افزایش فشار رقبای آسیایی بر مکزیک برای دسترسی به بازار آمریکا

امسال برای اقتصاد مکزیک بسیار حساس است چون از یک سو، پیمان تجارت آزاد آمریکا، مکزیک و کانادا (USMCA یا نفتای 2) در دست بازبینی است و مکزیکی‌ها نگران هستند که کارشکنی‌های ترامپ موجب فشار اقتصادی بر 135 میلیون جمعیت مکزیک شود و از سوی دیگر، رقبای آسیایی با فناوری‌های بالا، تولید ارزان و دامپینگ، دارند سهم مکزیک را از بازار آمریکا کاهش می دهند.

رقابت سنگین آسیایی‌ها

دولت نخست ترامپ (2016 تا 2020) علیرغم شعارهای تهاجمی، در نهایت برای مکزیک نتایج خوبی داشت؛ مازاد تجاری به سود مکزیک از 59 میلیارد دلار به 110 میلیارد دلار در طول چهار سال افزایش یافت، توانست چین و کانادا را کنار زده و به نخستین شریک تجاری آمریکا تبدیل شد.

وضعیت تجارت مکزیک با آمریکا تا سال گذشته خوب بود و به رشد خود ادامه داده بود ولی در شش ماهه نخست امسال زیر فشار رقبای آسیایی قرار گرفت.   در شش ماهه نخست 2026، مکزیک جایگاه خود را به ‌عنوان بزرگ‌ترین شریک تجاری حفظ کرد نزدیک به 17 درصد از کل تجارت خارجی همسایه شمالی را در اختیار داشته است ولی رقبای آسیایی، فاصله خود را با مکزیک کم کرده اند.

حجم کل تجارت مکزیک و آمریکا در شش ماهه نخست، حدود 300 میلیارد دلار بود ولی مازاد تجاری ویتنام و تایوان برای نخستین بار از مکزیک بیشتر شده است. 

اگرچه صادرات مکزیک به بازار آمریکا طی شش ماه نخست سال جاری ۱۳ درصد رشد داشته، اما این رشد در مقایسه با بسیاری از اقتصادهای آسیایی بسیار کمتر بوده است. واردات آمریکا از تایوان ۶۷ درصد، تایلند ۷۲ درصد، فیلیپین ۵۰ درصد، ویتنام ۴۰ درصد، مالزی ۳۵ درصد و کره جنوبی ۲۱ درصد افزایش یافته است. در مجموع، واردات آمریکا از این شش اقتصاد آسیایی حدود ۴۷ درصد رشد کرده؛ آن هم در شرایطی که کل واردات ایالات متحده حدود ۱.۱ درصد کاهش یافته است.

بنابراین اگرچه مکزیک همچنان در حال افزایش صادرات خود است، اما سهم آن از بخش‌هایی که سریع‌ترین رشد را در بازار آمریکا تجربه می‌کنند، به تدریج کاهش یافته و کشورهای آسیایی توانسته‌اند جایگاه قدرتمندتری به دست آورند. 

کارکرد متناقض سیستم تعرفه

در سال ۲۰۲۶، رقابت تجاری مکزیک با رقبای آسیایی خود ــ عمدتاً چین، ویتنام و تایوان ــ برای حضور در بازار ایالات متحده، تصویری متناقض ارائه می‌دهد: مکزیک به خاطر پیمان نفتای 2 (USMCA) از مزیت‌های ساختاری و تعرفه‌ای بسیار قدرتمندی برخوردار است، ولی رقبای آسیایی در بخش‌های دارای ارزش افزوده و فناوری بالا با سرعت زیادی در حال پیشروی هستند. 

مکزیک به خاطر پیمان تجارت آزا،  از امکان صادرات بدون تعرفه برخوردار است، ولی بهره‌مندی از این مزیت مستلزم رعایت مقررات پیچیده‌ای از جمله قواعد مبدأ کالا، الزامات مربوط به میزان ساخت داخل، گواهی‌های متعدد و فرآیندهای نظارتی است؛ به‌ویژه در صنعت خودروسازی است در صورتی که بسیاری از صادرکنندگان آسیایی اگرچه تعرفه‌های گمرکی را پرداخت می‌کنند، ولی الزاماتی مشابه برای اثبات درصد ساخت منطقه‌ای ندارند لذا  برای این شرکت‌ها، پرداخت تعرفه‌ای مشخص همراه با تشریفات ساده‌، بهتر از تعرفه صفر همراه با الزامات پیچیده و خطر عدم انطباق است. 

مزیت رقبای آسیایی بر مکزیک

با وجود مزیت‌های جغرافیایی و گمرکی مکزیک، رقبای آسیایی همچنان در برخی حوزه‌های فناوری، پیشتاز یا در حال بازپس‌گیری سهم خود از بازار هستند

در شش ماهه نخست سال ۲۰۲۶، کسری تجاری  آمریکا با تایوان ۵۵ درصد و با ویتنام ۲۹ درصد افزایش یافت که این امر ناشی از تقاضای گسترده برای نیمه‌رسانه‌هاا، قطعات الکترونیکی، سرورها و فناوری‌های هوش مصنوعی است. مکزیک در زمینه مونتاژ تجهیزات فناوری رشد کرده است، اما تولید نهاده‌ها و قطعات با ارزش افزوده بالا همچنان عمدتاً در آسیا متمرکز است.

در صنایعی مانند نساجی، پوشاک و کالاهای مصرفی ساده، کشورهایی مانند ویتنام یا بنگلادش از نظر هزینه تولید هر واحد، نسبت به مکزیک برتری دارند؛ به‌گونه‌ای که در تولیدات با حجم بسیار بالا، حتی تعرفه‌های گمرکی نیز نمی‌تواند این مزیت هزینه‌ای را کاملاً خنثی کند.

علاوه بر این، بسیاری از این شرکت ها، از مکزیک به‌عنوان یک «درِ پشتی» برای ورود کالاهای چینی به بازار آمریکا استفاده کنند و حاضرند برای تثبیت حضور خود در این منطقه، دست به دامپینگ بزنند لذا هم آمریکا و هم مکزیک نظارت خود را بر فعالیت شرکت های چینی افزایش داده اند. 

مازاد تجاری مکزیک با آمریکا در 6 ماهه نخست 2026 به 102 میلیارد دلار رسید. در زمان مشابه سال گذشته 96 میلیارد دلار بود.  

مازاد تجاری ویتنام در شش ماهه نخست سال جاری با رشدی چشم گیر به 114 میلیارد دلار رسید و رکوردی تاریخی ثبت کرد 

مازاد تجاری تایوان هم در 6 ماهه نخست  با رشدی دو برابری به 107 میلیارد دلار رسید و رتبه دوم را پس از ویتنام به دست آورد 

در 6 ماهه نخست 2026 چین با نزدیک به 74 میلیارد دلار مازاد تجاری، پس از ویتنام، تایوان و مکزیک، در رتبه چهارم قرار گرفت

وضعیت اقتصاد و تجارت مکزیک در سال گذشته

اقتصاد مکزیک در سال 2025، علیرغم فشار سنگین دولت ترامپ، سال باثباتی را تجربه کرد، رشد چندانی نداشت ولی برخلاف انتظار، دچار تلاطم نشد.

شاخص های کلان

مقایسه کارنامه اقتصادی مکزیک در نخستین سال ریاست ترامپ با سال پیش از آن

	سال 2024	سال 2025
نرخ رشد اقتصادی	یک و نیم درصد	یک درصد
نرخ تورم	5/4 چهارنیم   درصد	5/3 سه و نیم درصد
نرخ بیکاری	8/3 سه ممیز درصد	6/2 دو ممیز شش درصد
حجم کل صادرات	617  میلیارد دلار	665 میلیارد دلار
حجم کل واردات	625  میلیارد دلار	664 میلیارد دلار
سرمایه گذاری مستقیم خارجی	37 میلیارد دلار	40 میلیارد دلار
ارزش پزو در برابر دلار (پایان سال)	هر دلار 5/20 پزو	هر دلار 5/17 پزو (پزوی مکزیک پس از کرون سوئد، دومین ارز جهانی بود که بیشترین رشد را در جهان داشت).

 

دولت چپ میانه خانم شینبام تقریبا سه ماه پیش از دولت ترامپ آغاز به کار کرده بود ولی از آنجایی که دولت او، ادامه دهنده راه دولت قبلی (آقای مانوئل لوپز اوبرادور) بود، تغییر ریل قابل ملاحظه ای رخ نداد. آقای مارسلو ابراد، وزیر خارجه دوره قبل که توانسته بود با دولت قبلی ترامپ به توافق برسد، این بار، وزیر اقتصاد است و همان سیاست های مماشات ادامه دارد. 

دلایل ثبات اقتصادی مکزیک در یک سال پرتلاطم

مهمترین فاکتور عملکرد نسبتا خوب اقتصاد مکزیک علیرغم این همه فشار آمریکا، سیاست های هوشمندانه دولت شینبام در آرام کردن دولت ترامپ و اعتماد بخشی به جامعه مکزیک بود. مکزیکی‌ها در رام کردم سیاست تهاجمی واشنگتن، حتی از کانادا هم بهتر عمل کردند. به صورت چراغ خاموش با دولت آمریکا همکاری کردند و توانستند از یک فضای سیاسی پرتنش، بهره برداری اقتصادی کنند.

علیرغم حملات لفظی و هجمه‌های دولت ترامپ علیه مکزیک به بهانه‌های مختلف، مکزیکی‌ها همچنان، سود خوبی از تجارت با همسایه شمالی بهره مند می‌شوند. 

تجارت خارجی بزرگ همراه با یک نقطه ضعف بزرگ

حجم تجارت خارجی مکزیک در سال 2025 با مجموع 1330 میلیارد دلار (665 میلیارد دلار صادرات و 664 میلیارد دلار واردات)، قابل توجه بوده است ولی همانند سال های گذشته، نقطه ضعف بزرگی دارد، این که بیش از 80 تجارت فقط با همسایه شمالی انجام می‌شود و این موضوع به پاشنه آشیل سیاست و اقتصاد مکزیک تبدیل شده است. 

وابستگی مکزیک به بازار آمریکا چقدر خطرناک است؟

بزرگترین تجارت دوجانبه جهان، به ارزش حدود 820 میلیارد دلار، ( به میزان روزی بیش از 2/2 میلیارد دلار) میان مکزیک و آمریکا وجود دارد و بزرگترین مازاد تجاری دوجانبه جهان به ارزش حدود 190 میلیارد دلار درسال (روزی بیش از نیم میلیارد دلار) نیز میان همین دو کشور وجود دارد.

با نگاه نخست، شاید به نظر برسد که مکزیک، وابستگی خطرناکی به بازار آمریکا دارد ولی روی دیگر سکه این است که آمریکا هم به کالاهای مکزیکی وابستگی شدیدی دارد و جایگزینی آن برای آمریکا آسان نخواهد بود. اکثر صنایع و تولیدات آمریکایی، از قطعات و یا نیروی کار ارزان مکزیکی بهره مند هستند و اگر این ارتباط دچار خلل شود، صنعت آمریکا، مزیت خود را در برابر رقبای آسیایی و اروپایی از دست خواهد داد.

ترامپ در دور نخست ریاست خود هجمه مشابهی علیه مکزیک آغاز کرده بود ولی در پایان چهار سال، آمار تجار، واقعیت های متفاوتی را نشان داد. در آغاز ریاست او، مازاد تجاری مکزیک 59 میلیارد دلار بود ولی پس از 4 سال به 110 میلیارد دلار رسید.

یکی از شانس های مکزیک، این است که ترامپ سیاست تنبیهی و تهاجمی علیه همه متحدان و رقبای خود اعمال می‌کند و این سیاست ها، به کمک مکزیک می آید چون مکزیکی‌ها از مزیت هم مرز بودن و بازار و نیروی کار بزرک خود در کنار آمریکا، کمال بهره برداری می را انجام می دهند. 

منبع: اداره آمار آمریکا https://www.census.gov/foreign-trade/balance/c2010.html