اردن و محتوای مصرفی اینترنت
یک مطالعه داخلی نشان می دهد که اردنیها زمانهای طولانی را پشت صفحه گوشیها و رایانهها صرف دنبال کردن #171محتوای مصرفی#187 میکنند، کارشناسان اردنی در این زمینه هشدار دادند که این وضعیت نگرانکننده پرسشهای بزرگی درباره هدر رفتن فرصتها و مهارتهای اقتصادی در دنیای پرسرعت دیجیتال ایجاد میکند.
کارشناسان میگویند الگوی استفاده از اینترنت در اردن نشاندهنده سلطه آنچه "فرهنگ دریافتکننده" نامیدهاند میباشد؛ بهطوریکه الگوریتمها توانستهاند کاربران را به سمت محتوای ساده و سریع هدایت کنند. این موضوع باعث شده اینترنت از یک ابزار تولید ارزش واقعی به وسیلهای برای گذران وقت تبدیل شود. همچنین کمبود آگاهی و فرهنگ دیجیتال صحیح وجود دارد؛ فرهنگی که میتواند اینترنت را برای یادگیری، توسعه فردی و بهبود زندگی بهکار گیرد.
آنها تأکید کردند که مصرف "بیش از حد" سرگرمی - شامل تماشای ویدیو، بازیهای الکترونیکی، دانلود موسیقی و فیلم - نشاندهنده نبود عمیق "آگاهی دیجیتال تولیدی" است.
این الگوی مصرفی نهتنها زمان و اینترنت را هدر میدهد، بلکه فرصت یادگیری مهارتهایی مانند برنامهنویسی، بازاریابی دیجیتال و فریلنسری را از بین میبرد؛ حوزههایی که ستون اصلی اقتصاد دیجیتال مدرن هستند.
کارشناسان افزودند که تغییر از الگوی مصرفی به تولیدی، مسئولیتی جمعی است و شامل دولت، نظام آموزشی، مؤسسات و افراد میشود. آگاهیبخشی و تقویت فرهنگ دیجیتال نقش مهمی در این تحول دارد.
آنها توضیح دادند نبود مشوقها، ضعف ارتباط بین آموزش و بازار کار دیجیتال و کمبود سیاستهای حمایتی برای محتوا و پروژههای دیجیتال محلی از عوامل محدودکننده تبدیل استفاده از اینترنت به فعالیت اقتصادی است.
از جمله راهکارها:
- گنجاندن مهارتهای دیجیتال کاربردی در برنامههای درسی،
- اجرای برنامههای ملی برای توانمندسازی تولیدکنندگان محتوا و کارآفرینان دیجیتال،
- ایجاد محیط قانونی مشوق نوآوری و حافظ حقوق دیجیتال،
- و تقویت فرهنگ رسانهای که اینترنت را ابزار تولید و دانش بداند نه صرفاً سرگرمی میباشد.
نتایج یک نظرسنجی ملی
بر اساس نظرسنجی استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات که دولت اخیراً منتشر کرده:
- ۹۲.۶درصد از افراد بالای ۵ سال اینترنت را بیشتر برای سرگرمی و مصرف محتوا استفاده میکنند.
- ۸۷.۳ درصد استفاده از شبکههای اجتماعی دارند.
- استفادههای اقتصادی بسیار کمتر است:
o جستجوی کار آنلاین: ۴.۴٪
o آموزش آنلاین: ۳.۹٪
o تجارت الکترونیک: ۱۶.۵٪
o بانکداری دیجیتال: حدود ۱۸٪
دیدگاه کارشناسان:
دکتر حمزه العکالیک (کارشناس حکمرانی داده و تحول دیجیتال) میگوید: اردن مانند بسیاری از کشورهای در حال توسعه دیجیتال، کاربران اینترنت زیادی دارد، اما نوع استفاده بیشتر مصرفی است. مشکل نه زیرساخت بلکه رفتار دیجیتال و نبود سیاستهای هدایتکننده است.
او افزود که پلتفرمهای جهانی برای جذب توجه طراحی شدهاند و تعامل سریع را پاداش میدهند، نه یادگیری عمیق. همچنین سرمایهگذاری در «سرمایه انسانی دیجیتال» هنوز کافی نیست و مهارتهایی مثل تحلیل داده، برنامهنویسی یا کارآفرینی فناوری هنوز عمومی نشدهاند.
وی گفت گسترش اینترنت، فرصت راهبردی بزرگی است برای:
- دسترسی به دانش جهانی
- گسترش فریلنسری[1]
- افزایش شمول مالی
- حمایت از دولت دیجیتال
اما استفاده مصرفی میتواند باعث اتلاف وقت، کاهش بهرهوری، حواسپرتی و حتی اثرات روانی و اجتماعی شود. به گفته او، چالش اصلی اردن نه میزان استفاده بلکه کیفیت آن است؛ یعنی گذار از فرهنگ مصرف به تولید دیجیتال.
مهندس هانی البطش (کارشناس تحول دیجیتال و کارآفرینی) میگوید:
گسترش اینترنت مزایایی مانند دسترسی سریع به دانش، بازارهای جدید، کار از راه دور و بهبود خدمات مالی و دولتی دارد. اما معایبی مانند اعتیاد دیجیتال، کاهش بهرهوری، اطلاعات نادرست و تهدیدهای امنیت سایبری نیز وجود دارد.
او علت غالب بودن مصرف را این موارد دانست:
- دسترسی آسان به سرگرمی
- نیاز به مهارت برای استفاده تولیدی
- ضعف فرهنگ دیجیتال
- کمبود نمونههای موفق الهامبخش
- طراحی اعتیادآور پلتفرمها
راهکارهای او در سه سطح است:
- آموزش: آموزش برنامهنویسی، بازاریابی دیجیتال و تولید محتوا از سنین پایین.
- سیاستها: مشوقهای واقعی برای کار آنلاین و اعتمادسازی در پرداخت دیجیتال.
- بازار: برجستهسازی داستانهای موفق و حمایت از استارتاپها
ابراهیم الهندی (کارشناس رسانه دیجیتال) میگوید: مشکل در خود اینترنت نیست، بلکه در نحوه استفاده از آن است. استفاده نادرست باعث اتلاف وقت و کاهش تمرکز میشود. به باور او، تحول با تغییر ذهنیت آغاز میشود:
از «چه ببینم؟» به «چه بسازم یا یاد بگیرم؟»
او افزود استفاده تولیدی زمانی محقق میشود که حضور دیجیتال با اهدافی مانند توسعه مهارت، ایجاد پروژه یا ساخت برند شخصی همراه باشد و ابزارهای هوش مصنوعی بهعنوان تقویتکننده بهرهوری بهکار روند، نه جایگزین تفکر.
نتیجه:
این گزارش یک هشدار جدی درباره شکاف بین دسترسی دیجیتال و بهرهوری دیجیتال است.
اردن اینترنت گسترده دارد، اما هنوز به اقتصاد دیجیتال واقعی تبدیل نشده، چون:
- مصرف محتوا بیشتر از تولید است
- مهارتها عقبتر از فناوری رشد کردهاند
- سیاستها هنوز کامل همسو نیستند
به زبان ساده: اینترنت هست، ولی استفاده اقتصادی از آن کم است.[2]
[1] - Freelancer یعنی فردی که به صورت آزاد و پروژه ای کار میکند و کارمند ثابت یک شرکت نیست.
[2] - منبع: پترا 22 فوریه 2026.