لحظه جهانی جنوب: مروری بر پیشنهاد چین برای تأسیس سازمان جهانی هوش مصنوعی

در اجلاس نوامبر ۲۰۲۵ سازمان همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEC) در کره جنوبی، شی جین پینگ، رئیس‌جمهور چین، در اقدامی قابل تأمل، پیشنهاد تأسیس یک «سازمان جهانی برای همکاری در زمینه هوش مصنوعی» را ارائه نمود. این ابتکار، که نخستین واکنش رسمی مقامات عالی چین به یک طرح کلان در حوزه فناوری محسوب می‌شود، در راستای مشروعیت‌بخشی بین‌المللی به الگوی حاکمیتی پکن در عرصه هوش مصنوعی و ارائه یک جایگزین در مقابل هژمونی ایالات متحده تعبیر شده است که قصد دارد تسلط این کشور در تعیین استانداردهای جهانی فناوری را به چالش بکشد.

لحظه جهانی جنوب: مروری بر پیشنهاد چین برای تأسیس سازمان جهانی هوش مصنوعی

 رئیس‌جمهور چین با تأکید بر این که هوش مصنوعی می‌بایست به «منفعتی عمومی‌برای جامعه جهانی» تبدیل شود، اعلام داشت که این نهاد جدید می‌تواند با تدوین «قوانین نظارتی مشترک»، بستری برای ارتقای همکاری‌ها فراهم آورد.

پیش از این نیز در ۲۵ سپتامبر ۲۰۲۴، ما ژائوشو، معاون وزیر امور خارجه چین، در نشست سطح بالای سازمان ملل متحد برای آغاز گفتگوی جهانی در مورد مدیریت هوش مصنوعی در نیویورک اعلام کرده بود که چین طرح همکاری بین‌المللی هوش مصنوعی را ارائه داده است. وی این اقدام را نشان‌دهنده تمایل فعال پکن برای تقویت همکاری عملی با سایر کشورها و بهره‌گیری از هوش مصنوعی در راستای توانمندسازی تمامی صنایع خواند.

در واقع، شی جین پینگ در اجلاس اخیر APEC با هوشمندی از غیبت ترامپ برای برجسته نمودن پکن به عنوان قهرمان همکاری‌های چندجانبه بهره برد زیرا ایالات متحده بارها تلاش برای قرار دادن مدیریت هوش مصنوعی تحت سازوکارهای بین‌المللی را رد کرده و بر چارچوب‌های داخلی و تعهدات داوطلبانه جهانی در این حوزه تأکید نموده است.

از منظر تحلیل‌گران، این سخنان در چهارچوب یک مانور دیپلماتیک گسترده تر قابل ارزیابی است:

- در عصری که شتاب فناوری، بنیادهای اقتصاد، امنیت و زیست انسانی را بازتعریف می‌کند، هوش مصنوعی به عنوان  دگرگون کننده ترین نیروی زمانه سر برآورده است. این فناوری دیگر یک ابزار تخصصی نیست، بلکه به یک «زیرساخت حیاتی جهانی» و موتور محرک نوآوری در تمامی عرصه‌ها بدل گشته است. از انقلاب در مراقبت‌های بهداشتی و تشخیص بیماری‌ها تا تحول آموزش‌های تطبیقی؛ از دگرگونی صنایع با کارخانه‌های هوشمند تا افزایش بهره‌وری کشاورزی؛ از پایش تغییرات اقلیمی تا بازتعریف امنیت ملی در عصر جنگ‌افزارهای خودمختار؛ همگی گواه آنند که هوش مصنوعی به ستون فقرات تمدن صنعتی نوین تبدیل شده است.

- چین با درک این ضرورت فوری، گامی جسورانه و آینده‌نگرانه با پیشنهاد تأسیس «سازمان همکاری جهانی هوش مصنوعی» برداشته است. این ابتکار که هنوز در مراحل اولیه خود است، سرشار از نوید بوده و نشان‌دهنده تعهد چین به چندجانه‌گرایی، همکاری بین‌المللی و توسعه فناوری با محوریت انسان است.

- این پیشنهاد، پاسخی پیشگیرانه و متفکرانه به چالش‌های نوظهور محسوب می‌شود. هدف این نهاد، ایفای نقش به عنوان بستری برای گفت‌وگوی فراگیر، نوآوری مشارکتی و همکاری عملی میان ملت‌هاست. انتخاب شانگهای به عنوان مقر پیشنهادی، نشان از عزم چین دارد تا از ظرفیت‌های فناورانه و نهادی خود در حوزه هوش مصنوعی برای کمک به دیگر کشورها، به ویژه جهان در حال توسعه، بهره گیرد و آنان را به شرکایی فعال در آینده‌ای مبتنی بر هوش مصنوعی تبدیل کند. رویکرد چین، که ریشه در فلسفه «رفاه مشترک» و «توسعه صلح‌آمیز» دارد، سبب می‌شود این ابتکار به‌عنوان اقدامی فراگیر و حامی منافع مشترک جهانی تعبیر شود.

- چین با تسهیل ظرفیت‌سازی، پرورش اکوسیستم‌های نوآوری بومی و انتقال دانش و مهارت، جهانی را تصور می‌کند که در آن تمام کشورها به‌ویژه کشورهای در حال توسعه به‌طور عادلانه از مواهب هوش مصنوعی بهره‌مند شوند. این اقدام همچنین همسو با دستور کار ۲۰۳۰ سازمان ملل برای توسعه پایدار، به‌ویژه در محورهای آموزش کیفی، نوآوری صنعتی و کاهش نابرابری‌ها، خواهد بود.

• لحظه جهانی جنوب:

- ابتکار تأسیس «سازمان جهانی برای همکاری در زمینه هوش مصنوعی» مستقیماً به درخواست روزافزون کشورهای جنوب جهان برای از بین بردن شکاف دیجیتال و اطلاعاتی پاسخ می‌دهد.

- برای دهه‌ها، این کشورها به دلیل کمبود زیرساخت، سرمایه‌گذاری و دسترسی، از قافله پیشرفت فناوری عقب مانده‌اند. اکنون، هوش مصنوعی این فرصت را فراهم می‌کند تا از موانع سنتی عبور کرده و به قله‌های جدیدی از توسعه دست یابند. با این حال، تحقق این امر بدون همکاری جهانی، اشتراک دانش و تدوین هنجارهای بین‌المللی که بر پایه‌ی برابری، اخلاق و پایداری استوار باشند، ممکن نخواهد بود.

 - سازمان همکاری جهانی هوش مصنوعی پیشنهادی چین می‌تواند به عنوان چراغی روشن و مکانیسمی‌برای توانمندسازی کشورهای آسیا، آفریقا، آمریکای لاتین و خاورمیانه عمل کند. چین از طریق این پلتفرم، در پی آن است تا به توسعه‌ی اکوسیستم‌های هوش مصنوعی بومی این کشورها، متناسب با واقعیت‌های محلی، حساسیت‌های فرهنگی و اولویت‌های ملی‌شان، کمک کند.  همچنین، این سازمان هماهنگی استراتژی‌های حکمرانی، برنامه‌های توسعه و استانداردهای فنی میان ملت‌ها را ترویج خواهد داد.

-  شاید یکی از برجسته‌ترین جنبه‌های این ابتکار، تأکید آن بر ایجاد یک چارچوب حکمرانی هوش مصنوعی مورد توافق جهانی باشد. این پیشنهاد، فرصتی است برای تقویت اجماع در مورد مسائل حیاتی، با هدایت اصول انصاف، شفافیت و شمول، فراهم می‌کند و از آنجایی که هوش مصنوعی همچنان بر تمام ابعاد جامعه بشری تأثیر می‌گذارد، ایجاد چارچوب‌های قانونگذاری و اخلاقی که بتوانند با توسعه آن همگام باشند، ضروری می‌شود. با هدایتگیری از اصول انصاف، شفافیت و شمول. با توجه به تأثیر روزافزون هوش مصنوعی بر تمامی ابعاد جامعه‌ی بشری، ایجاد چارچوب‌های قانونی و اخلاقی که همگام با سرعت توسعه‌ی آن پیش روند، امری ضروری است.

- این بعد از همکاری بین‌المللی باید فراتر از تبادل فناوری، به حوزه‌ی هماهنگی نظارتی نیز گسترش یابد. این وجه از همکاری بین‌المللی باید فراتر از تبادل فناوری، به هماهنگی نظارتی گسترش یابد. این درک فزاینده وجود دارد که هوش مصنوعی بدون نظارت می‌تواند منجر به جابجایی شغلی، سوگیری الگوریتمی و سوءاستفاده شود. برای جلوگیری از چنین پیامدهایی، جامعه بین‌المللی باید حول ارزش‌ها و اهداف مشترک متحد شوند. از این رو، سازمان پیشنهادی می‌تواند به عنوان مجمعی عمل کند که در آن این قوانین و اصول تدوین و مورد توافق قرار گیرند.

• چشم انداز آینده

- در دوره‌ای که جهان با تفرقه، بی‌اعتمادی و عدم‌قطعیت‌های عمیق دست‌به‌گریبان است، ابتکار عمل چین در پیشنهاد این پلتفرم همکاری جهانی، نه در پی سلطه، که در جست‌وجوی مشارکت اصیل است. فراخوان چین برای هم‌افزایی در حوزه هوش مصنوعی، مسیری مثبت، سازنده و رو به جلو ترسیم می‌کند؛ مسیری که رقابت را با همکاری، و سوءظن را با همبستگی جایگزین می‌سازد و با آرمان کلان آن برای ساختن «جامعه‌ای با آینده‌ای مشترک برای بشریت» هم‌خوانی کامل دارد.

- این ابتکار را باید فراتر از یک پیشنهاد صرفاً چینی، به مثابه یک فرصت تاریخی برای جامعه جهانی قلمداد کرد. فرصتی برای همکاری فراتر از مرزها، باورها و پیشینه‌ها، تا آینده‌ای را شکل دهد که در آن هوش مصنوعی در خدمت نوع بشر قرار می‌گیرد. زیرا محور این اقدام، تنها یک رقابت تکنولوژیک نیست، بلکه تقابلی بر سر "روایت" آینده حکمرانی جهانی است. چین در این تقابل، «همکاری چندجانبه فراگیر» را در مقابل «ائتلاف‌های انحصاری محدود» قرار می‌دهد. بدین ترتیب، موفقیت یا شکست این ابتکار، به میزان استقبال و مشارکت جامعه بین‌الملل، به‌ویژه کشورهای اروپایی و جهان در حال توسعه، وابسته خواهد بود.

- در عصری که هوش مصنوعی تمامی عرصه‌های زندگی بشر را دگرگون می‌سازد، جهان با یک انتخاب راهبردی حیاتی روبرو است: تداوم مدل فعلی همراه با شکاف و نابرابری، یا تجربه‌ی الگویی نوین از حکمرانی که ادعای شمولیت و عدالت بیشتری دارد. پاسخی که به این پرسش داده می‌شود، نه‌تنها آینده توازن قوا، که سرنوشت همکاری‌های بین‌المللی در قرن بیست‌ویکم را رقم خواهد زد.

 

1. https://www.reuters.com/world/china/chinas-xi-pushes-global-ai-body-apec-counter-us-2025-11-01/
2. https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/xw/wjbxw/202509/t20250928_11719119.html
3. https://en.people.cn/n3/2025/0731/c98649-20347546.html
4. https://www.aicerts.ai/news/china-proposes-global-ai-cooperation-organization
5. https://www.1lurer.am/en/2025/11/01/China-proposes-establishing-global-AI-cooperation-organization-Xi-Jinping/1408535
6. https://www.dw.com/en/apec-summit-adopts-declarations-on-ai-and-demographic-change/a-74580775
7. https://english.www.gov.cn/news/202511/01/content_WS69056d94c6d00ca5f9a073b9.html
8. https://lionherald.com/xi-jinping-calls-for-global-ai-governance-body-to-rival-u-s-approach/
9. https://moderndiplomacy.eu/2025/11/01/china-proposes-world-ai-organization-as-u-s-skips-apec-summit/
10. https://digitalpakistan.pk/china-proposes-global-body-to-govern-ai/