جهش تجارت چین و آفریقا؛ از قهوه تا دامداری، فرصت‌های تازه در سایه سیاست تعرفه صفر

در سال‌های اخیر، روابط تجاری میان چین و کشورهای آفریقایی وارد مرحله‌ای تازه از گسترش و تنوع شده است؛ مرحله‌ای که در آن سیاست‌های تجاری پکن، به‌ویژه اجرای نظام تعرفه گمرکی صفر، به موتور محرک افزایش صادرات محصولات آفریقایی تبدیل شده است.

از اول ماه مه 2026، چین سیاست «تعرفه گمرکی صفر درصد» را برای ۱۰۰ درصد خطوط تعرفه‌ای واردات از کشورهای آفریقایی به اجرا گذاشته است؛ اقدامی‌ که به ‌جز اسواتینی، تمام کشورهای دارای روابط دیپلماتیک با پکن را شامل می‌شود. این تصمیم بدون هیچگونه شرط سیاسی یا محدودیت حجمی اعلام شده و یکی از مهمترین تغییرات در سیاست تجاری چین نسبت به آفریقا در سال‌های اخیر محسوب می‌شود.

در سال‌های اخیر، روابط تجاری میان چین و کشورهای آفریقایی وارد مرحله‌ای تازه از گسترش و تنوع شده است؛ مرحله‌ای که در آن سیاست‌های تجاری پکن، به ‌ویژه اجرای نظام «تعرفه گمرکی صفر»، به موتور محرک اصلی افزایش صادرات محصولات آفریقایی تبدیل شده است. تازه‌ترین گزارش‌ها نشان می‌دهد که این سیاست نه ‌تنها ساختار تجارت دوجانبه را تغییر داده، بلکه مسیر ورود محصولات کشاورزی و غذایی آفریقا به بازار پرمصرف چین را نیز هموار کرده است.

این تصمیم در عمل هزینه واردات را به‌ طور قابل توجهی کاهش داده و زمینه را برای افزایش حجم تجارت فراهم کرده است. در نتیجه، محصولاتی مانند آناناس بنین، محصولات باغی رواندا، لاستیک ساحل عاج، قهوه کشورهای شرق آفریقا و دام زنده ماداگاسکار با سرعت بیشتری وارد بازار چین شده‌اند.

یک گزارش تازه از همکاری‌های تجاری چین و آفریقا نشان می‌دهد که بازار قهوه و محصولات کشاورزی آفریقایی در حال گسترش قابل توجهی در چین است و سیاست‌های تعرفه‌ای پکن نقش مهمی در این روند ایفا کرده‌اند. در این گزارش آمده است که یک برند چینی به نام «Coffee Z» که در سال ۲۰۲۱ در استان هونان چین تأسیس شده، با واردات مستقیم دانه‌های قهوه از کشورهای آفریقایی مانند اتیوپی و کنیا توانسته جایگاه قابل توجهی در بازار چین به دست آورد. این شرکت با ارتباط مستقیم با تولیدکنندگان آفریقایی و حذف واسطه‌ها، هزینه‌ها را کاهش داده و کیفیت محصولات را حفظ کرده است.

به گفته جینگ جیانهوا بنیان‌گذار این شرکت، استفاده از پلتفرم‌های آنلاین برای ارتباط مستقیم با مالکان مزارع قهوه در آفریقا باعث ساده‌تر شدن تجارت و کاهش هزینه‌های کلی شده است. این برند اکنون بیش از ۳۰ نوع نوشیدنی قهوه ارائه می‌دهد و نزدیک به ۱۰۰ شعبه در سراسر چین دارد.

همچنین تأکید شده است که سیاست‌های کاهش تعرفه‌های گمرکی چین، هزینه واردات دانه‌های قهوه را به شکل قابل توجهی کاهش داده است. در همین راستا، «مبولا موسائو»، بنیان‌گذار یک شرکت قهوه در کنیا، چین را بازاری مهم و رو به رشد برای قهوه‌های تخصصی آفریقایی توصیف کرده و گفته است حذف تعرفه‌ها رقابت‌پذیری صادرات را به‌ طور چشمگیری افزایش خواهد داد.

ماداگاسکار؛ نمونه‌ای از بهره‌برداری از فرصت جدید

ماداگاسکار یکی از کشورهایی است که به ‌طور مستقیم از این سیاست بهره‌مند شده است. پیش از اجرای کامل طرح جدید، چین به‌تدریج تعرفه‌ها را بر ۹۸ درصد و سپس ۱۰۰ درصد محصولات ماداگاسکار حذف کرده بود. در نتیجه، صادرات این کشور به چین طی سال‌های اخیر به‌طور پایدار بیش از ۲۰۰ میلیون دلار در سال باقی مانده است.

محصولات اصلی صادراتی ماداگاسکار شامل مواردی از جمله میخک و روغن‌های اسانسی، میگو و محصولات دریایی، سنگ‌های ساختمانی و مواد معدنی و محصولات کشاورزی و دامی خاص است.

در میان محصولات صادراتی ماداگاسکار به چین علاوه بر موارد ذکر شده می‌توان به صادرات گوشت و دام زنده اشاره کرد. گزارش‌ها نشان می‌دهد که این کشور با بهره برداری از این سیاست، صادرات گوشت گوسفند و بز به چین را در سال ۲۰۲۵ به بیش از ۷۰۰ تن رساند. این محصولات برای نخستین بار در نمایشگاه بین‌المللی واردات چین معرفی شدند و توانستند توجه مصرف‌کنندگان چینی را جلب کنند.

بر اساس اعلام منابع محلی، این صادرات به بهبود معیشت هزاران دامدار در ماداگاسکار کمک کرده است. موضوعی که نشان‌دهنده تأثیر مستقیم این تجارت بر اقتصاد خانوارهای روستایی است. علاوه بر این، همکاری‌های تجاری جدید تنها به صادرات محدود نشده و توسعه زنجیره ارزش، از جمله فرآوری پشم و محصولات جانبی دام، را نیز در بر گرفته است.

در بازار مواد غذایی چین، گوشت گاو، گوسفند و بز با منشأ ماداگاسکار به ‌تدریج جایگاه ویژه‌ای در برخی از غذاهای باکیفیت پیدا کرده است؛ موضوعی که نشان ‌دهنده افزایش حضور محصولات کشاورزی و دامی این کشور آفریقایی در یکی از سخت‌گیرترین بازارهای غذایی جهان از نظر استانداردهای بهداشتی و رهگیری است. شرکت چینی مالاگاسی Sino-Malagasy Animal Husbandry (SMAH) به ‌عنوان یکی از بازیگران اصلی در بخش دامداری و صنایع غذایی ماداگاسکار، نقش مهمی در احیای صادرات گوشت به بازارهای خارجی ایفا می‌کند. این شرکت اخیراً به عضویت اتحادیه صنایع ماداگاسکار (SIM) درآمده است.

به گزارش روزنامه اکسپرس ماداگاسکار، در سال ۲۰۲۴، تجارت بین ماداگاسکار و چین به تقریباً ۱.۶۸ میلیارد دلار رسید، اما همچنان به شدت نامتوازن است. واردات ماداگاسکار که عمدتاً شامل ماشین‌آلات، منسوجات و تجهیزات الکتریکی است، ۱.۱۹ میلیارد دلار است، در حالی که صادرات آن تنها ۲۶۸ میلیون دلار است که عمدتاً از مواد معدنی، سنگ‌های قیمتی و غذاهای دریایی تشکیل شده است. این کسری تجاری بیش از ۹۰۰ میلیون دلاری، وابستگی این کشور به محصولات چینی را نشان می‌دهد. در همین زمنیه، حذف تعرفه‌ها می‌تواند با کاهش هزینه‌های ورود برخی از محصولات ماداگاسکار، به ویژه وانیل، منابع معدنی و غذاهای دریایی، رقابت‌پذیری آنها را در بازار چین بهبود بخشد. مقامات ماداگاسکار امیدوارند که این امر صادرات آنها را متنوع کرده و حضورشان را در این بازار استراتژیک تقویت کند.

https://www.lexpress.mg/2026/02/commerce-exterieur-la-chine-supprime.html

https://fr.allafrica.com/stories/202502100452.html

https://www.minae.gov.mg/madagascar-et-la-chine-renforcent-leur-cooperation-agricole-pour-stimuler-les-exportations