صادرات فناوری پیشرفته صربستان

صادرات محصولات با فناوری پیشرفته صربستان طی یک دهه (۲۰۱۳ تا ۲۰۲۴) تقریباً شش برابر شده و به ۱۲۹۴.۷ میلیون یورو رسیده است، که نشان‌دهنده یک تحول ساختاری به سمت کالاهای با ارزش افزوده بالاتر است. این بخش که بهره‌وری بالاتری دارد، سهم خود را در کل صادرات صربستان به ۴.۵ درصد رسانده و کسری تجاری در این حوزه را کاهش داده است، هرچند صربستان همچنان از میانگین اتحادیه اروپا عقب‌تر است. این پیشرفت عمدتاً ناشی از سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی است که سهم آن در این بخش به ۶۹ درصد افزایش یافته است. محصولات اصلی صادراتی شامل موتورهای هواپیما و قطعات توربین گازی هستند و مقصد اصلی صادرات اتحادیه اروپا (به ویژه آلمان) است.

داده‌ها حاکی از آن است که صربستان در حال گذار از بخش‌های صنعتی سنتی به سوی بخش‌های پیشرفته‌تر صنعتی است، که این امر برای توسعه اقتصادی بلندمدت اهمیت بنیادین دارد. صنایع با فناوری پیشرفته، در مقایسه با صنایع سنتی، با بهره‌وری بالاتر نیروی کار و ارزش افزوده بیشتر به ازای هر کارمند مشخص می‌شوند. این موضوع مستقیماً به افزایش سطح زندگی و درآمد قابل تصرف کمک می‌کند، نه تنها برای کارکنان این بخش‌ها، بلکه برای کل جمعیت صربستان این اتفاق خواهد افتاد. ایوان نیکولیچ در جدیدترین شماره تحلیل‌ها و روندهای اقتصاد کلان (MAT) به این نکته اشاره می‌کند.

وی در تحلیل خود بیان می‌دارد که صادرات محصولات با فناوری پیشرفته صربستان یکی از پویاترین بخش‌ها در تجارت خارجی است، که نرخ‌های رشد چشمگیری را نشان می‌دهد و اهمیت آن در کل صادرات رو به افزایش است. بین سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۴، ارزش صادرات این بخش از ۲۲۳.۸ میلیون یورو به ۱,۲۹۴.۷ میلیون یورو افزایش یافته است که افزایشی تقریباً شش برابری می‌باشد. شتاب این رشد به ویژه در پنج سال گذشته (۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴) مشهود بوده است.

نیکولیچ تأکید می‌کند: «سهم محصولات با فناوری پیشرفته در کل صادرات کالا به طور مداوم در حال افزایش بوده است و از تنها ۲.۱ درصد در سال ۲۰۱۳ به ۴.۵ درصد در سال ۲۰۲۴ رسیده است. این رشد به ویژه از سال ۲۰۲۰ به بعد برجسته‌تر شده و نشان‌دهنده تحول ساختاری به سمت صادرات محصولاتی با بالاترین ارزش افزوده است.»

شاخص پوشش واردات توسط صادرات محصولات با فناوری پیشرفته، بین سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۴ از ۲۱.۰ درصد به ۳۴.۷ درصد افزایش یافته است. این امر به معنای کاهش کسری تجاری در بخش فناوری پیشرفته است و نشانه‌ای از بهبود رقابت‌پذیری تولید داخلی به شمار می‌رود.

در عین حال، باید خاطرنشان کرد که هرچند سهم صادرات فناوری پیشرفته در حال رشد است، صربستان همچنان از میانگین 27 کشور اتحادیه اروپا (۱۹.۴ درصد) و کشورهای پیشرو مانند ایرلند (۴۲.۵ درصد)، سوئیس (۳۱.۱ درصد) و هلند (۱۹.۷ درصد) عقب مانده است. یورواستات به صورت روش‌شناختی صادرات محصولات با فناوری پیشرفته را به نه گروه عمده کالایی تقسیم می‌کند که نشان می‌دهد صربستان در هر یک از این گروه‌ها چقدر صادرات داشته و این صادرات بین سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۴ چگونه افزایش یافته است.

شش گروه اصلی در سال ۲۰۲۴ در حدود ۷۱.۴ درصد از کل صادرات فناوری پیشرفته صربستان را تشکیل می‌دادند، که این امر نشان‌دهنده تمرکز متوسط در ساختار صادراتی است. محصولات پیشرو عبارتند از: موتورهای هواپیما (مقصد اصلی صادرات در سال گذشته آلمان با ۱۶۴.۸ میلیون یورو بود)؛ قطعات توربین‌های گازی، عمدتاً به اتحادیه اروپا (۱۰۵.۱ میلیون یورو) و آلمان (۹۶.۱ میلیون یورو)؛ مدارهای مجتمع الکترونیکی به اتحادیه اروپا (۸۴.۲ میلیون یورو)؛ و بردها و پنل‌ها به آلمان (۷۶.۸ میلیون یورو) و اتحادیه اروپا (۷۵.۳ میلیون یورو). بنابراین، صادرات به شدت به سمت بازار اتحادیه اروپا گرایش دارد و آلمان به عنوان مهم‌ترین شریک شناخته می‌شود. ایالات متحده آمریکا نیز به ویژه برای تسلیحات و ابزارهای اندازه‌گیری بازار مهمی است.

نیکولیچ نتیجه‌گیری می‌کند: «اهمیت اقتصادی بازسازی فناورانه مثبت، چندجانبه است. محصولات با فناوری پیشرفته کمتر چرخه‌ای هستند و در دوران بحران‌های اقتصادی، در مقایسه با مواد خام و کالاهای نیمه‌تمام، ثبات تقاضای بیشتری نشان می‌دهند. همزمان، تنوع‌بخشی به سمت محصولات با ارزش افزوده بالاتر، وابستگی به نوسانات قیمت جهانی مواد خام را کاهش می‌دهد. توسعه بخش فناوری پیشرفته، گسترش نوآوری‌های فناورانه را به سایر بخش‌های اقتصاد تحریک می‌کند و از طریق سرریز دانش و فناوری، اثرات خارجی مثبت ایجاد می‌نماید. صنایع با فناوری پیشرفته، مشاغل با مهارت بالا و دستمزدهای بیشتر ایجاد می‌کنند و به حفظ متخصصان واجد شرایط در کشور کمک می‌نمایند.»

داده‌ها همچنین افزایش چشمگیر سهم سرمایه خارجی در بخش فناوری پیشرفته را نشان می‌دهند که از ۳۸ درصد در سال ۲۰۱۰ به ۶۹ درصد در سال ۲۰۲۴ رسیده است. سرمایه‌گذاری‌های خارجی فرآیند ارتقای فناورانه اقتصاد و ادغام با بازارهای جهانی را آغاز کرده‌اند، که این امر عملکرد صادراتی قوی بخش فناوری پیشرفته را توجیه می‌کند.

این تحلیل همچنین اشاره می‌کند که سرمایه خارجی به صورت گزینشی عمل می‌کند در حالی که سهم آن در بخش فناوری پیشرفته همچنان در حال افزایش است، در بخش فناوری پایین در سطح ۳۵ درصد ثابت مانده است. این موضوع به وضوح نشان می‌دهد که شرکت‌های خارجی صربستان را نه تنها به عنوان منبع نیروی کار ارزان، بلکه به عنوان مکانی برای تولید پیشرفته نیز می‌شناسند.

بنابراین، آشکار است که بخش فناوری پیشرفته صنعت تولیدی توسط سرمایه‌گذاری خارجی می‌شود و بهره‌وری بالا و عملکرد صادراتی قوی ایجاد می‌کند. با این حال، پرسش کلیدی این است که چگونه می‌توان اطمینان حاصل کرد که اثرات سرمایه‌گذاری خارجی از طریق زنجیره‌های تأمین و همکاری به شرکت‌های داخلی صربستان منتقل شود. وابستگی بخش فناوری پیشرفته به سرمایه خارجی، مسئله پایداری بلندمدت را مطرح می‌کند که آیا شرکت‌های داخلی قادرخواهند بود به سطوح عملکرد مشابه دست یابند؟

 

1. صادرات خدمات فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) صربستان در شش ماه اول سال ۲۰۲۵ به ۲.۲۱ میلیارد یورو رسید که نشان‌دهنده افزایش ۱۴ درصدی نسبت به دوره مشابه سال قبل است. این رشد، موقعیت صربستان را به عنوان یکی از مراکز پیشرو ICT در منطقه بالکان تقویت کرده و مازاد تجاری ۱.۷۵ میلیارد یورویی ایجاد کرده است. تنها در ماه ژوئن ۲۰۲۵، صادرات به ۳۸۱ میلیون یورو رسید که ۱۷ درصد افزایش نسبت به ژوئن ۲۰۲۴ نشان می‌دهد.
2. صادرات کلی صربستان شامل بخش high-tech در هشت ماه اول سال ۲۰۲۵ با افزایش ۸.۶ درصدی همراه بوده، در حالی که بسیاری از اقتصادهای اروپایی با کاهش صادرات مواجه هستند. این رشد عمدتاً به دلیل عملکرد شرکت‌هایی مانند Stellantis و شرکت‌های چینی است و نشان‌دهنده مقاومت اقتصاد صربستان در برابر آشفتگی‌های جهانی است.
3. سهم صادرات محصولات متوسط و high-tech صربستان در سال ۲۰۲۵ تنها ۴۰.۹ درصد از میانگین اتحادیه اروپا است (رتبه ۳۴)، که نشان‌دهنده کاهش ۰.۷ درصدی نسبت به سال ۲۰۱۸ و ۴.۴ درصدی نسبت به ۲۰۲۴ است. با این حال، صادرات خدمات دانش‌محور مانند ICT با ۷۶.۵ درصد از میانگین اتحادیه اروپا (رتبه ۱۶) و رشد ۲۱.۷ درصدی از سال ۲۰۱۸، نقطه قوت است. این شاخص تأکید می‌کند که اشتغال در بخش‌های high-tech صربستان (۲۹ درصد) کمتر از میانگین اتحادیه اروپا (۳۸.۱ درصد) است.

  مرجع:

https://biznis.rs/novac/investicije/izvoz-visokotehnoloskih-proizvoda-iz-srbije-za-deset-godina-skoro-sestostruko-veci/