افزایش سهم تأمین مالی با ارزهای ملی در عملیات بانک‌های توسعه‌ای اوراسیا به ۳۰ درصد طی یک دهه

بانک توسعه اوراسیا در تاریخ ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶ در آلماتی، گزارش تحلیلی جدیدی درباره تأمین مالی با ارزهای ملی در منطقه اوراسیا منتشر کرد. این گزارش ساختار تأمین مالی با ارزهای ملی، عوامل محرک رشد، موانع موجود و اقدامات پیشنهادی برای گسترش آن را بررسی می‌کند.

بر اساس یافته‌های گزارش، حجم سالانه پروژه‌های تأمین مالی‌شده با ارزهای ملی توسط بانک‌های توسعه‌ای چندجانبه در فاصله سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ پنج برابر شده است.

 

رشد حجم سالانه تأمین مالی با ارزهای ملی

میلیارد دلار، معادل ارزی

این تغییرات نشان‌دهنده افزایش حجم و سهم تأمین مالی با ارزهای ملی در عملیات بانک‌های توسعه‌ای چندجانبه منطقه طی دوره ده‌ساله مورد بررسی است.

توزیع جغرافیایی تأمین مالی

بر اساس گزارش بانک توسعه اوراسیا، قزاقستان همچنان از نظر حجم تأمین مالی با ارزهای ملی در جایگاه نخست منطقه قرار دارد.

در کنار قزاقستان، فعالیت بانک‌های توسعه‌ای چندجانبه در زمینه تأمین مالی با ارزهای ملی در سه کشور دیگر نیز رشد قابل‌توجهی داشته است:

• گرجستان
• ازبکستان
• قرقیزستان

این تحولات بیانگر گسترش جغرافیایی عملیات تأمین مالی با ارزهای ملی در منطقه اوراسیا است.

نقش بانک‌های توسعه‌ای چندجانبه در تأمین مالی

در سال ۲۰۲۵، سه نهاد مالی توسعه‌ای بخش عمده تأمین مالی با ارزهای ملی در منطقه را بر عهده داشته‌اند:

1. بانک توسعه اوراسیا (EDB)
2. بانک اروپایی بازسازی و توسعه (EBRD)
3. شرکت مالی بین‌المللی (IFC)

این سه نهاد در مجموع ۸۵ درصد تأمین مالی بانک‌های توسعه‌ای چندجانبه با ارزهای ملی در منطقه را به خود اختصاص داده‌اند.

جایگاه بانک توسعه اوراسیا

بانک توسعه اوراسیا در دوره ده‌ساله مورد بررسی، بیشترین حجم تأمین مالی با ارزهای ملی را در میان بانک‌های توسعه‌ای چندجانبه منطقه فراهم کرده است.

حجم تأمین مالی طی ده سال

بیش از ۵ میلیارد دلار

معادل ارزی

سهم منطقه‌ای در سال ۲۰۲۵

۳۵٪

در مقایسه با ۴٪ در ابتدای دوره

سهم بانک توسعه اوراسیا از کل حجم منطقه‌ای تأمین مالی با ارزهای ملی طی ده سال از ۴ درصد به ۳۵ درصد افزایش یافته است.

ساختار بخشی و مقاصد تأمین مالی

بخش مالی، مهم‌ترین مقصد تأمین مالی با ارزهای ملی در منطقه اوراسیا بوده است.

طبق گزارش، در سال ۲۰۲۵ و نیمه نخست سال ۲۰۲۶، معادل ۵۴ درصد از حجم تأمین مالی با ارزهای ملی به بخش مالی اختصاص یافته است.

مهم‌ترین سازوکار انتقال این منابع، تأمین مالی بانک‌های تجاری با هدف اعطای تسهیلات به کسب‌وکارهای کوچک و متوسط بوده است.

سهم بخش مالی از تأمین مالی با ارزهای ملی

بخش مالی: ۵۴٪

سایر بخش‌ها: ۴۶٪

دوره: سال ۲۰۲۵ و نیمه نخست سال ۲۰۲۶

موانع توسعه تأمین مالی با ارزهای ملی

گزارش بانک توسعه اوراسیا دو مانع اصلی را در مسیر گسترش تأمین مالی با ارزهای ملی شناسایی کرده است.

نخست، تورم نسبتاً بالا: سطح نسبتاً بالای تورم یکی از عوامل محدودکننده توسعه تأمین مالی با ارزهای ملی در منطقه محسوب می‌شود.

دوم، توسعه‌نیافتگی بازارهای مالی داخلی: ضعف توسعه بازارهای داخلی با ویژگی‌های زیر همراه است:

• کوتاه‌بودن سررسید ابزارهای مالی؛
• نقدشوندگی پایین؛
• کمبود منابع تأمین مالی بلندمدت.

این عوامل از مهم‌ترین موانع افزایش مقیاس تأمین مالی با ارزهای ملی در منطقه به شمار می‌روند.

جایگاه تأمین مالی با ارزهای ملی در اصلاحات جهانی

بر اساس گزارش، تأمین مالی با ارزهای ملی به یکی از بخش‌های اصلاحات بانک‌های توسعه‌ای چندجانبه در سطح جهانی تبدیل شده است.

در این چارچوب، گروه بیست (G20) توسعه تأمین مالی با ارزهای ملی و گسترش ابزارهای پوشش ریسک (Hedging) را به‌عنوان اهداف مورد توجه قرار داده است.

بنابراین، گسترش تأمین مالی با ارزهای ملی در منطقه اوراسیا در چارچوب روند اصلاحات بانک‌های توسعه‌ای چندجانبه در سطح جهانی نیز قرار می‌گیرد.

راهکارهای پیشنهادی برای گسترش تأمین مالی با ارزهای ملی

گزارش بانک توسعه اوراسیا مجموعه‌ای از اقدامات را برای افزایش مقیاس تأمین مالی با ارزهای ملی در منطقه پیشنهاد می‌کند.

این اقدامات شامل موارد زیر است:

1. افزایش انتشار اوراق قرضه به ارزهای ملی: گسترش انتشار اوراق قرضه با استفاده از ارزهای ملی کشورهای منطقه.

2. حمایت از توسعه بازارهای مالی داخلی: تقویت و توسعه بازارهای مالی داخلی به‌منظور پشتیبانی از گسترش تأمین مالی با ارزهای ملی.

3. توسعه ابزارهای پوشش ریسک: گسترش ابزارهای مالی مورد استفاده برای پوشش ریسک در عملیات تأمین مالی با ارزهای ملی.

4. جذب سرمایه‌گذاران خصوصی: فراهم‌کردن زمینه مشارکت سرمایه‌گذاران خصوصی در سرمایه‌گذاری‌های مبتنی بر ارزهای ملی.

5. اجرای سایر اقدامات حمایتی: به‌کارگیری اقدامات تکمیلی برای افزایش مقیاس تأمین مالی با ارزهای ملی در منطقه.

معرفی بانک توسعه اوراسیا و ظرفیت سرمایه‌گذاری آن

بانک توسعه اوراسیا (EADB) یک بانک توسعه‌ای چندجانبه است که در فضای اقتصادی اوراسیا فعالیت سرمایه‌گذاری انجام می‌دهد.

این بانک طی ۲۰ سال فعالیت خود، در جهت تقویت و گسترش روابط اقتصادی و توسعه همه‌جانبه کشورهای عضو فعالیت کرده است.

وضعیت سبد سرمایه‌گذاری

تا پایان ژوئن ۲۰۲۶، سبد انباشته بانک توسعه اوراسیا شامل موارد زیر بوده است:

تعداد پروژه‌ها

۳۴۸پروژه سرمایه‌گذاری

مجموع سرمایه‌گذاری‌ها

۲۲٫۱میلیارد دلار آمریکا

بخش اصلی سبد سرمایه‌گذاری بانک توسعه اوراسیا را پروژه‌هایی تشکیل می‌دهند که دارای اثرات یکپارچه‌سازی اقتصادی هستند و در حوزه‌های زیر اجرا می‌شوند:

• زیرساخت‌های حمل‌ونقل؛
• سامانه‌های دیجیتال؛
• انرژی سبز؛
• کشاورزی؛
• صنعت؛
• ماشین‌سازی.

بانک توسعه اوراسیا در فعالیت‌های خود از اهداف توسعه پایدار سازمان ملل متحد و اصول محیط‌زیستی، اجتماعی و حاکمیت شرکتی (ESG) پیروی می‌کند.

ابرپروژه‌های بانک توسعه اوراسیا در راهبرد ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۶

بانک توسعه اوراسیا در چارچوب راهبرد سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۶، سه ابرپروژه را اجرا می‌کند:

1. مجتمع آب و انرژی آسیای مرکزی (Central Asian Water and Energy Complex)
2. چارچوب حمل‌ونقل اوراسیا (Eurasian Transport Framework)
3. شبکه توزیع کالای اوراسیا (Eurasian Commodity Distribution Network)

این سه ابرپروژه در چارچوب راهبرد اعلام‌شده بانک برای دوره ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۶ قرار دارند.

گزارش تحلیلی بانک توسعه اوراسیا نشان می‌دهد که تأمین مالی با ارزهای ملی در عملیات بانک‌های توسعه‌ای چندجانبه منطقه اوراسیا طی یک دهه گذشته افزایش قابل‌توجهی داشته است. رشد پنج‌برابری حجم سالانه تأمین مالی از ۰٫۴ میلیارد دلار به ۲٫۳ میلیارد دلار و افزایش سهم آن از کل سبد عملیات بانک‌های توسعه‌ای چندجانبه از ۱۱ درصد به ۳۰ درصد، مهم‌ترین شاخص‌های این تحول هستند.

از نظر جغرافیایی، قزاقستان جایگاه نخست خود را حفظ کرده و هم‌زمان فعالیت‌های تأمین مالی با ارزهای ملی در گرجستان، ازبکستان و قرقیزستان گسترش یافته است. از نظر نهادی نیز بانک توسعه اوراسیا، بانک اروپایی بازسازی و توسعه و شرکت مالی بین‌المللی با سهم مجموع ۸۵ درصدی در سال ۲۰۲۵، بازیگران اصلی این حوزه بوده‌اند.

بانک توسعه اوراسیا با تأمین مالی بیش از ۵ میلیارد دلار معادل ارزی طی ده سال و افزایش سهم منطقه‌ای خود از ۴ درصد به ۳۵ درصد، بیشترین حجم تأمین مالی با ارزهای ملی را در میان بانک‌های توسعه‌ای چندجانبه منطقه فراهم کرده است.

از نظر ساختار بخشی، تمرکز ۵۴ درصدی تأمین مالی بر بخش مالی در سال ۲۰۲۵ و نیمه نخست سال ۲۰۲۶ و استفاده از منابع بانک‌های توسعه‌ای برای تأمین مالی بانک‌های تجاری و اعطای تسهیلات به کسب‌وکارهای کوچک و متوسط، از ویژگی‌های اصلی این روند بوده است.

با وجود این رشد، تورم نسبتاً بالا، توسعه‌نیافتگی بازارهای مالی داخلی، سررسیدهای کوتاه، نقدشوندگی پایین و کمبود منابع بلندمدت همچنان موانع اصلی گسترش تأمین مالی با ارزهای ملی محسوب می‌شوند.

در سطح جهانی نیز گروه بیست، توسعه این نوع تأمین مالی و ابزارهای پوشش ریسک را در چارچوب اصلاحات بانک‌های توسعه‌ای چندجانبه مورد توجه قرار داده است. در همین راستا، گزارش بر افزایش انتشار اوراق قرضه به ارزهای ملی، توسعه بازارهای مالی داخلی، تقویت ابزارهای پوشش ریسک و جذب سرمایه‌گذاران خصوصی تأکید می‌کند.

در مجموع، یافته‌های گزارش بیانگر رشد حجم، افزایش سهم، گسترش جغرافیایی و تقویت نقش بانک‌های توسعه‌ای چندجانبه در تأمین مالی با ارزهای ملی در منطقه اوراسیا است؛ درعین‌حال، گسترش بیشتر این روند مستلزم توجه به موانع مالی و اجرای اقدامات پیشنهادی گزارش خواهد بود.

منبع:

https://eabr.org/press/detail/edb-share-of-local-currency-financing-in-development-bank-operations-in-eurasia-rises-to-30-over-the/