چالش های مهاجرتی و اقتصادی صربستان

بر اساس گزارش پایگاه اینترنتی نووااکونومیا ، چالش‌های اقتصادی و جمعیتی صربستان در سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که چگونه ترکیبی از کاهش سرمایه‌گذاری خارجی، تعطیلی کارخانه‌ها و نرخ منفی رشد جمعیت، این کشور را با بحران کمبود نیروی کار مواجه کرده است. طبق تحلیل‌های ارائه شده، در حالی که جمعیت جوان و متخصص صربستان به کشورهای توسعه‌یافته مهاجرت می‌کنند، دولت برای جبران خلاء ناشی از خروج ۱.۱ میلیون نفر در ۱۳ سال گذشته، به صدور گسترده مجوز کار برای مهاجران آسیایی و آفریقایی (از جمله کشورهای هند، پاکستان و نپال) روی آورده است؛ روندی که صربستان را در آستانه تبدیل شدن به یک پایگاه مهاجرتی و تغییر ساختار جمعیتی، مشابه بسیاری از کشورهای اروپای غربی، قرار داده است.

وضعیت اشتغال در صربستان در سه‌ماهه دوم و سوم سال 2025، تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل، با کاهش جزئی روبه‌رو شده است. مهاجرت‌های داخلی و خارجی، خروج برخی سرمایه‌گذاران، ضعف در جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی و همچنین افزایش دستمزدها، همگی باعث شده‌اند که روند اشتغال نتواند مسیر افزایشی خود را حفظ کند.

بر اساس داده‌های اداره آمار صربستان، در سه‌ماهه سوم سال 2025 نسبت به سه‌ماهه قبل، تعداد کل شاغلان ۴,۳۵۸ نفر، معادل ۰.۲ درصد، کاهش یافته است. تعداد کارکنان در نهادهای حقوقی ۵,۳۲۹ نفر، معادل ۰.۳ درصد، کمتر شده است. در مقابل، تعداد کارآفرینان، کارکنان آن‌ها و افراد خوداشتغال ۲,۲۵۹ نفر، معادل ۰.۵ درصد، افزایش داشته است، در حالی که شمار کشاورزان انفرادی ثبت‌شده ۱,۲۸۸ نفر، معادل ۲.۸ درصد، کاهش پیدا کرده است.

برانیمیر یووانوویچ، کارشناس مؤسسه مطالعات اقتصادی بین‌المللی وین، اظهار می‌کند که در حوزه اشتغال و بیکاری به‌وضوح می‌توان دید که شرایط نسبت به گذشته اندکی بدتر شده است. او توضیح می‌دهد که نرخ بیکاری در سه‌ماهه دوم سال 2025 در حدود ۸.۵ درصد بوده که کمی‌بالاتر از نرخ ۸.۲ درصد ثبت‌شده در سه‌ماهه دوم سال قبل از آن قرار داشته است. به گفته او، تعداد شاغلان در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۵ حدود ۱۴,۰۰۰ نفر کمتر از دوره مشابه سال قبل بوده، در حالی که شمار بیکاران حدود ۹,۰۰۰ نفر افزایش یافته و هم‌زمان جمعیت فعال نیز نزدیک به ۵,۰۰۰ نفر کاهش یافته است.

 کمبود سرمایه‌گذاری‌های جدید

علت خروج سرمایه‌گذاران قدیمی احتمالاً به تعطیلی کارخانه‌ها و جابه‌جایی سرمایه‌گذاران به کشورها و مقاصد ارزان‌تر بازمی‌گردد. از ابتدای سال 2025، سه شرکت فعال در صربستان، یعنی بنتون، جانسون الکتریک و دراکسل‌مایر، تعدیل نیرو را اعلام کرده‌اند. شرکت آلمانی لئونی نیز اعلام کرده است که به دلیل زیان‌ده بودن، کارخانه خود را تا پایان سال 2025 تعطیل خواهد کرد که این تصمیم به حذف تدریجی حدود ۱,۹۰۰ شغل و پرداخت حقوق پایان خدمت به کارگران منجر خواهد شد. این موارد تنها بخشی از فهرست شرکت‌هایی هستند که تصمیم به پایان فعالیت خود در صربستان گرفته‌اند.

دراگوان میلیچویچ، قائم‌مقام پیشین وزارت بازرگانی، تأکید می‌کند که در این زمینه باید به تغییرات درآمدهای حاصل از سرمایه‌گذاری توجه ویژه‌ای داشت. او توضیح می‌دهد که بخش هزینه‌های درآمدهای اولیه نشان می‌دهد ورودی سرمایه سهام در سال ۲۰۲۴ به ۲.۵۶ میلیارد رسیده، در حالی که خروجی‌های مربوط به پرداخت سود سهام و برداشت سرمایه ۲.۵۹۴ میلیارد بوده است. به گفته او، این روند به‌طور کامل معکوس شده و اکنون دوره‌ای آغاز شده است که در آن خروج سرمایه‌گذاری‌های مستقیم به‌مراتب بیشتر از ورودی‌هاست و صربستان از این نظر تفاوت چندانی با دیگر کشورهای دریافت‌کننده سرمایه ندارد. این اقتصاددان بر این باور است که در دوره پیش رو، دست‌کم در کوتاه‌مدت، باید منتظر افزایش بیکاری ناشی از تعطیلی کارخانه‌ها بود.

مهاجرت

میلیچویچ توضیح می‌دهد که کمبود داده‌های دقیق و واقعی، به‌ویژه درباره موضوعاتی که دهه‌هاست موجب نگرانی مردم شده، وجود دارد، زیرا هیچ نهاد رسمی در صربستان آمار دقیقی از تعداد افراد در سن کار که برای یافتن زندگی بهتر کشور را ترک می‌کنند، ارائه نمی‌دهد.

او اضافه می‌کند که پاسخ اصلی در مسئله‌ای نهفته است که در صربستان تقریباً تابو محسوب می‌شود و آن مهاجرت است. به گفته او، دسترسی به داده‌های دقیق درباره این روند منفی تقریباً غیرممکن است و آمار رسمی‌بر پایه برآوردی از جمعیت عمل می‌کند که چیزی فراتر از جمعیت سرشماری‌شده منهای تغییرات طبیعی جمعیت، یعنی تفاوت بین تولدها و مرگ‌ومیرها، نیست. او تأکید می‌کند که جمعیت صربستان در حال کاهش است و جدول رشد طبیعی نشان می‌دهد که از سال ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۴، این کشور بیش از ۵۴۱,۰۰۰ نفر از جمعیت خود را از دست داده است، به این معنا که تعداد مرگ‌ها به همین میزان بیش از تولدها بوده است. با این حال، به گفته او، پاسخ دقیق‌تر به پرسش‌های مربوط به نسبت شاغلان و بیکاران از جدول دیگری به دست می‌آید. بر اساس داده‌های سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD)، از سال ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۳ در مجموع ۵۵۱,۸۰۰ نفر از صربستان مهاجرت کرده‌اند که بیشتر آن‌ها جوان بوده‌اند. او توضیح می‌دهد که اگر کاهش طبیعی جمعیت نیز به این عدد افزوده شود، صربستان در ۱۳ سال گذشته حدود ۱.۱ میلیون نفر از جمعیت خود را از دست داده است. او همچنین یادآور می‌شود که داده‌های به‌روز OECD برای سال ۲۰۲۴ هنوز منتشر نشده است.

موضوع دیگری که در صربستان کمتر مورد بحث قرار می‌گیرد، واردات نیروی کار خارجی است که بسیاری از آن‌ها هنوز در آمار رسمی‌به‌عنوان گردشگر ثبت می‌شوند، اما بر اساس اظهارات سیاستمداران و نهادهای عمومی، مشخص است که کارگرانی از کشورهایی مانند غنا، اتیوپی، ترکیه و نپال وارد صربستان می‌شوند. وزارت امور خارجه صربستان اعلام کرده است که ۱۰۰,۰۰۰ مجوز کار صادر خواهد شد که بخشی از آن به شهروندان غنا اختصاص دارد. اتاق بازرگانی صربستان نیز در ماه مه از ورود کارگران مصری برای پروژه اکسپو خبر داده است. بر اساس گزارش رادیو اروپای آزاد، دفتر فناوری اطلاعات و دولت الکترونیک دولت صربستان در ژانویه اعلام کرده است که از فوریه تا پایان دسامبر سال گذشته، در مجموع ۳۷,۹۳۴ درخواست برای مجوز واحد اقامت موقت و کار اتباع خارجی در جمهوری صربستان تأیید شده است.

با این حال، همان‌گونه که اشاره می‌شود، مارکو جوریچ، وزیر امور خارجه صربستان، در ۱۹ ژوئیه اعلام کرده است که سال گذشته در مجموع نزدیک به ۸۰,۰۰۰ ویزای کار در صربستان صادر شده است. بر اساس داده‌های موجود درباره اشتغال، مشخص نشده است که آیا این کارگران در آمار رسمی ثبت می‌شوند یا به چه شکلی در این آمارها لحاظ می‌شوند. میلیچویچ توضیح می‌دهد که اداره آمار صربستان داده‌های خود را بر پایه نظرسنجی‌هایی نگهداری می‌کند که چندان دقیق نیستند، اما از آنجا که کارگران خارجی باید مجوز کار و بیمه درمانی دریافت کنند، در عمل باید به‌عنوان شاغل در آمار ثبت شوند.

هزینه نیروی کار

با توجه به اینکه حداقل دستمزد در صربستان بر اساس ترکیبی از عواملی مانند رشد تولید ناخالص داخلی، نرخ تورم، حداقل سبد مصرفی و همچنین وضعیت اشتغال و بهره‌وری تعیین می‌شود، مشخص نیست که چرا دولت در سال جاری تصمیم به افزایش غیرعادی حداقل دستمزد گرفته است، تصمیمی‌که به افزایش سایر دستمزدها نیز منجر شده است. بر اساس تمامی‌پیش‌بینی‌ها، سال جاری از نظر اقتصادی سالی ضعیف‌تر خواهد بود، تورم در طول سال در حدود چهار درصد برآورد می‌شود و بسیاری از سرمایه‌گذاران پیش‌تر به‌صراحت اعلام کرده‌اند که سطح دستمزدها برای آن‌ها بیش از حد بالا است.

میلیچویچ در پایان هشدار می‌دهد که نزدیک شدن بحران انرژی و همچنین خروج سرمایه‌گذاران خارجی به دلیل افزایش احتمالی قیمت انرژی و حداقل دستمزد، می‌تواند به فرار سرمایه منجر شود. او تأکید می‌کند که تحرکات مهاجرتی و کاهش طبیعی جمعیت، ساختار جمعیتی کشور را تهدید می‌کند، زیرا کمبود نیروی کار از طریق صدور ویزای کار و مهاجرت افراد از کشورهای دیگر مانند هند، پاکستان، سریلانکا، بنگلادش و کشورهای مشابه جبران می‌شود. به گفته او، پیش‌بینی اینکه آیا صربستان نیز مانند بخش بزرگی از اروپا به پایگاهی برای مهاجرت تبدیل خواهد شد، جایی که جمعیت عمدتاً تحصیل‌کرده آن به کشورهای پیشرفته‌تر مهاجرت می‌کند و در مقابل جمعیت‌هایی از کشورهای مذکور در آن ساکن می‌شوند، چندان دشوار نیست.

 نویسنده: الکساندرا ننادوویچ

منبع: پایگاه اینترنتی نووااکونومیا 

https://novaekonomija.rs/vesti-iz-zemlje/da-li-ce-srbija-postata-baza-za-azijsku-imigraciju-zaposlenost-blago-opala-broj-stranih-radnika-nepoznat