پول قزاقستان (تِنگه) در صدر ارزهای اروپا و آسیا؛ روایت فایننشال تایمز از جهش پول ملی قزاقستان

سال ۲۰۲۶ برای پول ملی قزاقستان با تحول قابل‌توجهی همراه بوده است. تنگه به‌عنوان قوی‌ترین ارز اروپا و آسیا معرفی شده؛ منطقه‌ای که نزدیک به ۶ میلیارد نفر جمعیت دارد و ۷۶ ارز در آن مورد استفاده قرار می‌گیرد.

روزنامه اقتصادی Financial Times در گزارشی با عنوان «تنگه قزاقستان با هجوم خارجی‌ها به بدهی دولتی اوج گرفت» به عملکرد این ارز توجه کرده است. طبق ارزیابی این رسانه، تنگه از ابتدای سال ۲۰۲۶ در برابر دلار ۹.۷ درصد تقویت شده و به قوی‌ترین ارز اروپا و آسیا تبدیل شده است.

از نگاه Financial Times، دلیل اصلی این روند، افزایش علاقه سرمایه‌گذاران خارجی به اوراق دولتی قزاقستان است. به گفته یترو سیکینن، مدیر بخش اوراق قرضه بازارهای نوظهور در LGT Capital Partners، جذابیت بازار قزاقستان برای مدیران بین‌المللی سرمایه از ترکیب بازدهی بالای دارایی‌های داخلی و آسان‌تر شدن تدریجی دسترسی به بازار ناشی می‌شود.

او این وضعیت را یک داستان بنیادی بسیار قدرتمند توصیف کرده و افزایش تقاضا را به تلاش سرمایه‌گذاران برای تنوع‌بخشی به سبدهای سرمایه‌گذاری و یافتن یک بازار مناسب نسبت داده است.

روند تقویت تنگه؛ از ۵۴۷ تا ۴۶۰ تنگه

تقویت فعلی تنگه پیش از آنکه رسانه‌های خارجی آن را یکی از قوی‌ترین ارزهای جهان معرفی کنند، آغاز شده بود.

در ابتدای اکتبر ۲۰۲۵، نرخ دلار به ۵۴۹.۱۵ تنگه رسید که بالاترین سطح تاریخی ارزش دلار در برابر پول ملی قزاقستان بود. پس از این نقطه، روند تغییر کرد.

تا پایان سال ۲۰۲۵، نرخ دلار به حدود ۵۱۵ تنگه کاهش یافت و در اول ژانویه ۲۰۲۶، نرخ رسمی‌بانک ملی قزاقستان ۵۰۵.۷۳ تنگه بود.

در فوریه، دلار حدود ۵۰۰ تنگه معامله شد. در مارس نرخ آن به کمتر از ۴۹۰ تنگه رسید و در آوریل به محدوده ۴۶۰ تا ۴۷۰ تنگه نزدیک شد. سپس یک دوره اصلاحی شکل گرفت و در ماه‌های مه و ژوئن دلار دوباره به محدوده ۴۸۵ تا ۴۹۰ تنگه بازگشت.

در ژوئیه، تنگه بار دیگر روند تقویتی خود را آغاز کرد. در اوت ۲۰۲۶، نرخ دلار به محدوده ۴۶۰ تنگه نزدیک شد و نرخ رسمی آن در ۲۱ اوت ۴۵۸.۲۳ تنگه اعلام شد.

در نتیجه، از اوج نرخ دلار در اکتبر ۲۰۲۵، ارزش دلار در برابر تنگه حدود ۱۶ درصد کاهش یافته است.

این روند نشان می‌دهد که حرکت کنونی صرفاً محصول تحولات ماه اوت یا حتی ابتدای تابستان نیست؛ بلکه نقطه عطف آن پس از رکورد اکتبر شکل گرفت و در سال ۲۰۲۶ شدت بیشتری پیدا کرد.

افزایش سرمایه‌گذاری خارجی در اوراق دولتی قزاقستان

بر اساس گزارش Financial Times، تقویت فعلی تنگه بیش از آنکه به جریان‌های تجاری مربوط باشد، با ورود سرمایه ارتباط دارد.

در طول یک سال، ارزش اوراق دولتی تنگه‌ای در اختیار سرمایه‌گذاران خارجی از حدود ۲ میلیارد دلار به ۵ میلیارد دلار افزایش یافته است. تا ماه ژوئن، سهم این سرمایه‌گذاران کمی‌کمتر از ۱۰ درصد کل بازار را تشکیل می‌داد.

دیمیتری دولگین، اقتصاددان ارشد ING در امور روسیه و کشورهای مستقل مشترک‌المنافع، معتقد است علاقه سرمایه‌گذاران پس از اعلام برنامه قزاقستان برای اتصال اوراق دولتی داخلی به Euroclear افزایش یافت.

هم‌زمان، مقامات قزاقستان اطلاعات بیشتری درباره بازار منتشر کردند و بانک ملی نیز نرخ‌های بهره‌ای به‌مراتب بالاتر از تورم را حفظ کرد.

سازوکار اثرگذاری این سرمایه‌گذاری بر نرخ ارز مستقیم است: سرمایه‌گذار خارجی برای خرید اوراق تنگه‌ای ابتدا به تنگه نیاز دارد. بنابراین هرچه خرید این اوراق افزایش یابد، تقاضای اضافی برای پول ملی نیز بیشتر می‌شود.

در مجموع، سرمایه‌گذاری خارجی در بدهی دولتی قزاقستان بر مبنای تنگه طی یک سال بیش از دو برابر شده است.

جذابیت نرخ بهره بالا برای سرمایه‌گذاران

یکی از مهم‌ترین مزیت‌های قزاقستان برای سرمایه‌گذاران، ترکیب بازدهی بالا و وضعیت نسبتاً باثبات اقتصاد کلان است.بانک ملی قزاقستان در ماه ژوئیه نرخ پایه را به ۱۶.۷۵ درصد کاهش داد. این دومین کاهش نرخ طی دو ماه بود؛ در حالی که نرخ پایه پیش‌تر به ۱۸ درصد رسیده بود.

هم‌زمان، نرخ تورم سالانه از حدود ۱۳ درصد در سپتامبر ۲۰۲۵ به حدود ۱۰ درصد در ژوئن ۲۰۲۶ کاهش یافت.برای سرمایه‌گذار، چنین شرایطی امکان کسب بازدهی اسمی‌بالا را در شرایطی فراهم می‌کند که رشد قیمت‌ها در حال کاهش است. در صورت تقویت تنگه، بازدهی سرمایه‌گذار از دو بخش تشکیل می‌شود: بازده اوراق و تغییرات نرخ ارز.

قزاقستان همچنین از مزیت داشتن رتبه اعتباری سرمایه‌گذاری برخوردار است.

Financial Times بازار قزاقستان را با مصر و نیجریه مقایسه می‌کند؛ کشورهایی که ارزهای آنها نیز می‌توانند بازدهی بالایی ایجاد کنند. با این حال، رتبه‌های اعتباری پایین‌تر این کشورهای آفریقایی، تعداد سرمایه‌گذارانی را که آماده فعالیت در این بازارها هستند، محدود می‌کند.

نقش نفت در برابر نقش جریان سرمایه

ارتباط میان تنگه و نفت همچنان آشکار است. قزاقستان صادرکننده بزرگ مواد خام است و قیمت نفت و حجم صادرات بر درآمدهای ارزی این کشور تأثیر دارند.با این حال، روند فعلی تنگه را نمی‌توان تنها با عامل نفت توضیح داد.

Financial Times عامل اصلی تقویت تنگه را جریان سرمایه می‌داند، نه جریان‌های تجاری.بخش قابل‌توجهی از تولید نفت قزاقستان توسط شرکت‌های خارجی انجام می‌شود؛ بنابراین افزایش قیمت نفت الزاماً به همان میزان موجب افزایش ورود ارز به اقتصاد قزاقستان نمی‌شود.یکی از شواهد این موضوع، دوره‌ای بود که حملات پهپادی در تابستان فعالیت پایانه روسی دریای سیاه را مختل کرد؛ پایانه‌ای که بخش قابل‌توجهی از صادرات نفت قزاقستان از طریق آن انجام می‌شود. با وجود مشکلات ایجادشده در مسیر صادرات، تنگه همچنان به تقویت خود ادامه داد.

این موضوع به معنای پایان تأثیرگذاری نفت بر نرخ ارز نیست، اما نشان می‌دهد که حرکت فعلی تنگه به‌سختی می‌تواند تنها با درآمدهای صادراتی توضیح داده شود.

تلاش قزاقستان برای ورود به شاخص‌های بین‌المللی

گام بعدی قزاقستان، از دیدگاه Financial Times، تلاش برای ورود اوراق دولتی این کشور به شاخص JPMorgan GBI-EM است.این شاخص، شاخص بین‌المللی اوراق دولتی کشورهای دارای بازارهای نوظهور است که اوراق آن‌ها به ارزهای ملی منتشر می‌شود.همچنین JPMorgan در حال کار روی شاخص جداگانه‌ای برای بازارهای Frontier Markets است؛ یعنی کشورهایی با بازارهای مالی در حال توسعه اما کوچک‌تر و کم‌نقدشونده‌تر که یک سطح پایین‌تر از بازارهای توسعه‌یافته‌تر قرار دارند.

ورود اوراق قزاقستان به شاخص‌های بین‌المللی صرفاً از منظر اعتبار اهمیت ندارد. صندوق‌های بین‌المللی در بسیاری از موارد از این شاخص‌ها به‌عنوان مبنایی برای تخصیص منابع استفاده می‌کنند. بنابراین ورود اوراق قزاقستان به چنین شاخص‌هایی می‌تواند به جذب سرمایه‌گذاران نهادی جدید منجر شود.

ورود سرمایه خارجی به بخش‌های خارج از بازار اوراق

علاقه سرمایه‌گذاران خارجی به قزاقستان تنها به بدهی دولتی محدود نیست.سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در سه‌ماهه نخست سال به ۶.۳ میلیارد دلار بازگشته است.قزاقستان همچنین در حال توسعه کریدور حمل‌ونقل میان چین و اروپا است و قصد دارد از این طریق منابع درآمدی بیشتری خارج از بخش نفت ایجاد کند.

در همین حال، قزاقستان به یکی از محورهای رقابت اقتصادی چین و آمریکا برای حضور در آسیای مرکزی تبدیل شده است. طبق گزارش Financial Times، واشنگتن در شرایط افزایش سرمایه‌گذاری‌های چین در قزاقستان و ازبکستان، در تلاش است جایگاه خود را در منطقه تقویت کند.

در ماه اوت، قزاقستان توافقی به ارزش ۱۰ میلیارد دلار با Nvidia و Firebird برای ساخت مراکز داده امضا کرد.به گفته مکس هاپکینز، تحلیلگر Financial Times، این سیاست با تلاش قزاقستان برای وابسته نبودن به یک مرکز قدرت خارجی ارتباط دارد.در این چارچوب، قزاقستان تلاش می‌کند سرمایه بیشتری از منابع مختلف جذب کند و به یک کشور یا مرکز قدرت مشخص وابسته نباشد.

چشم‌انداز روابط قزاقستان با سرمایه بین‌المللی

در مجموع، تحلیل ارائه‌شده در گزارش Financial Times نشان می‌دهد که قزاقستان برای سرمایه‌گذاران ترکیبی از بازدهی بالا، تورم نسبتاً پایین و دسترسی آسان‌تر به بازار را فراهم کرده است.

تقاضا برای دارایی‌های مبتنی بر تنگه همچنان بالا است. بر همین اساس، چالش اصلی قزاقستان در مرحله بعد این است که روابط ایجادشده با سرمایه بین‌المللی را از یک جریان موقت به یک رابطه پایدار و مستمر تبدیل کند.

منبع:

https://www.zakon.kz/finansy/6528818-tenge-stal-samoy-silnoy-valyutoy-evropy-i-azii-chto-stoit-za-ego-ukrepleniem.html