ تولیدکننده بزرگ مس جهان، در کنار افزایش سریع تقاضای جهانی، می‌تواند نقش این کشور را در زنجیره تأمین مواد معدنی مورد نیاز برای گذار انرژی و صنایع پیشرفته تقویت کند. این تحول همچنین ظرفیت آن را دارد که جایگاه بخش معدن قزاقستان را از یک حوزه صرفاً صادراتی به یکی از ابزارهای مهم این کشور برای جذب سرمایه‌گذاری و مشارکت در زنجیره‌های صنعتی آینده تبدیل کند.

برنامه جامع توسعه اراضی آبی و فناوری‌های صرفه‌جویی در مصرف آب در کشاورزی قزاقستان تا سال ۲۰۳۰

قزاقستان یک برنامه جامع با هدف گسترش استفاده از فناوری‌های صرفه‌جویی در مصرف آب در کشاورزی تدوین خواهد کرد. در نشست توسعه کشاورزی آبی، سریک ژومانگارین، معاون نخست‌وزیر و وزیر اقتصاد ملی جمهوری قزاقستان، دستور تدوین یک برنامه جامع ملی برای توسعه فناوری‌های صرفه‌جویی در مصرف آب در بخش کشاورزی را صادر کرد. هدف اصلی این برنامه، مدیریت پایدار منابع آب، افزایش بهره‌وری کشاورزی، توسعه اراضی آبی و تقویت امنیت غذایی کشور است. برنامه توسعه کشاورزی آبی قزاقستان تا سال ۲۰۳۰ یکی از مهم‌ترین طرح‌های تحول کشاورزی این کشور محسوب می‌شود که بر سه محور اصلی مدیریت پایدار منابع آب، افزایش بهره‌وری تولید و توسعه فناوری‌های نوین آبیاری استوار است. اجرای این برنامه علاوه بر افزایش ۹۰۰ هزار هکتاری اراضی آبی، موجب گسترش فناوری‌های کم‌مصرف، تقویت تولید داخلی تجهیزات، افزایش دسترسی کشاورزان به منابع مالی، اصلاح الگوی کشت و ارتقای تاب‌آوری بخش کشاورزی در برابر کمبود آب خواهد شد. این رویکرد، قزاقستان را در مسیر توسعه کشاورزی پایدار و افزایش امنیت غذایی در افق ۲۰۳۰ قرار می‌دهد.

بررسی روند تنوع‌بخشی اقتصاد قزاقستان

یکی از محورهای اصلی تحولات اقتصادی قزاقستان، کاهش وابستگی به اقتصاد مبتنی بر مواد خام و حرکت به سمت تنوع‌بخشی اقتصادی عنوان شده است.

صادرات اورانیوم قزاقستان، بازارهای هدف، ساختار سرمایه‌گذاری و درآمدهای اقتصادی دولت

بر اساس گزارش World Nuclear Fuel Report انجمن جهانی هسته‌ای، راکتورهای هسته‌ای جهان در سال ۲۰۲۵ به حدود ۶۸٫۹ هزار تن اورانیوم نیاز داشتند. طبق سناریوی پایه، تقاضای جهانی تا سال ۲۰۴۰ از ۱۵۰ هزار تن فراتر می‌رود. در صورت تحقق سناریوی توسعه شتابان انرژی هسته‌ای، این نیاز ممکن است از ۲۰۰ هزار تن نیز عبور کند.افزایش تقاضای اورانیوم با رشد ظرفیت نصب‌شده نیروگاه‌های هسته‌ای همراه خواهد بود. بر اساس سناریوی پایه، ظرفیت نصب‌شده انرژی هسته‌ای جهان از ۳۹۸ گیگاوات در سال ۲۰۲۵ به ۷۴۶ گیگاوات در سال ۲۰۴۰ افزایش می‌یابد.در سال ۲۰۲۵، تولید جهانی اورانیوم حدود ۶۰ هزار تن بود. همچنین، در صورت اجرای سیاست سه‌برابر کردن سهم انرژی هسته‌ای در تراز انرژی جهان، نیاز سالانه به اورانیوم می‌تواند به حدود ۲۵۰ هزار تن برسد.

جایگاه قزاقستان در شاخص جهانی هم‌افزایی هوش مصنوعی و مهارت‌های انسانی در سال ۲۰۲۶

قزاقستان در شاخص هم‌افزایی مهارت‌های هوش مصنوعی و مهارت‌های انسانی در سال ۲۰۲۶، در میان ۹۸ کشور رتبه ۵۵ را کسب کرده است. این شاخص بر توسعه هم‌زمان مهارت‌های هوش مصنوعی و مهارت‌های انسانی موردنیاز برای استفاده مؤثر از این فناوری تمرکز دارد. در داخل کشور، برنامه ملی AI-Sana محور اصلی رویکرد آموزشی معرفی‌شده در این زمینه است. مشارکت ۱۰۰ دانشگاه، آموزش بیش از ۱۲۰۰ نفر از کارکنان آموزشی و مشارکت آنان در تدوین ۳۵ دوره آموزشی اختصاصی از مهم‌ترین ارقام ارائه‌شده درباره این برنامه است. رویکرد اعلام‌شده قزاقستان بر این اصل استوار است که توسعه مهارت‌های هوش مصنوعی باید با تقویت شایستگی‌های انسانی و کاربرد عملی دانش همراه باشد تا دانشجویان برای الزامات در حال تغییر بازار کار آماده شوند. با این حال، از آنجا که داده‌های شاخص کورسرا عمدتاً فعالیت کاربران این پلتفرم را منعکس می‌کند، رتبه ۵۵ را نمی‌توان به‌عنوان سنجش مستقیم سطح مهارت‌های کل جمعیت قزاقستان تلقی کرد؛ بلکه این رتبه معیاری برای ارزیابی وضعیت توسعه مهارت‌های هوش مصنوعی و مهارت‌های انسانی در میان مشارکت‌کنندگان در آموزش دیجیتال محسوب می‌شود.

تجربه قزاقستان در اخذ مالیات از پلتفرم‌های دیجیتال خارجی؛ از افزایش درآمدها تا چالش‌های اجرایی

گسترش اقتصاد دیجیتال، شیوه فعالیت شرکت‌ها و الگوی مصرف خانوارها را تغییر داده و در عین حال، چالش‌های تازه‌ای برای نظام‌های مالیاتی ایجاد کرده است. شرکت‌های بین‌المللی می‌توانند بدون برخورداری از حضور فیزیکی گسترده در یک کشور، از طریق ارائه خدمات نرم‌افزاری، تبلیغات اینترنتی، اشتراک‌های آنلاین، خدمات ابری و پلتفرم‌های تجارت الکترونیکی در بازار آن کشور درآمد کسب کنند. در چنین شرایطی، دولت‌ها به دنبال راهکارهایی هستند تا فعالیت‌های اقتصادی فرامرزی نیز به‌صورت مؤثر در نظام مالیاتی آن‌ها منعکس شود. در این میان مهم‌ترین درس تجربه قزاقستان این است که موفقیت اخذ مالیات از اقتصاد دیجیتال را نباید صرفاً با رشد درآمدهای بودجه سنجید. یک نظام مالیاتی کارآمد باید همزمان درآمد پایدار ایجاد کند، رعایت مقررات برای شرکت‌های خارجی امکان‌پذیر سازد، از رقابت منصفانه حمایت کند و آثار مالیاتی بر کسب‌وکارها و مصرف‌کنندگان را به‌درستی مدیریت کند. دستیابی به این اهداف مستلزم شفافیت آماری، ارزیابی مستمر آثار سیاست و تناسب میان اختیارات اجرایی دولت و پیامدهای اقتصادی تصمیم‌های آن است.

همکاری قزاقستان و چین در مسیر معماری جدید انرژی

نظام انرژی قزاقستان در آستانه یک تغییر مهم قرار گرفته است. رشد مصرف برق، فرسودگی بخشی از زیرساخت‌های موجود، محدودیت ظرفیت تولید در برخی مناطق و ضرورت کاهش وابستگی به نیروگاه‌های فسیلی، دولت قزاقستان را ناگزیر کرده است که توسعه ظرفیت‌های جدید تولید برق را در اولویت قرار دهد. این مسئله برای این کشور صرفاً یک موضوع زیست‌محیطی نیست؛ بلکه مستقیماً با امنیت اقتصادی، استمرار فعالیت صنایع و ثبات شبکه برق کشور ارتباط دارد. در همین شرایط، انرژی‌های تجدیدپذیر به‌ویژه انرژی خورشیدی و بادی، به یکی از ارکان سیاست انرژی قزاقستان تبدیل شده‌اند. این کشور در سال ۲۰۲۵ حدود ۷ درصد برق خود را از منابع تجدیدپذیر تولید کرده و وزارت انرژی، توسعه ظرفیت‌های جدید را در سال‌های آینده با سرعت بیشتری دنبال می‌کند.

توسعه حمل‌ونقل هوایی و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های هوانوردی آسیای مرکزی

بازار حمل‌ونقل هوایی در پنج کشور آسیای مرکزی شامل قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان، در سال‌های اخیر رشد سریعی را تجربه کرده است. در سال ۲۰۲۵، شرکت‌های هواپیمایی این منطقه ۳۱٫۷ میلیون مسافر جابه‌جا کردند که تقریباً دو برابر سطح پیش از همه‌گیری کرونا است. همچنین، ظرفیت قابل عرضه ناوگان هواپیماها طی سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ به‌طور متوسط سالانه ۷٫۷ درصد افزایش یافته که تقریباً سه برابر میانگین رشد بازار جهانی بوده است. حجم حمل‌ونقل هوایی بار نیز طی سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ بیش از چهار برابر شده و به ۳۳۵٫۷ هزار تن رسیده است.

جایگاه و نقش هوانوردی در توسعه و رونق اقتصادی قزاقستان

هوانوردی در قزاقستان دیگر فقط یک بخش حمل و نقل نیست، بلکه اکنون یکی از محرکهای اصلی رشد اقتصادی است که مستقیماً بر اشتغال، سرمایه گذاری و توسعه گردشگری تأثیر میگذارد. و طبق آخرین برآوردهای انجمن بین المللی حمل و نقل هوایی (IATA)، این کشور تازه شروع به تحقق پتانسیل واقعی خود کرده است. اعداد و ارقام گویای همه چیز هستند. امروزه، صنعت هوانوردی قزاقستان به طور مستقیم ۴۴۷۰۰ نفر را استخدام میکند. این افراد شامل خلبانان، مهندسان، کارکنان فرودگاه و دهها متخصص دیگر میشوند که بدون آنها انجام هر پروازی غیرممکن است. اما تأثیر واقعی بسیار گسترده تر است.

چشم‌انداز صنعت زغال‌سنگ قزاقستان و اهمیت آن برای سرمایه‌گذاران خارجی

قزاقستان یکی از مهم‌ترین کشورهای معدنی آسیای مرکزی و از بازیگران مهم بازار جهانی مواد خام است. منابع گسترده زغال‌سنگ، اورانیوم، نفت، گاز و فلزات، این کشور را به مقصدی مهم برای سرمایه‌گذاری در بخش استخراج تبدیل کرده است.در این میان، صنعت زغال‌سنگ جایگاه ویژه‌ای دارد. برخلاف روند جهانی حرکت به سمت انرژی‌های تجدیدپذیر، زغال‌سنگ همچنان سهم قابل‌توجهی در تولید برق جهان دارد و تقاضای آن به‌ویژه در اقتصادهای بزرگی مانند چین و هند همچنان قابل‌توجه است.