سیاستهای آبی و عملکرد وزارت منابع آب و آبیاری جمهوری قزاقستان 2026-2023
وزارت منابع آب و آبیاری جمهوری قزاقستان در سپتامبر ۲۰۲۳ به دستور رئیسجمهور این کشور ایجاد شد.این وزارتخانه اقدامات نظاممندی را با هدف تأمین امنیت آبی، افزایش بهرهوری استفاده از منابع آب و نوسازی زیرساختهای آبی اجرا کرده است.وظایف مربوط به این حوزه در مفهوم توسعه نظام مدیریت منابع آب برای سالهای ۲۰۲۴ تا ۲۰۳۰ و برنامه جامع توسعه بخش آب برای سالهای ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۸ تعیین و تثبیت شدهاند.
اجرای قانون جدید آب
در سال گذشته، قانون جدید آب به اجرا درآمد که اصول جدید و اساسی در زمینه حفاظت و استفاده از منابع آب را پایهگذاری کرده است.بر اساس این قانون، الزامات حفاظت از رودخانهها و دریاچههای کوچک توسعه یافته است. همچنین نهادهای اجرایی محلی موظف شدهاند مناطق و نوارهای حفاظتی آب را در محدوده سکونتگاهها و در مجاورت منابع آب سطحی تعیین کنند.این قانون همچنین تدوین طرح جامع و طرحهای حوضهای حفاظت و استفاده از منابع آب را پیشبینی کرده است. نتایج و توصیههای این طرحها در فرآیند برنامهریزی دولتی مورد توجه قرار خواهد گرفت.بر اساس قانون آب، واحدهای صنعتی نیز موظف شدهاند برنامههای پنجساله برای گذار مرحلهای به استفاده مجدد و چرخشی از آب تدوین کنند و سامانههای موجود را با استفاده از بهترین فناوریهای در دسترس نوسازی نمایند.
افزایش بهرهوری مصرف آب در بخش کشاورزی
یکی از وظایف کلیدی سیاست آبی، افزایش بهرهوری استفاده از منابع آب در تمامیبخشهای اقتصادی، بهویژه کشاورزی، است.بهمنظور تسریع در استفاده از فناوریهای نوین آبیاری، در بودجه جمهوری برای سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۸ بیش از ۲۲۸ میلیارد تنگه اختصاص یافته است. این رقم چهار برابر بیشتر از دوره سهساله پیشین است.بر اساس نتایج سال ۲۰۲۵، سطح استفاده از فناوریهای صرفهجوی آب به ۵۴۳.۵ هزار هکتار رسید. روند اجرای این فناوریها پنج برابر افزایش یافت و میزان صرفهجویی در آب آبیاری حدود ۸۷۴ میلیون مترمکعب بود.همچنین بهعنوان مشوقی اضافی برای تولیدکنندگان محصولات کشاورزی، میزان جبران هزینههای اجرای فناوریهای صرفهجوی آب به ۸۰ درصد افزایش یافته است.
توسعه و نوسازی زیرساختهای آبی
طی سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ عملیات بازسازی و نوسازی یکهزار و ۴۵۸ کیلومتر کانال به پایان رسید.در حال حاضر عملیات در بیش از ۴.۶ هزار کیلومتر کانال در حال اجراست. برای سال ۲۰۲۶ نیز بهرهبرداری از ۹۶۲ کیلومتر کانال برنامهریزی شده است که امکان بهبود تأمین آب حدود ۲۰۰ هزار هکتار از اراضی آبی را فراهم خواهد کرد.همزمان، حجم عملیات پاکسازی مکانیزه کانالها افزایش یافته است. میزان کانالهای پاکسازیشده از ۶۷۸ کیلومتر در سال ۲۰۲۳ به یکهزار و ۸۴۰ کیلومتر در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است.
بازسازی مخازن و توسعه تأمین آب شرب
در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ بازسازی پنج مخزن آب به پایان رسید.همچنین ۲۲ پروژه در زمینه ساخت و بازسازی تأسیسات تأمین آب شرب اجرا شد که ۳۲۱ سکونتگاه با جمعیتی حدود ۹۴۵ هزار نفر را تحت پوشش قرار داد.در حال حاضر، فرآیندهای مناقصه برای ساخت سه مخزن جدید در استانهای ژامبیل، قیزیلاوردا و قزاقستان غربی در حال انجام است.
همکاری در زمینه آبهای فرامرزی
چارچوب حقوقی همکاری با تمامیکشورهای همجوار در زمینه آبهای فرامرزی تکمیل شده است.در این راستا، توافقنامهای با ازبکستان در خصوص مدیریت مشترک و استفاده منطقی از منابع آب فرامرزی به امضا رسیده است.در نتیجه هماهنگی در نحوه بهرهبرداری از مخازن آب در رودخانه سیردریا، جریان پایدار آب به دریای آرال شمالی تأمین شده است.در نتیجه این اقدامات، حجم دریای آرال شمالی از ۱۸.۴ کیلومترمکعب در ابتدای سال ۲۰۲۳ به ۲۳.۵ کیلومترمکعب در حال حاضر افزایش یافته است.
تقویت ظرفیت نیروی انسانی بخش آب
یکی از اهداف سیاست دولتی، تقویت ظرفیت نیروی انسانی بخش آب و افزایش جذابیت این حوزه برای متخصصان جوان است.طی سه سال، شبکه مراکز آموزشی تربیت نیروی متخصص بخش آب از ۹ دانشگاه و ۶ کالج در سال ۲۰۲۳ به ۱۳ دانشگاه و ۱۰ کالج افزایش یافته است.تعداد دانشجویان ورودی به رشتههای مرتبط با آب نیز افزایش قابل توجهی داشته است. در سال تحصیلی ۲۰۲۴–۲۰۲۳ تعداد ۲۹۱ دانشجو پذیرفته شدند، در حالی که در سال تحصیلی گذشته تعداد دانشجویان سال اول به یکهزار نفر رسید.همزمان، سطح پرداخت حقوق در این بخش نیز افزایش یافته است. متوسط حقوق کارکنان شرکت دولتی «قزاقوُدخوز» طی دو سال بیش از دو برابر افزایش یافته و به ۳۲۶ هزار تنگه رسیده است.
جذب سرمایهگذاری در بخش آب
اجرای دستور رئیسجمهور در زمینه جذب سرمایهگذاری بهطور فعال دنبال شده است.حجم سرمایهگذاری در داراییهای ثابت بخش آب طی سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ به ۶۷۶.۷ میلیارد تنگه رسید که نسبت به دو سال پیش از آن ۷۹ درصد افزایش داشته است.همچنین با شرکای خارجی ۹ توافقنامه و ۴۴ یادداشت تفاهم در زمینه تفاهم و همکاری به امضا رسیده و ۱۵.۹ میلیون دلار منابع مالی بلاعوض جذب شده است.
دیجیتالیسازی مدیریت منابع آب
سامانه ملی اطلاعات منابع آب طراحی شده است. این سامانه اطلاعات مربوط به منابع آبی، زیرساختهای آبی، بهرهبرداران آب، آبهای زیرزمینی و سایر عناصر این بخش را یکپارچه میکند.تاکنون اطلاعات بیش از ۲۳ هزار منبع آبی در این سامانه دیجیتالی و ساختارمند شده است.همچنین فرآیند انعقاد قراردادهای مربوط به تأمین آب آبیاری بهطور کامل دیجیتالی شده است.
توسعه خدمات هیدروژئولوژیک
سرویس ملی هیدروژئولوژی «قزاقهیدروژئولوژی» مجدداً ایجاد شده است. این سرویس تاکنون ۷۱۱ چشمه بالقوه را شناسایی کرده است.همچنین بر اساس اسناد موجود در منابع و آرشیوها، نقشهای شامل ۲۷۷۲ چشمه در سراسر کشور تهیه شده است.
جمعبندی
طی سه سال گذشته، وزارت منابع آب و آبیاری جمهوری قزاقستان مجموعهای از اقدامات در حوزههای قانونگذاری، مدیریت منابع آب، توسعه و نوسازی زیرساختها، افزایش بهرهوری مصرف آب، تقویت همکاریهای فرامرزی، توسعه منابع انسانی، جذب سرمایهگذاری و دیجیتالیسازی بخش آب اجرا کرده است.
اجرای قانون جدید آب، افزایش حمایت از فناوریهای صرفهجوی آب، بازسازی و نوسازی کانالها و مخازن، توسعه تأسیسات تأمین آب شرب و افزایش سرمایهگذاری در داراییهای ثابت از جمله اقدامات انجامشده در این دوره بوده است.
در حوزه آبهای فرامرزی، چارچوب حقوقی با کشورهای همجوار تکمیل شده و توافقنامه همکاری با ازبکستان به امضا رسیده است. همچنین هماهنگی در نحوه بهرهبرداری از مخازن رودخانه سیردریا به تأمین جریان پایدار آب به دریای آرال شمالی و افزایش حجم آن از ۱۸.۴ به ۲۳.۵ کیلومترمکعب منجر شده است.
در بخش منابع انسانی، تعداد مراکز آموزشی تربیت متخصصان حوزه آب و تعداد دانشجویان رشتههای مرتبط افزایش یافته و متوسط حقوق کارکنان «قزاقوُدخوز» نیز بیش از دو برابر شده است.
در زمینه سرمایهگذاری نیز حجم سرمایهگذاری در داراییهای ثابت بخش آب طی سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ به ۶۷۶.۷ میلیارد تنگه رسیده و همکاری با شرکای خارجی با انعقاد توافقنامهها و یادداشتهای تفاهم و جذب منابع بلاعوض ادامه یافته است.
همچنین با ایجاد سامانه ملی اطلاعات منابع آب و دیجیتالیشدن اطلاعات بیش از ۲۳ هزار منبع آبی، گامی در جهت توسعه مدیریت اطلاعاتی منابع آب برداشته شده و با ایجاد مجدد سرویس ملی هیدروژئولوژی، شناسایی منابع چشمههای کشور نیز دنبال شده است.
وزیر منابع آب و آبیاری، نورژان نورژیگیتوف، در جمعبندی روند اجرای مأموریتهای رئیسجمهور در حوزه آب تأکید کرده است که این اقدامات از مرحله شکلدهی به مبانی راهبردی و قانونی وارد مرحله نوسازی گسترده زیرساختها و اجرای سازوکارهای نوین مدیریت منابع آب شده است. بر اساس اظهارات وی، وظیفه اصلی مرحله بعد، حرکت از شاخصهای برنامهای به سمت تکمیل بهموقع پروژههای مشخص و دستیابی به آثار عملی پایدار برای امنیت آبی، کشاورزی، اقتصاد و جمعیت کشور است.
منبع:
https://www.gov.kz/memleket/entities/water/press/news/details/1285502?lang=ru