جهش هوشمند و پایدار در اقتصاد گردشگری وویوودینا: هم‌افزایی زیرساختی، تحول دیجیتال و توانمندسازی کارآفرینان

دبیرخانه اقتصاد و گردشگری استان خودمختار وویوودینا در صربستان بر اساس بودجه سال ۲۰۲۶ و پشتوانه سرمایه‌گذاری حدود ۱۵.۷ میلیون دلاری خود در پنج سال گذشته، برنامه جامعی را برای ارتقای زیرساخت‌ها، تحول دیجیتال و تقویت رقابت‌پذیری اقتصادی منطقه دنبال می‌کند که اختصاص حدود ۴.۶ میلیون دلار به توسعه ظرفیت‌های گردشگری (از جمله بهره‌وری انرژی و نوسازی مراکز اطلاعاتی) و بیش از ۲.۱ میلیون دلار برای ارتقای بنگاه‌های کوچک و متوسط از ارکان اصلی آن است. این سیاست‌های فعال، در کنار تنوع‌بخشی به بیش از هزار رویداد محلی، توسعه گردشگری مذهبی، اجرای پروژه فرامرزی گردشگری هوشمند با مجارستان و توانمندسازی ساختاری کارآفرینی زنان از طریق پلتفرم بین‌المللی Osnažene، پویایی بالایی به بازار تزریق کرده است؛ به‌طوری‌که با وجود چالش‌های کلان مانند تورم، نرخ بهره بالا و کمبود نیروی کار، در دو ماه نخست سال ۲۰۲۶ تعداد گردشگران استان ۸.۸ درصد و میزان اقامت‌های شبانه ۱۰.۲ درصد رشد داشته که این جهش دورقمی، ضمن پشت سر گذاشتن رکود سال گذشته، فراتر از میانگین رشد ملی صربستان (۶.۶ درصد) ثبت شده است.

دبیرخانه استانی اقتصاد و گردشگری استان خودمختار وویوودینا، بر اساس بودجه مصوب سال ۲۰۲۶، در حال حاضر در مجموع ۱.۵ میلیون دینار صربستان (حدود ۱۳,۹۰۰ دلار) در اختیار دارد. سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های گردشگری و توسعه این بخش در سراسر استان خودمختار وویوودینا از اهمیت بالایی برخوردار است. در همین راستا، ۵۰۰ میلیون دینار (حدود ۴.۶ میلیون دلار) برای توسعه ظرفیت‌های گردشگری استان اختصاص یافته و فراخوان عمومی مربوط به آن که به‌تازگی بسته شده، با استقبال گسترده و دریافت تعداد زیادی درخواست مواجه شده است.

 همچنین باید به حمایت‌هایی اشاره کرد که این دبیرخانه از طریق برنامه‌های خود به سازمان گردشگری وویوودینا و پارک ملی فروشکا گورا ارائه می‌دهد؛ از جمله سرمایه‌گذاری در بازسازی و نوسازی مرکز اطلاع‌رسانی در ایریشکی وِناس. افزون بر این، منابع مالی قابل توجهی برای توسعه صادرات از طریق حضور در نمایشگاه‌های تجاری تخصیص یافته است. هم‌زمان، یک رویکرد جدید برای معرفی منطقه‌ای ظرفیت‌ها و جاذبه‌های گردشگری وویوودینا با همکاری سازمان گردشگری وویوودینا، نمایشگاه نووی ساد و سایر نهادهای مرتبط در حال اجراست.

 در طول سال، اعتبارات قابل توجهی برای گردشگری رویدادمحور در نظر گرفته شده که به برگزارکنندگان رویدادها اختصاص می‌یابد و نقش مهمی در پایداری صدها رویداد محلی ایفا می‌کند. در حال حاضر، بیش از هزار رویداد در سراسر وویوودینا برگزار می‌شود که به‌طور چشمگیری به غنای گردشگری مناطق مختلف می‌افزاید. همچنین، حمایت از توسعه گردشگری مذهبی که گنجینه‌ای از معنویت و آموزش محسوب می‌شود، ادامه خواهد یافت. در قالب فراخوان ارتقای رقابت‌پذیری اقتصادی، حدود ۲۳۰ میلیون دینار (حدود ۲.۱۳ میلیون دلار) تخصیص یافته است. این فراخوان در اواسط ژانویه اعلام و در اوایل فوریه بسته شد. استقبال گسترده کسب‌وکارها و کارآفرینان نشان می‌دهد که طراحی این برنامه‌ها به‌خوبی با نیازهای بازار و بخش خصوصی، به‌ویژه بنگاه‌های خرد، کوچک و متوسط، همسو است.

 همچنین، دبیرخانه منابعی را برای توسعه حوزه ارتباطات و جامعه اطلاعاتی اختصاص داده است. در چارچوب این برنامه و با همکاری واحدهای خودگردان محلی، پروژه‌هایی در زمینه توسعه ارتباطات الکترونیک و شهرهای هوشمند و ایمن به‌صورت مشارکتی تأمین مالی می‌شوند. این برنامه‌ها شامل ایجاد نقاط اتصال اینترنت (هات‌اسپات) در مدارس و فضاهای عمومی مهم، و نیز راه‌اندازی سیستم‌های نظارت تصویری در مدارس است. تأکید ویژه‌ای نیز بر مشارکت مالی و انسانی دبیرخانه استانی در اجرای پروژه IPA با عنوان «گردشگری هوشمند: آینده مشترک منطقه پانونی» وجود دارد. دبیرخانه، مسئول این پروژه است و شرکای آن شامل دانشکده اقتصاد در سوبوتیسا (دانشگاه نووی ساد) و یک سازمان توسعه‌ای غیرانتفاعی مستقر در سگد مجارستان هستند.

 با نگاهی به شاخص‌های اقتصادی داخلی و جهانی، می‌توان گفت که با وجود چالش‌های بازار و شرایط ژئوپلیتیکی، در سال ۲۰۲۵ شاخص‌های مثبتی در اقتصاد وویوودینا ثبت شده است. این امر عمدتاً نتیجه ثبات مالی، پروژه‌های زیرساختی مهم، و حفظ اعتماد سرمایه‌گذاران و مصرف‌کنندگان در کنار رشد اشتغال، دستمزدها و ذخایر ارزی است. اقتصاد صربستان رشد متوسطی را تجربه کرده و بر اساس داده‌های رسمی، در سال ۲۰۲۵ حدود ۲ درصد رشد تولید ناخالص داخلی داشته که بر وویوودینا نیز تأثیرگذار بوده است. بر اساس داده‌های دو ماه نخست سال ۲۰۲۶، و در نتیجه سیاست‌های فعال سرمایه‌گذاری در گردشگری، افزایش تازه‌ای در تعداد گردشگران در وویوودینا ثبت شده است. در این بازه، تعداد گردشگران ۸.۸ درصد و تعداد اقامت‌های شبانه ۱۰.۲ درصد افزایش یافته است. در سطح ملی نیز رشد ۶.۶ درصدی ثبت شده است. این روند نشان می‌دهد که پس از عملکرد ضعیف سال گذشته، گردشگری در حال بازیابی موفقیت‌آمیز است و آمادگی‌ها برای فصل جدید به اوج رسیده است.

 این داده‌ها نشان‌دهنده هماهنگی میان سیاست‌های ملی و استانی و پیشرفت در بخش گردشگری و هتلداری است که به رشد اقتصادی کل کشور نیز کمک می‌کند. هدف اصلی، تقویت جایگاه وویوودینا به‌عنوان مقصدی منحصربه‌فرد است که سنت، فرهنگ و مدرنیته را در هم می‌میزد. در پنج سال گذشته، حدود ۱.۷ میلیارد دینار (حدود ۱۵.۷۴ میلیون دلار) در حوزه گردشگری و هتلداری سرمایه‌گذاری شده است. همچنین، در ابتدای سال جاری، فراخوانی برای حمایت از بنگاه‌های کوچک و کارآفرینان گردشگری با بودجه ۵۰۰ میلیون دینار (حدود ۴.۶ میلیون دلار) منتشر شد که شامل پروژه‌های زیرساختی و خرید تجهیزات، از جمله در حوزه بهره‌وری انرژی، می‌شود. در ادامه، برنامه توسعه گردشگری استان برای پنج سال آینده در راستای استراتژی ملی گردشگری ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ تدوین خواهد شد.

 در کنار روندهای مثبت، چالش‌هایی نیز وجود دارد؛ از جمله کمبود نیروی کار، مهاجرت نیروی متخصص، پیر شدن جمعیت، افزایش هزینه‌ها و فشارهای تورمی. همچنین، نرخ‌های بهره بالا و دشواری دسترسی به منابع مالی برای بنگاه‌های کوچک و متوسط، از دیگر موانع هستند. نیاز به نوسازی فناوری و دیجیتالی‌سازی نیز بسیار جدی است. در این راستا، دبیرخانه با تمرکز بر زنان کارآفرین، برنامه‌های حمایتی ویژه‌ای برای دیجیتالی‌سازی کسب‌وکارها طراحی کرده است. در کنار این موارد، پیچیدگی‌های اداری نیز از چالش‌ها محسوب می‌شود که نیازمند ساده‌سازی فرآیندهاست. در سال‌های اخیر، توجه ویژه‌ای به نقش زنان در اقتصاد شده است. تأکید بر این است که زنان مالک و مدیر واقعی کسب‌وکارها باشند، نه صرفاً به صورت اسمی. همچنین، برابری و احترام به زنان، به‌ویژه در محیط اقتصادی، یک اصل کلیدی محسوب می‌شود.

 در این راستا، پلتفرم منطقه‌ای «Osnažene» برای کارآفرینی زنان معرفی شد که در سال ۲۰۲۴ جایزه برتر اروپایی در حوزه گذار دیجیتال را کسب کرد. این پلتفرم با هدف توانمندسازی اقتصادی زنان از طریق آموزش، افزایش دیده‌شدن و دسترسی به بازار فعالیت می‌کند. این پلتفرم که در سال ۲۰۲۳ تأسیس شده، تاکنون بیش از ۱۵۰۰ زن از ۱۱ کشور را گرد هم آورده و به‌ویژه از زنان در مناطق کوچک‌تر و گروه‌های آسیب‌پذیر حمایت کرده است.

 نویسنده: بویانا باچیچ

منبع: مجله «دیپلماسی و تجارت» مورخ 16/04/2026