تثبیت نرخ بهره در صربستان؛ راهبرد محافظه‌کارانه در برابر نوسانات جهانی انرژی

بر اساس گزارش پایگاه اینترنتی بزینس، شورای اجرایی بانک مرکزی صربستان در آخرین نشست خود تصمیم گرفت نرخ بهره بانکی را در سطح ۵.۷۵ درصد ثابت نگه دارد و تغییری در نرخ‌های تسهیلات سپرده (۴.۵٪) و اعتباری (۷.۰٪) ایجاد نکند. این تصمیم با هدف مهار تورم و حفظ ثبات قیمت‌ها اتخاذ شده است؛ چرا که با وجود روند کاهشی تورم و قرارگیری آن در محدوده هدف (۳ درصد با نوسان ۱.۵ واحدی)، همچنان نگرانی‌هایی بابت تنش‌های ژئوپلیتیک جهانی، نوسان قیمت انرژی و رشد دستمزدها وجود دارد. بانک مرکزی اعلام کرده است که تا زمان اطمینان کامل از ثبات مسیر تورم، سیاست پولی احتیاطی خود را ادامه خواهد داد. رویکرد احتیاطی بانک مرکزی صربستان در تثبیت نرخ بهره، بیانگر ترجیح سیاست‌گذاران برای حفظ ثبات پولی و مهار تورم در برابر محرک‌های رشد اقتصادی است. این نهاد با وجود تمایل بازارهای جهانی به کاهش نرخ بهره، به دلیل وابستگی ساختاری صربستان به واردات انرژی و حساسیت نرخ برابری دینار، از اتخاذ سیاست‌های انبساطی زودهنگام خودداری کرده است. اگرچه تداوم این سیاست موجب فشار بر بخش خصوصی و افزایش هزینه‌های تأمین مالی می‌گردد، اما با کنترل نقدینگی و جلوگیری از شوک‌های ارزی، بستری پیش‌بینی‌پذیر برای معیشت عمومی و پروژه‌های زیرساختی کلان فراهم می‌آورد.

هیئت اجرایی بانک مرکزی صربستان در جلسه خود تصمیم گرفت نرخ بهره کلیدی را در سطح ۵.۷۵ درصد حفظ کند. همچنین نرخ بهره تسهیلات سپرده‌گذاری (۴.۵ درصد) و تسهیلات وام‌دهی (۷.۰ درصد) بدون تغییر باقی ماندند. طبق بیانیه رسمی‌بانک مرکزی صربستان، در درجه اول تورم محقق شده و مورد انتظار در دوره آتی و همچنین عوامل داخلی و بین‌المللی موثر بر حرکت آن را مد نظر قرار گرفته‌است. و مطابق با انتظارات، تورم سالانه در ابتدای سال جاری به روند کاهشی خود ادامه داده است و در ماه ژانویه به ۲.۴ درصد رسید. در همین حال، در مقایسه با ژانویه سال گذشته، قیمت مواد غذایی و نوشیدنی‌های غیرالکلی به‌طور متوسط ۱.۰ درصد کاهش یافته است. این حرکت قیمتی عمدتاً تحت تأثیر اجرای مقررات مربوط به شرایط ویژه تجارت برخی کالاها بود که حاشیه سود تجاری را در هر دو بخش عمده‌فروشی و خرده‌فروشی محدود کرده است.

علیرغم تحولات خاورمیانه و بحران بزرگ بین‌المللی، بانک مرکزی صربستان همچنان انتظار دارد که تورم تا پایان سال در محدوده هدف ۱.۵ ± ۳ درصد باقی بماند. علاوه بر این، اقدامات بانک مرکزی صربستان با هدف تشویق فعالیت‌های وام‌دهی به شهروندان با درآمد کمتر، به‌گونه‌ای تنظیم شده است که منجر به رشد بیش از حد اعتبار نشود، چرا که این امر می‌تواند بر ثبات قیمت‌ها و پایداری مالی تأثیر منفی بگذارد. در خصوص تحولات بین‌المللی، بانک مرکزی صربستان تأکید می‌کند که با در نظر گرفتن تنش‌های ژئوپلیتیک و درگیری در خاورمیانه و تأثیر آن‌ها بر افزایش قیمت جهانی انرژی و سایر کالاهای اولیه و همچنین شاخص‌های عدم قطعیت، به اتخاذ سیاست پولی محتاطانه ادامه می‌دهد.

بانک مرکزی صربستان خاطرنشان می‌کند که پیش‌بینی مقیاس و مدت زمان این شوک در سمت عرضه و در نتیجه تأثیرات آن بر تورم جهانی دشوار است. آنچه از هم‌اکنون می‌توان حدس زد این است که افزایش قابل توجه قیمت جهانی نفت خام، تأثیر معینی بر حرکت قیمت فرآورده‌های نفتی در بازار داخلی صربستان خواهد داشت. تحولات جهانی فعلی همچنین ممکن است زنجیره‌های تأمین، اعتماد سرمایه‌گذاران و مصرف‌کنندگان و همچنین جریان کالا و سرمایه را که حتی پیش از وقوع بحران اخیر به دلیل تقویت حمایت‌گرایی در بزرگترین اقتصادهای جهان تحت فشار بود، بیشتر تحت تأثیر قرار دهد.

سیاست پولی بانک مرکزی صربستان در زمینه مدیریت نرخ بهره، به‌طورکلی نسبتاً محافظه‌کارانه تلقی می‌شود. در سال‌های اخیر، بانک مرکزی صربستان سیاستی را دنبال کرده است که عمدتاً بر حفظ ثبات قیمت‌ها و ثبات نرخ ارز دینار متمرکز بوده که این امر اغلب به معنای رویکردی محتاطانه نسبت به تغییر نرخ بهره کلیدی است. در مقایسه با برخی از بانک‌های مرکزی منطقه که رژیم‌های منعطف‌تری دارند یا به شوک‌های تورمی سریع‌تر واکنش نشان داده‌اند، بانک مرکزی صربستان اغلب تعدیل‌های تدریجی‌تر در سیاست پولی را انتخاب کرده است. چنین رویکردی ناشی از ساختار اقتصاد صربستان است که به شدت یورویی شده و پیوند محکمی‌با جریان‌های مالی منطقه یورو دارد؛ به این معنا که تغییرات ناگهانی در نرخ بهره می‌تواند تأثیر قابل توجهی بر فعالیت‌های وام‌دهی، ثبات بخش بانکی و جابجایی سرمایه داشته باشد.

در مورد شاخص‌های مرجع، تصمیمات بانک مرکزی صربستان بیشتر از آنکه تابع حرکت‌های بانک‌های مرکزی کشورهای منطقه (که عضو منطقه یورو نیستند) باشد، متمایل به پیروی دقیق‌تر از سیاست پولی بانک مرکزی اروپا (ECB) است. دلیل این امر مالکیت بخش عمده‌ای از سیستم بانکی صربستان توسط بانک‌های اتحادیه اروپا و همچنین پیوند بخش بزرگی از پس‌اندازها و وام‌ها به یورو است. به دلیل این ساختار مالی، تغییرات نرخ بهره در منطقه یورو به شدت بر بازار مالی داخلی تأثیر می‌گذارد؛ بنابراین در عمل، بانک مرکزی صربستان سیاستی را اجرا می‌کند که تا حد زیادی با سیگنال‌های فرانکفورت همسو است، هرچند که رسماً استقلال پولی کامل خود را حفظ کرده است.

بانک‌های مرکزی منطقه که ارزهای اختصاصی خود را دارند نیز اغلب به بانک مرکزی اروپا به عنوان چارچوب مرجع اصلی نگاه می‌کنند، بنابراین در عمل، سیاست‌های پولی در جنوب شرقی اروپا مکرراً در جهتی مشابه حرکت می‌کنند. شوک‌های ژئوپلیتیک، مانند جنگ در خاورمیانه، تأثیری غیرمستقیم اما قابل توجه بر نرخ‌های بهره در سراسر جهان دارند که عمدتاً از طریق افزایش قیمت انرژی و افزایش عدم قطعیت در بازارهای مالی اعمال می‌شود. اگر این درگیری منجر به افزایش پایدار قیمت نفت و گاز شود، می‌تواند بار دیگر تورم را در سطح جهانی تحریک کند که این موضوع ممکن است بانک‌های مرکزی را مجبور کند سیاست پولی انقباضی را برای مدت طولانی‌تری حفظ کنند یا حتی نرخ‌های بهره را دوباره افزایش دهند. 

نویسنده: مارکو میلادینوویچ

منبع: پایگاه اینترنتی بزینس مورخ 12/03/2026

https://biznis.rs/izdvajamo/narodna-banka-srbije-ipak-bez-promene-kamatnih-stopa/