اندونزی در میانه بازآرایی زنجیره تأمین چین و آمریکا؛ از گسترش سرمایه‌گذاری‌های صنعتی تا چالش حمل مجدد کالا (ترنسشیپمنت)

گسترش حضور صنعتی و سرمایه‌گذاری چین در اندونزی، این کشور را به یکی از حلقه‌های مهم بازآرایی زنجیره‌های تأمین چین در جنوب‌شرق آسیا تبدیل کرده است؛ روندی که از توسعه مناطق و خوشه‌های صنعتی مشترک و انتقال ظرفیت‌های تولیدی تا تعمیق پیوندهای لجستیکی و استفاده از نهاده‌های چینی را دربر می‌گیرد. هم‌زمان، این تحول با افزایش حساسیت ایالات متحده نسبت به احتمال استفاده از کشورهای ثالث برای دور زدن تعرفه‌های وضع‌شده علیه چین همراه شده است. گزارش «تقلب بزرگ ترنس‌شیپمنت» کاخ سفید، اندونزی را در سطح دوم کشورهای دارای ریسک ترنس‌شیپمنت قرار داده و ادغام عمیق آن با زنجیره‌های تأمین چین، ظرفیت صنعتی و بندری و نقش آن در تولید کالاهای دارای نهاده‌های چینی را از عوامل این طبقه‌بندی دانسته است. در مقابل، دولت اندونزی اتهام تسهیل ترنس‌شیپمنت غیرقانونی را رد کرده و با تشدید کنترل گواهی مبدأ و اعلام پایبندی به تعهدات تجاری خود با آمریکا، درصدد تفکیک سرمایه‌گذاری و تولید واقعی در این کشور از تغییر صوری مبدأ و تجارت عبوری برآمده است.

طراحی‌شده در چین، تولیدشده در همه‌جا - نگاهی به سرمایه گذاری‌های چین در دنیا      

تنها طی سه سال گذشته، شرکت‌های چینی بیش از ۲۰۰ میلیارد دلار برای ساخت کارخانه در خارج از کشور هزینه کرده‌اند. ماهیت زنجیره‌های تأمین آنها نیز از سه جهت در حال تغییر است. نخست، این زنجیره‌ها از نظر جغرافیایی گسترده‌تر شده‌اند و اکنون تقریباً در تمامی مناطق جهان، مراکز بزرگ تولیدی شکل گرفته است. دوم، این زنجیره‌ها عمیق‌تر شده‌اند؛ به این معنا که بسیاری از تأمین‌کنندگان چینی، تولیدکنندگان را در استقرار در مکان‌های جدید دنبال می‌کنند و اکوسیستم‌های صنعتی به‌هم‌پیوسته و فشرده‌ای مشابه آنچه در داخل چین وجود دارد، در خارج از کشور بازسازی می‌شود. سوم، صنایع راهبردی، از خودروهای برقی و انرژی پاک گرفته تا تجهیزات مراکز داده، سهم فزاینده‌ای از این زنجیره‌ها را به خود اختصاص داده‌اند.

نمودار زیر، سرمایه گذاری‌های چین در حوزه تولیدات صنعتی سبز[2] بین سال های 2010 تا 2025 را بر حسب میلیادر دلار نشان میدهد. روند صعودی سرمایه گذاری انجام شده  طی سالهای اخیر کاملا مشهود است. دلایل متعددی در خصوص چرایی گسترش تولید کالاها در طیف گسترده ای از کشورها توسط این کشور وجود دارد. ضعف هزینه‌کرد مصرف‌کنندگان و رقابت شدید در بازار داخلی چین،  شرکت‌های چینی را تشویق کرده است که وارد بازارهای جدید شوند. تعرفه‌هایی که دولت دوم ترامپ وضع کرده نیز انگیزه تولید در کشورهایی را افزایش داده است که در مقایسه با پایگاه‌های سنتی شرکت‌های چینی در خارج، مانند ویتنام، مشمول تعرفه‌های تنبیهی کمتری شده‌اند. کشورهای مختلف در جنوب جهانی (Global South) نیز مشوق‌های بیشتری برای جذب این شرکت‌ها ارائه کرده‌اند. نتیجه این تحولات، شکل‌گیری ردپای تولیدی است که از نظر جغرافیایی به‌طور فزاینده‌ای پراکنده شده است. برای نمونه می‌توان به JA Solar، JinkoSolar  و Trina Solar اشاره کرد؛ سه تولیدکننده چینی که حدود یک دهه پیش تولید پنل‌های خورشیدی را در کشورهای مختلف جنوب‌شرق آسیا آغاز کردند و اکنون در حال ایجاد کارخانه‌هایی در کشورهای حوزه خلیج فارس هستند.

مراکز جدید تولیدی چین نیز به‌تدریج در زنجیره‌های تأمین مشتریان ادغام می‌شوند. شرکت آلمانی Nordex، تولیدکننده توربین‌های بادی، اکنون پره‌های توربین را از کارخانه‌ای در مراکش خریداری می‌کند که تأمین‌کننده چینی این شرکت سال گذشته آن را راه‌اندازی کرده است. اروپا نیز به مقصدی محبوب برای سرمایه‌گذاری شرکت‌های چینی تبدیل شده است. بر اساس اطلاعات شرکت تحقیقاتی Rhodium Group و اندیشکده MERICS، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی شرکت‌های چینی در پروژه‌های کاملاً جدید یا «گرین‌فیلد» در اروپا در سال ۲۰۲۵ حدود ۵۰ درصد افزایش یافت و به رکورد ۸.۹ میلیارد یورو، معادل ۱۰.۱ میلیارد دلار رسید. مجارستان توجه زیادی را به خود جلب کرده است. در عین حال، صربستان نیز شاهد افزایش حضور شرکت‌های چینی بوده است. شرکت Linglong Tire، تأمین‌کننده قطعات خودرو، یکی از تولیدکنندگان چینی است که فعالیت تولیدی خود را در این کشور آغاز کرده است. این شرکت اخیراً اعلام کرده ظرفیت کارخانه عمدتاً خودکار خود در شهر زرنجانین (Zrenjanin) را افزایش خواهد داد. این کارخانه قطعات مورد نیاز خودروسازان غربی از جمله Volkswagen و Ford را تأمین می‌کند.

نگاهی به اقدامات چین در اندونزی

اندونزی یکی از مصداق‌های بسیار روشن همان الگوی  طراحی در چین، ساخت در دنیا است. در ادامه به برخی از این مصداق ها در اندونزی اشاره می نماییم:

1. نیکل، باتری و خودرو برقی

قدیمی‌ترین و عمیق‌ترین نمونه همان چیزی است که در مورووالی در سولاوسی مرکزی و ودا بی در هالماهرا رخ داده است. شرکت‌های چینی فقط یک کارخانه ذوب نیکل نساخته‌اند؛ مجموعه‌ای از معدن، ذوب، فولاد ضدزنگ، مواد اولیه باتری، زیرساخت، بندر و نیروگاه را در کنار یکدیگر قرار داده‌اند. دولت محلی مورووالی نیز صراحتاً از چینگ شان[3] و جیانگسو[4] شرکای آن به‌عنوان سرمایه‌گذاران مهم در توسعه صنایع پایین‌دستی نیکل یاد می‌کند. ابعاد حضور چین بسیار بزرگ است. گزارشی که رویترز در فوریه ۲۰۲۵ بر اساس تحقیق C4ADS منتشر کرد، برآورد می‌کرد شرکت‌های چینی حدود ۷۵ درصد ظرفیت پالایش نیکل اندونزی را کنترل نموده و  دو شرکت فوق الذکر از  بازیگران اصلی این شبکه معرفی شده‌اند.

2. انتقال بخش عظیمی از زنجیره باتری به اندونزی

پروژه حدود ۶ میلیارد دلاری [5]CATL و شرکای آن است. وزارت سرمایه‌گذاری اندونزی می‌گوید کنسرسیوم چینی CBL متشکل از CATL، BRUNP  و Lygend با شرکت‌های دولتی اندونزی یعنی ANTAM و Indonesia Battery Corporation  در حال توسعه یک زنجیره یکپارچه شامل استخراج مواد معدنی، ذوب و پالایش، تولید مواد پیش‌ساز[6] ، تولید کاتد، ساخت سلول باتری و در نهایت بازیافت باتری است. بخش معدنی و مواد باتری در هالماهرا شرقی، مالوکوی شمالی و تولید سلول در کاراوانگ، جاوه غربی قرار دارد.  فاز تولید سلول باتری در دو منطقه صنعتی غرب کاراوانگ، یعنی KNIC و Artha Industrial Hills، توسعه یافته و ظرفیت برنامه‌ریزی‌شده آن در دو مرحله ۶.۹ و ۸.۱ گیگاوات‌ساعت در سال است.

         3. سوبانگ : هاب جدید خودرو برقی چینی

مصداق دیگر اقدامات چین در اندونزی، گروه خودرو سازب  بی وای دی[7]  در  منطقه سوابانگ استان  جاوه غربی است. این شرکت  ابتدا بیش از ۱۰۸ هکتار زمین برای ایجاد اکوسیستم خودرو برقی، همراه با امکانات تحقیق‌وتوسعه و آموزش، در نظر گرفت. موقعیت منطقه نیز به گونه ای انتخاب شده که  دسترسی به بزرگراه  ترانس- جاوه ، فرودگاه کِرتاجاتی[8] و به‌ویژه بندرپاتیمبان[9]، سوبانگ را برای تولید صادرات‌محور مناسب می‌کند. بعداً طرح توسعه کارخانه به ۱۲۶ هکتار افزایش یافت و ظرفیت اولیه حدود ۱۵۰ هزار خودرو در سال تعیین شد. وزارت سرمایه‌گذاری اندونزی همچنین از احتمال توسعه تأسیسات باتری و خودروهای PHEV در کنار آن خبر داده بود. طبق گزارش‌های منتشرشده پیش از افتتاح، کارخانه بی وای دی  در سوبانگ با سرمایه‌گذاری حدود ۱۱.۷ تریلیون روپیه و ظرفیت حدود ۱۵۰ هزار دستگاه در سال برای افتتاح در ۳ سپتامبر برنامه‌ریزی شده بود.

         4. توسعه ارتباط با پارکهای صنعتی

اندونزی و چین برنامه‌ای به نام دو کشور، دو پارک [10](TCTP)  دارند که هدف آن اتصال پارک‌های صنعتی دو کشور و یکپارچه‌تر کردن زنجیره تأمین است. در این منطقه، حدود ۵۰۰ هکتار زمین برای همکاری TCTP اختصاص داده شده و سرمایه‌گذاری پیش‌بینی‌شده در این چارچوب تا حدود ۶۰ تریلیون روپیه عنوان شده است. حوزه‌ها شامل زیرساخت و لجستیک، انرژی، خودرو، باتری، کشاورزی، مخابرات، الکترونیک، مالی و حتی تعمیر و نگهداری هواپیماست. شرکت دولتی چینی [11](CSCEC)  نیز با منطقه صنعتی باتانگ وارد همکاری شده است. در سال ۲۰۲۶ نیز دو دولت تصمیم گرفتند این برنامه را سرعت دهند و در مه ۲۰۲۶ نیز ۱۰ تفاهم‌نامه جدید با ارزش تعهد سرمایه‌گذاری حدود ۵۰۰ میلیون دلار در حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی و امنیت داده، تجارت دیجیتال، لوازم خانگی، تجهیزات پزشکی، خودرو و موتورسیکلت برقی و الکترونیک امضا شد. یکی از تحولات جدید در گسترش همکاری‌های صنعتی اندونزی و چین، امضای تفاهم‌نامه توسعه منطقه صنعتی ویراراجا مادورا [12]

در شهرستان بانگکالان، جزیره مادورا در ۵ اوت ۲۰۲۶ است.  این تفاهم‌نامه میان شرکت اندونزیایی PT Wiraraja Madura International  و کمیته مدیریت پارک همکاری انتقال صنعتی گوانگژو–ژان‌جیانگ چین منعقد شد. هم‌زمان، منطقه صنعتی ویراراجا مادورا با پیوستن به اتحاد همکاری بین‌المللی پارک‌های صنعتی گوانگ‌دونگ–آسه‌آن، به شبکه گسترده‌تری از همکاری‌های صنعتی چین و کشورهای آسه‌آن متصل شد. بر اساس اعلام دولت اندونزی، این همکاری با هدف جذب سرمایه‌گذاری‌های جدید، انتقال فناوری و توسعه ظرفیت تولیدی دنبال می‌شود و قرار است خوشه‌هایی از صنایع چینی، از جمله منسوجات، نخ، تشک، صنایع شکلات و سایر صنایع تولیدی اشتغال‌زا در این منطقه توسعه یابد. در سال‌های اخیر، همکاری‌های اقتصادی و تجاری میان ژان‌جیانگ و اندونزی روندی رو به رشد داشته است. در سال ۲۰۲۵ ارزش تجارت دو طرف به ۲.۴۶۱ میلیارد یوان رسید که نسبت به سال قبل ۶.۳ درصد افزایش نشان می‌دهد. همچنین تاکنون هشت شرکت مستقر در ژان‌جیانگ از طریق ۱۲ پروژه در اندونزی سرمایه‌گذاری کرده‌اند که مجموع ارزش سرمایه‌گذاری آنها به ۳۷۰ میلیون دلار می‌رسد. در مقابل، شش شرکت اندونزیایی نیز در ژان‌جیانگ سرمایه‌گذاری کرده‌اند.

            5. مراکز داده و هوش مصنونی

 موج جدید سرمایه‌گذاری خارجی چین دیگر فقط فولاد و صنایع سنتی نیست و تجهیزات دیتاسنتر و AI نیز وارد آن شده‌اند. اندونزی نیز در همین مسیر حرکت می‌کند. در ۲۳جولای ۲۰۲۶ وزارت سرمایه‌گذاری اندونزی در مجمع مشارکت اندونزی–چین ، فرصت‌های سرمایه‌گذاری دیتاسنتر را به نمایندگان ۲۷ شرکت چینی معرفی نمود. دولت اندازه فرصت سرمایه‌گذاری در این حوزه را حدود ۱.۸ میلیارد دلار اعلام کرده است. اندی مولانا، معاون خدمات سرمایه‌گذاری این وزارتخانه، زیرساخت مراکز داده را یکی از حوزه‌های دارای ظرفیت بالای سرمایه‌گذاری دانست که از رشد سریع اقتصاد دیجیتال اندونزی، به‌عنوان یکی از سریع‌ترین اقتصادهای دیجیتال در حال رشد جنوب‌شرق آسیا، بهره می‌برد. وی در سخنرانی برای نمایندگان ۲۷ شرکت چینی اعلام کرد توسعه مراکز داده یک فرصت سرمایه‌گذاری بسیار امیدبخش است. به گفته وی، اندونزی علاوه بر رشد سریع اقتصاد دیجیتال، از جمعیت جوان با استفاده گسترده از ابزارهای همراه، افزایش دسترسی به اینترنت و سیاست‌های دولت در حمایت از نوآوری برخوردار است.

بر اساس تحقیقات شرکت تحقیقاتی هندی Mordor Intelligence که اندونزی به آن استناد نموده است؛ ارزش بازار مراکز داده اندونزی از ۱.۴۴ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ به ۱.۸۳ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۶ خواهد رسید. پیش‌بینی می‌شود ارزش این بازار تا سال ۲۰۳۱ به ۳.۴۸ میلیارد دلار افزایش یابد که بیانگر نرخ رشد مرکب سالانه ۱۳.۷۱ درصدی است. در سطح جهانی نیز انتظار می‌رود ارزش بازار مراکز داده از ۳۸۶.۷۱ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ به ۶۸۴.۳۹ میلیارد دلار در سال ۲۰۳۱ برسد. پیش‌بینی می‌شود ارزش ناخالص کالا و خدمات (GMV) اقتصاد دیجیتال این کشور تا سال ۲۰۳۰ به رقمی‌بین ۱۸۰ تا ۳۴۰ میلیارد دلار برسد. دولت اندونزی برای حمایت از ورود سرمایه‌گذاری خارجی، اصلاحات مقرراتی را ادامه داده است. از جمله این اقدامات، تقویت سامانه ثبت و صدور مجوز یکپارچه مبتنی بر ریسک (OSS) است که با ۲۸ وزارتخانه و نهاد دولتی یکپارچه شده است. دولت همچنین بر اجرای دقیق توافق‌نامه‌های سطح خدمات (SLA) در فرایند صدور مجوزهای کسب‌وکار تأکید دارد. سرمایه‌گذاران همچنین امکان استفاده از ۲۵ منطقه ویژه اقتصادی (SEZ)، ۱۸۱ شهرک صنعتی و برنامه تسهیل سرمایه‌گذاری با ساخت مستقیم (KLIK) را دارند. مشوق‌های مالی در دسترس نیز شامل معافیت وتخفیف مالیاتی ، معافیت از حقوق ورودی ماشین‌آلات و مواد اولیه و کسر مالیاتی مضاعف برای آموزش‌های حرفه‌ای و فعالیت‌های تحقیق و توسعه است. وزارت سرمایه‌گذاری اندونزی علاوه بر زیرساخت دیجیتال، از سرمایه‌گذاران چینی دعوت کرده است فرصت‌های موجود در صنایع پایین‌دستی، انرژی‌های تجدیدپذیر و بخش سلامت را نیز بررسی کنند. طبق اطلاعات وزارت سرمایه‌گذاری و صنایع پایین‌دستی اندونزی، مجموع سرمایه‌گذاری محقق‌شده چین در اندونزی از سال ۲۰۲۱ تا پایان نیمه نخست ۲۰۲۶ به ۳۸.۳۴ میلیارد دلار رسیده است. این سرمایه‌گذاری‌ها برای بیش از ۵۰۰ هزار نیروی کار اندونزیایی اشتغال ایجاد کرده‌اند.

 اندونزی و حمل مجدد کالا[13]

 در گزارش تقلب بزرگ ترنس‌شیپمنت[14]  که دفتر سیاست تجاری و تولیدی کاخ سفید در اوت ۲۰۲۶ منتشر کرده، اندونزی به‌طور مشخص یکی از کشورهای دارای ریسک بالای حمل مجدد کالاهای مرتبط با چین معرفی شده است. این گزارش، اندونزی را در کنار شماری دیگر از کشورهای جنوب‌شرق آسیا از جمله کامبوج، مالزی، تایلند و ویتنام، بخشی از شبکه‌ای می‌داند که آن را شبکه سایه ترنس‌شیپمنت چین (China’s Shadow Transshipment Network) می‌نامد. نزدیکی جغرافیایی کشورهای جنوب‌شرق آسیا به چین و پیوند آنها با شبکه‌های تولید و تجارت چین، موجب شده این منطقه نقش مهمی در تغییر مسیر کالاهای مرتبط با چین ایفا نماید.

 

جدول شماره 1: سه سطح شبکه پنهان انتقال مجدد کالا

معیار طبقه‌بندی	عنوان	کشورها / مناطق	سطح
حجم بالای کالاهای مرتبط با چین؛ برخورداری از پایه‌های صنعتی متنوع و بسترهای عمده صادرات به آمریکا که در آنها ریسک انتقال مجدد کالا در میان حجم گسترده‌ای از جریان‌های تجاری مشروع قرار گرفته است.	کشورهای پیشرو با مقیاس بزرگ و متنوع	کانادا، اتحادیه اروپا، هند، اسرائیل، ژاپن، مکزیک، کره جنوبی، تایوان	سطح ۱
حجم قابل‌توجه انتقال مجدد کالا همراه با ادغام عمیق‌تر در زنجیره‌های تأمین مرتبط با چین، از جمله تأمین نهاده‌ها، بسترهای تولیدی، شبکه‌های لجستیکی و مسیرهای منطقه‌ای تغییر مسیر کالا.	کشورهای دارای مقیاس بالا و ادغام اقتصادی قابل‌توجه با چین	برزیل، اندونزی، مالزی، تایلند، ترکیه، ویتنام	سطح ۲
اقتصادهای کوچک‌تر با حجم مطلق پایین‌تر انتقال مجدد کالا، اما دارای برخی مزیت‌های خاص از جمله نیروی کار ارزان، مناطق آزاد، دسترسی بندری یا مرزی، انبارهای گمرکی، ظرفیت مونتاژ محدود، دسترسی ترجیحی به بازار آمریکا یا ظرفیت محدود اجرای مقررات گمرکی؛ عواملی که آنها را به مقاصدی جذاب برای تغییر مسیر کالاهای مرتبط با چین تبدیل می‌کند.		آرژانتین، آذربایجان، بنگلادش، کامبوج، شیلی، کلمبیا، کاستاریکا، جمهوری دومینیکن، گرجستان، اردن، قزاقستان، کنیا، لائوس، مراکش، میانمار، عمان، پاناما، پرو، فیلیپین، سنگاپور، سریلانکا، سوئیس، امارات متحده عربی، ازبکستان	سطح ۳

در طبقه‌بندی سه‌سطحی این گزارش، اندونزی در سطح دوم (Tier 2) و در گروه «کشورهای دارای مقیاس بالا و ادغام اقتصادی قابل توجه با چین» قرار گرفته است. در همین گروه، علاوه بر اندونزی، برزیل، مالزی، تایلند، ترکیه و ویتنام نیز قرار دارند. معیار قرار گرفتن در این سطح ترکیبی از حجم قابل توجه ترنس‌شیپمنت و ادغام عمیق‌تر با زنجیره‌های تأمین مرتبط با چین، تأمین نهاده‌ها، پلتفرم‌های تولیدی، سیستم‌های لجستیکی و کانال‌های منطقه‌ای تغییر مسیر کالا است.  گزارش در توضیح جایگاه اندونزی تأکید می‌کند که این کشور از مقیاس صنعتی، ظرفیت بندری، زیرساخت تأمین‌کنندگان، عمق تولید و ظرفیت لجستیکی کافی برای انتقال حجم قابل توجهی از کالاهای مرتبط با چین به جریان‌های تجاری منتهی به بازار آمریکا برخوردار است. همچنین اندونزی را همراه با ویتنام، تایلند و مالزی، به‌شدت در شبکه‌های تولیدی مجاور و مرتبط با چین ادغام‌شده می‌داند و می‌گوید این کشورها به پلتفرم‌های مهم تولید محصولات الکترونیکی، ماشین‌آلات، پلاستیک، کفش، پوشاک، قطعات و سایر کالاهای صنعتی دارای نهاده‌های چینی تبدیل شده‌اند. در عین حال، خود گزارش تصریح می‌کند که وجود ارتباط با چین یا افزایش صادرات کشورهای ثالث به آمریکا، به‌تنهایی اثبات‌کننده ترنس‌شیپمنت غیرقانونی نیست. در تعریف این گزارش، «کالاهای مرتبط با چین» می‌تواند شامل کالاهایی باشد که هنگام ورود به آمریکا رسماً دارای مبدأ چین اعلام نشده‌اند، اما نشانه‌هایی از نهاده یا قطعات چینی، مالکیت یا تأمین مالی چینی، ارتباط با تأمین‌کنندگان و تولیدکنندگان چینی، مراحل تولید انجام‌شده در چین یا سابقه مسیر حمل از چین دارند. گزارش همچنین اذعان دارد که بخشی از جابه‌جایی تجارت از چین به کشورهای ثالث ناشی از تغییرات مشروع در تولید، سرمایه‌گذاری و منابع تأمین بوده و همه این تجارت را نمی‌توان ترنس‌شیپمنت غیرقانونی تلقی کرد.

جدول شماره 2: نمونه زوج‌های خارجی–آمریکایی «شهرهای خواهر زشت» بر اساس شناسه کالا HS Code

کشور / منطقه خارجی[15] »	کالا و کد HS	کریدور تولیدی متناظر در آمریکا
مکزیک (گواناخواتو–کرتارو)	موتورهای الکتریکی، ژنراتورها، ترانسفورماتورها و مبدل‌های استاتیک / HS 8501–8504	دیترویت–گرند رپیدز–ایندیاناپولیس
کره جنوبی (گیونگ‌گی)	مدارهای مجتمع / HS 854239	فینیکس–آستین–پورتلند–سن‌خوزه
ویتنام (هوشی‌مین‌سیتی)	تجهیزات حفاظت و کلیدزنی مدارهای الکتریکی / HS 8536	شیکاگو–میلواکی–راکفورد
هند (پونه–گجرات–چنای)	پمپ‌ها و کمپرسورها / HS 8413–8414	سینسیناتی–دیتون–کلمبوس
مالزی (پنانگ–کولیم)	محصولات پلاستیکی / HS 392690	اکرون–کانتون–کارولینای جنوبی
اندونزی (بکاسی–باتام)	جعبه‌ها، محفظه‌ها، صندوق‌ها و سایر اقلام پلاستیکی مورد استفاده برای بسته‌بندی / HS 392310	هیوستون–لیک چارلز–بومونت–تالسا
تایلند (آیوتایا–ساموت پراکان)	ترموستات‌ها / HS 903210	مینیاپولیس–سنت پل
جمهوری دومینیکن (کائوسدو–هاینا)	هادی‌های عایق‌شده و مجموعه کابل‌های مجهز به اتصال‌دهنده / HS 854442	پورتلند–سیاتل–اسپوکن
کاستاریکا (لیمون–موئین)	قطعات موتورهای الکتریکی و ژنراتورها / HS 850300	دالاس–فورت ورث–اوکلاهماسیتی

گزارش دفتر سیاست تجاری آمریکا برای اندونزی یک مسیر جغرافیایی و کالایی مشخص نیز معرفی می‌کند. در بخش مربوط به کریدورهای دارای ریسک ترنس‌شیپمنت، کریدور بکاسی– باتام (Bekasi–Batam) به‌عنوان نمونه اندونزی مطرح شده است. بر اساس گزارش، این کریدور با جابه‌جایی جعبه‌ها، کیس‌ها، صندوق‌ها و سایر محصولات پلاستیکی مورد استفاده برای بسته‌بندی با کد HS 392310 مرتبط است. کاخ سفید این جریان را در مقابل صنایع مشابه آمریکا قرار داده و مدعی است که چنین جابه‌جایی‌هایی بر تولیدکنندگان پلاستیک و بسته‌بندی در هیوستون، لیک چارلز، بومونت و تالسا فشار وارد می‌کند. برای انتخاب کریدور بکاسی– باتام، گزارش توضیح می‌دهد که نمونه‌های موسوم به «شهرهای خواهر زشت» را با تطبیق خطوط کالایی دارای حجم بالای ریسک ترنس‌شیپمنت با صنایع متناظر آمریکا تهیه کرده است. مبنای این تطبیق، داده‌ها و تحلیل‌های شورای مشاوران اقتصادی کاخ سفید (CEA)، دفتر تحلیل تجارت و اقتصاد وزارت بازرگانی آمریکا (Commerce OTEA)، Exiger و Goldman Sachs بوده است. بنابراین، در مورد اندونزی، گزارش مشخصاً کریدور بکاسی–باتام و کالای HS 392310 را به‌عنوان یک نمونه از مواجهه بالقوه با ترنس‌شیپمنت غیرقانونی مطرح می نماید. ادعای اصلی گزارش درباره اندونزی و سایر کشورهای نامبرده شده  این است که این کشورها صرفاً یک نقطه عبور لجستیکی تلقی نمی‌شود، بلکه به دلیل پیوند عمیق‌تر با زنجیره‌های تأمین چین، ظرفیت صنعتی و بندری و حضور در تولید کالاهای دارای نهاده‌های چینی، در شبکه سطح دو مورد ادعای آمریکا قرار گرفته است. با این حال، گزارش میان سرمایه‌گذاری و تولید واقعی در کشورهای ثالث و عملیات عبوری یا تغییر صوری مبدأ تمایز قائل می‌شود و تأکید دارد که برای تشخیص تخلف باید مشخص شود آیا در کشور ثالث تغییر اساسی واقعی[16] صورت گرفته یا صرفاً مونتاژ محدود، بسته‌بندی، برچسب‌گذاری، تغییر اسناد یا تغییر مسیر کالا انجام شده است.

موضع اندونزی به ادعای آمریکا در خصوص حمل مجدد کالا

در ماه مه ۲۰۲۵، وزیر تجارت اندونزی اعلام کرد دولت کنترل گواهی مبدأ را با هدف ممانعت استفاده از اندونزی به ‌عنوان مسیر حمل مجدد کالا تشدید می‌کند. نگرانی مشخص این بود که کالاهای کشورهای دارای تعرفه بالاتر ــ به‌ویژه چین ــ از طریق اندونزی عبور داده شوند و سپس با اسناد مبدأ جدید وارد آمریکا شوند.  پس از توافق تعرفه‌ای آمریکا و اندونزی در ژوئیه ۲۰۲۵ که تعرفه اعلام‌شده برای کالاهای اندونزیایی را از ۳۲ درصد به ۱۹ درصد کاهش داد، این نگرانی بیشتر شد. وزیر تجارت اندونزی صراحتاً اعلام کرد که جاکارتا ترنشیپمنت کالاهای کشورهای دیگر را نمی‌پذیرد و باید تعهدات توافق با آمریکا رعایت شود. در ۲۰ اوت ۲۰۲۶، ایرلانگا هارتارتو، وزیر هماهنگ‌کننده امور اقتصادی اندونزی، اتهام آمریکا را رسماً رد کرد و گفت این مطالعه بر «فرض و تصور» بنا شده و آنچه عملاً اتفاق افتاده با فرضیات گزارش آمریکا مطابقت ندارد. بودی سانتوسو، وزیر تجارت اندونزی، نیز اخیرا اعلام کرد: ما با نظارت دقیق بر گردش و استفاده از گواهی‌های مبدأ (SKA)، اقدامات اجرایی لازم را علیه چنین رویه‌هایی انجام خواهیم داد و افزایش حجم کالاهایی که از طریق ترنس‌شیپمنت جابه‌جا می‌شوند، احتمالاً با تعرفه‌های بالاتری که دولت ایالات متحده به دستور دونالد ترامپ بر محصولات کشورهای مختلف وضع کرده است ارتباط دارد. سانتوسو تأکید کرد که وزارت تجارت اندونزی از فعالان اقتصادی این کشور خواسته است از تسهیل عملیات ترنس‌شیپمنت خودداری کنند، زیرا چنین اقداماتی می‌تواند آثار منفی بر بازار داخلی اندونزی داشته باشد. وی گفت: ما اقدامات پیشگیرانه‌ای انجام داده‌ایم که از جمله آنها درخواست از فعالان اقتصادی برای خودداری از مشارکت در چنین فعالیت‌هایی است. پیش از این، اسکولانی (Askolani)، مدیرکل گمرک و مالیات غیرمستقیم وزارت دارایی اندونزی، روز چهارشنبه ۶ مه اعلام کرده بود که دولت در حال تدوین اقداماتی برای جلوگیری از ورود کالاهای چینی به اندونزی از مسیرهای ترنس‌شیپمنت است.

1. ANTARA News. (2026, July 23). Indonesia pitches US$1.8 billion data center sector to Chinese firms. ANTARA News
2. ANTARA News. (2025). Indonesia to tighten export certificates to curb transshipments. ANTARA News
3. SupplyChainBrain. (2026). The Economist: China is remaking global supply chains. SupplyChainBrain
4. Coordinating Ministry for Economic Affairs of the Republic of Indonesia. (2026). Teken MoU dengan Tiongkok, Pemerintah siap sulap Madura jadi magnet investasi baru di Indonesia [Signing an MoU with China, the government prepares to transform Madura into a new investment magnet in Indonesia]. Kementerian Koordinator Bidang Perekonomian
5. The Economist. (2026, August 19). Chinese firms are wrapping their supply chains around the globe. The Economist
6. ANTARA News. (2026). Indonesia bantah tuduhan penipuan transshipment oleh AS [Indonesia denies US allegations of transshipment fraud]. ANTARA
7. Reuters. (2025, February 5). Chinese firms control around 75% of Indonesian nickel capacity, report finds. Reuters
8. Coordinating Ministry for Economic Affairs of the Republic of Indonesia. (2024). Perkuat daya saing industri, Kawasan Industri Terpadu Batang sepakati MoU dengan BUMN Tiongkok dalam kerangka Two Countries Twin Parks [Strengthening industrial competitiveness, Batang Integrated Industrial Estate agrees on MoU with Chinese SOE under the Two Countries Twin Parks framework]. Kementerian Koordinator Bidang Perekonomian
9. BYD. (2024). PT BYD Motor Indonesia menandatangani kerja sama pembelian lahan [PT BYD Motor Indonesia signs land purchase agreement]. BYD Indonesia
10. Coordinating Ministry for Economic Affairs of the Republic of Indonesia. (2026). Indonesia dan Tiongkok perkuat implementasi kerja sama Two Countries Twin Parks dan capai komitmen investasi baru [Indonesia and China strengthen implementation of Two Countries Twin Parks cooperation and secure new investment commitments]. Kementerian Koordinator Bidang Perekonomian
11. Fiscal Policy Agency, Ministry of Finance of the Republic of Indonesia. (2026, June 29). Pemerintah dan Banggar DPR sepakati arah kebijakan RAPBN 2027 [Government and DPR Budget Committee agree on the policy direction for the 2027 draft state budget]. Badan Kebijakan Fiskal, Ministry of Finance
12. White House Office of Trade and Manufacturing Policy. (2026, August). The great transshipment scam: Rise, scope, and costs. Executive Office of the President of the United States.

[1] Transshipment

[2] Greenfield Manufacturing

[3] Tsingshan Holding Group - یکی از بزرگ‌ترین گروه‌های خصوصی چین در صنایع نیکل و فولاد ضد زنگ و از سرمایه‌گذاران پیشگام صنایع پایین‌دستی نیکل در اندونزی است. این گروه از طریق شرکت زیرمجموعه خود Shanghai Decent Investment  و با مشارکت گروه اندونزیایی Bintang Delapan  در ایجاد و توسعه منطقه صنعتی مورووالی (IMIP) نقش محوری داشته و زنجیره‌ای یکپارچه از فرآوری نیکل تا تولید فولاد زنگ‌نزن و مواد مرتبط با باتری ایجاد نموده است.

[4] Jiangsu Delong Nickel Industry- شرکت خصوصی بزرگ چینی در حوزه فرآوری نیکل، نیکل‌چدن (NPI) و فولاد ضد زنگ است که از سال ۲۰۱۰ فعالیت دارد و سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در اندونزی انجام داده است. حضور این گروه در اندونزی عمدتاً از طریق مجموعه‌هایی مانند PT Virtue Dragon Nickel Industry (VDNI)، PT Obsidian Stainless Steel (OSS) و PT Gunbuster Nickel Industry (GNI) در سولاوسی شکل گرفته و آن را به یکی از بازیگران مهم زنجیره فرآوری نیکل اندونزی تبدیل نموده است.

[5] CATL (Contemporary Amperex Technology Co., Limited) یک شرکت بزرگ چینی و از مهم‌ترین تولیدکنندگان جهان در حوزه باتری خودروهای برقی و سامانه‌های ذخیره‌سازی انرژی است. این شرکت در اندونزی از طریق کنسرسیوم CBL  در توسعه زنجیره یکپارچه باتری، از فرآوری نیکل و تولید مواد اولیه تا ساخت سلول باتری و بازیافت، سرمایه‌گذاری نموده است.

 

[6] Precursor

[7] BYD

[8] Kertajati

[9] Patimban

[10] Two Countries, Twin Parks

[11] China State Construction Engineering Corporation

[12] (Wiraraja Madura Industrial Estate)

[13] Transshipment

[14] (The Great Transshipment Scam)

[15] Ugly Sister

[16] (Substantial Transformation)