موانع اشتغال جدید در صربستان

به گزارش پایگاه اینترنتی بلومبرگ، گزارش‌های رسمی اداره آمار صربستان و دانشگاه بلگراد نشان می‌دهند که پس از چند سال رشد پایدار، دوره رونق اشتغال و کاهش بیکاری در صربستان در سال ۲۰۲۵ به پایان رسیده و نرخ بیکاری با روندی صعودی از ۸.۶٪ در سال ۲۰۲۴ به ۸.۷٪ (و ۸.۹٪ در سه ماهه پایانی سال) افزایش یافته است. این زوال بازار کار که بیش از نوسانات فصلی ناشی از ریشه‌های ساختاری است، عمدتاً از افزایش شدید دستمزدها و سقف‌های قانونی حداقل حقوق نشأت می‌گیرد که بسیار سریع‌تر از نرخ بهره‌وری رشد کرده و هزینه واحد نیروی کار را بالا برده‌اند؛ امری که کارفرمایان را در بخش‌های کم‌مهارت، تولیدی (نظیر نساجی و سیم‌کشی خودرو) و تجارت مجبور به تعدیل نیرو کرده است. علاوه بر این، نفوذ هوش مصنوعی در وظایف روزمره بخش فناوری اطلاعات و کاهش شدید بهره‌وری در صنایع تولیدی در برابر رشد ۶۵ درصدی دستمزدهای واقعی طی یک دهه گذشته، بازار کار صربستان را با بحران جدی مواجه کرده و نرخ بیکاری آن را در سطحی دو برابر کشورهای اروپای مرکزی و شرقی تثبیت نموده است. تثبیت نرخ بیکاری صربستان در کانال ۸.۵٪ (که دو برابر کشورهای همسایه در اروپای شرقی است) زنگ خطری جدی است که نشان می‌دهد مدل رشد اقتصادی مبتنی بر نیروی کار ارزان و صنایع مونتاژی در صربستان به بن‌بست رسیده و این کشور چاره‌ای ندارد جز اینکه با بهبود محیط کسب‌وکار و جذب سرمایه‌های خصوصی، ساختار خود را به سمت زنجیره‌های ارزش بالاتر و صنایع دانش‌بنیان سوق دهد؛ در غیر این صورت، اصرار بر افزایش اداری دستمزدها تنها به بیکاری بیشتر کارگران کم‌مهارت دامن خواهد زد.

اقتصاددانان داخلی صربستان هشدار داده‌اند که رشد قوی اشتغال، همراه با کاهش چشمگیر نرخ بیکاری در صربستان، به احتمال زیاد پس از چندین سال در سال ۲۰۲۵ به پایان رسیده است. این هشدار در پی انتشار آمارهای رسمی مطرح شد که کاهش اندک در اشتغال، افزایش نرخ بیکاری و تداوم رشد نسبتاً سریع دستمزدها را نشان می‌دهد. بررسی نیروی کار که توسط اداره آمار صربستان انجام شده، نشان داد که تعداد کل افراد شاغل در سال گذشته ۱٪ کاهش یافته است، در حالی که نرخ بیکاری از ۸.۶٪ در سال ۲۰۲۴ به ۸.۷٪ در سال ۲۰۲۵ افزایش یافت. کاهش اشتغال عمدتاً ناشی از تغییرات در بخش اشتغال غیررسمی‌بود که ۵.۸٪ افت کرد، در حالی که کاهش در اشتغال رسمی از نظر درصدی بسیار کوچک‌تر و معادل ۰.۳٪ بود. این شاخص‌های پیمایشی با گزارش اشتغال ثبت‌شده که توسط همان اداره و بر اساس منابع اداری منتشر شده، مطابقت دارد؛ این گزارش نیز کاهش جزئی ۰.۲ درصدی در اشتغال ثبت‌شده در سال گذشته را نشان می‌دهد.

سه ماهه پایانی سال گذشته نتایج ضعیف‌تری را هم در مقایسه با سه ماهه قبل و هم نسبت به مدت مشابه سال پیش به همراه داشت. نرخ اشتغال ۵۰.۵٪ ثبت شد (حدود یک واحد درصد کمتر در هر دو بازه فصلی و سالانه)، در حالی که نرخ بیکاری ۸.۹٪ بود (افزایش ۰.۷ واحد درصدی نسبت به فصل قبل و ۰.۳ واحد درصدی نسبت به فصل مشابه در سال ۲۰۲۴). مشابه روندهای کل سال، در سه ماهه چهارم سال ۲۰۲۵ نیز شاهد کاهش در اشتغال غیررسمی‌بودیم که به تناسب بسیار بزرگتر از کاهش در اشتغال رسمی‌بود. علاوه بر این، تعداد کارکنان در هر دو بخش دولتی و خصوصی (هم در مقایسه فصلی و هم سالانه) کاهش یافت.

نرخ اشتغال و بیکاری

آخرین گزارش مانیتور فصلی که توسط دانشکده اقتصاد دانشگاه بلگراد و بنیاد پیشبرد علوم اقتصادی آن منتشر شده، توضیح می‌دهد که تحولات بازار کار در سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد دوره‌ای که با رشد پایدار اشتغال و کاهش محسوس نرخ بیکاری شناخته می‌شد، احتمالاً به پایان رسیده است. در واقع، رشد شدید دستمزدها که در سال‌های اخیر سریع‌تر از رشد بهره‌وری بوده، در کنار افزایش‌های اداری قابل‌توجه در حداقل دستمزد، به تدریج به عنوان مانعی برای استخدام‌های جدید عمل می‌کند. به عبارت دیگر، آن‌ها معتقدند که نتیجه سال گذشته بیش از آنکه حاصل کاهش موقت فعالیت‌های اقتصادی یا نوسانات فصلی باشد، ناشی از عوامل ساختاری است. این اثر به ویژه در میان کارگران با مهارت پایین مشهود است؛ جایی که کارفرمایان فضای کمتری برای جذب هزینه‌های فزاینده نیروی کار دارند و این امر می‌تواند منجر به کاهش تقاضا برای این دسته از نیروی کار شود.

در این نشریه آمده است که در نتیجه، نرخ بیکاری در صربستان ممکن است در دوره آتی در سطح فعلی حدود ۸.۵٪ تثبیت شود که هنوز به طور قابل‌توجهی بالاتر از کشورهای مشابه در اروپای مرکزی و شرقی است جایی که در سال ۲۰۲۵ در سطح ۴.۲٪ بود. پروفسور میلویکو آرسیچ از دانشکده اقتصاد صربستان اشاره می‌کند که در طول سال ۲۰۲۵، شرایط در بازار کار کمی‌بدتر شد؛ این زوال هنوز عمیق نیست، اما بر اساس تعدادی از عوامل، به نظر می‌رسد که احتمالاً در سال جاری و سال‌های پیش رو ادامه خواهد یافت. وی خاطرنشان کرد که کاهش اشتغال در بخش‌های صنعت به ویژه نساجی و سیم‌کشی خودرو، تجارت (که مشخص نیست ناشی از محدودیت‌های دولتی بر حاشیه سود خرده‌فروشی و تعطیلی فروشگاه‌های متعاقب آن بوده یا خیر) و سایر خدمات متمرکز بوده است. روند بلندمدت دیگری نیز وجود دارد که بخشی از آن ناشی از تحولات جهانی و بخشی ناشی از ساختار اقتصاد صربستان است، ورود هوش مصنوعی که نیروی کار انسانی را با نرم‌افزار جایگزین می‌کند. این اتفاق ابتدا در بخش IT رخ می‌دهد، به ویژه در حوزه‌هایی که شامل وظایف روتین هستند و بخش بزرگی از حوزه فناوری اطلاعات صربستان دقیقاً در همین زمینه فعالیت می‌کند. این موارد اغلب شامل پشتیبانی مشتری و نقش‌های مشابه است؛ مشاغلی که اتوماسیون آن‌ها بسیار آسان است. این فرآیند احتمالاً در سال‌های آینده با گسترش هوش مصنوعی به بسیاری از بخش‌های دیگر ادامه خواهد یافت.

دستمزدهایی که زمانی پایین‌تر از ارزش واقعی بودند، اکنون بیش از حد گران شده‌اند که برای حدود یک دهه، دستمزدها به طور قابل‌توجهی سریع‌تر از بهره‌وری رشد کرده‌اند که منجر به افزایش هزینه واحد نیروی کار شده است. این امر منجر به وضعیتی شده است که در آن رشد سریع دستمزد، مشاغلی را که ارزش افزوده پایینی ایجاد می‌کنند، از بین می‌برد. کارشناسان تأکید می‌کنند که حفظ اشتغال در کنار افزایش دستمزدها تنها از طریق تغییر در ساختار اقتصادی به سمت بخش‌هایی که ارزش افزوده بالاتری ایجاد می‌کنند، امکان‌پذیر است. با این حال، این امر نیازمند سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و بهبود محیط کسب‌وکار است. در عین حال، بهره‌وری نیروی کار در سه ماهه پایانی نسبت به فصل مشابه سال قبل اندکی افزایش یافت (۲.۷٪) که دلیل آن رشد واقعی کندتر در فعالیت‌های اقتصادی و کاهش کمتر در اشتغال بود. با این حال، هزینه واقعی واحد نیروی کار به طور قابل‌توجهی افزایش یافت، زیرا رشد واقعی دستمزدها از رشد ارزش افزوده ناخالص و بهره‌وری نیروی کار پیشی گرفت. در بخش تولید، بهره‌وری به ازای هر کارگر به صورت ویژه پایین است و بین سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۴ بیش از ۱۰٪ کاهش یافته است.

کاهش قابل‌توجهی در بهره‌وری نیروی کار در تولید محصولات غذایی، نوشیدنی، منسوجات، چرم، صنایع چوب، تولید کاغذ، چاپ، تولید کک و مشتقات نفت و تولید لاستیک ثبت شده است. دستمزدهای واقعی در همین دوره ۶۵.۳٪ افزایش یافته که منجر به افزایش قابل‌توجه هزینه واقعی واحد نیروی کار شده است که این موضوع در کاهش اشتغال بخش تولید در سال گذشته نقش داشته است.

 نویسنده: آنا ریستوویچ

منبع: پایگاه اینترنتی بلومبرگ مورخ 08/04/2026

https://rs.bloombergadria.com/ekonomija/srbija/101121/precenjene-plate-u-srbiji-koce-novo-zaposljavanje/news