جنگ در ایران، شوک‌های اقتصادی در آسیای جنوب شرقی

زمانی که ایالات متحده و اسرائیل در 28 فوریه 2026 حملات هوایی هماهنگی را علیه ایران آغاز کردند، تیترهای فوری بر روی موشک‌ها و ژئوپلیتیک متمرکز شد. اما ظرف چند روز، پیامدها در نزدیکی خانه احساس شد ، در پمپ بنزین، در سوپرمارکت، و در هزینه‌های راه‌اندازی یک کارخانه یا مزرعه. برای مالزیایی‌ها و همسایگانشان در سراسر آسیای جنوب شرقی، جنگی که هزاران کیلومتر دورتر در حال وقوع است، اکنون قیمت روغن خوراکی، دسترسی به گازوئیل و چشم‌انداز شغل‌ها و رشد را تعیین می‌کند.

تنگه هرمز، آبراه باریکی که بین ایران و عمان قرار دارد، تقریباً یک پنجم نفت جهان و بخش بزرگی از گاز طبیعی مایع شده آن را حمل می‌کند. وقتی ایران اقدام به مسدود کردن تنگه هرمز کرد، ترافیک نفتکش‌ها تقریباً متوقف شد و بازارهای انرژی دچار شوک شدند. نفت برنت از حدود 70 دلار (280 رینگیت) به بیش از 100 دلار در هر بشکه در عرض ده روز از آغاز درگیری افزایش یافت و از آن زمان تا 120 دلار معامله شده است. قیمت‌های ال‌ان‌جی آسیایی بیش از 140 درصد افزایش یافت. اما اختلال فراتر از انرژی است: خلیج (فارس) همچنین سهم قابل توجهی از کودهای شیمیایی، پتروشیمی‌ها و هلیوم جهانی را تولید می‌کند که تأثیرات زنجیره‌ای بر کشاورزی، تولید نیمه‌رساناها و بسته‌بندی مواد غذایی در سراسر جهان دارد.

مالزی یک واردکننده خالص انرژی نیست ، شرکت پتروناس اطمینان می‌دهد که کشور ظرفیت تولید بالادستی دارد و قیمت‌های بالاتر نفت خام درآمد دولت را افزایش می‌دهد. اما در سال 2025، حدود 69 درصد از واردات نفت خام و میعانات مالزی از خاورمیانه بود. تولیدکنندگان مواد غذایی هشدار داده‌اند که افزایش هزینه‌های گازوئیل می‌تواند باعث افزایش قیمت‌ها شود، تولیدکنندگان کودهای شیمیایی سفارش‌های جدید را متوقف کرده‌اند که تهدیدی برای تولید روغن نخل است، و بخش نیمه‌رساناها نگرانی‌هایی درباره تأمین هلیوم ابراز کرده است.

آسه‌آن تحت فشار

در سراسر آسیای جنوب شرقی، جنگ ذخایر انرژی به شدت ضعیف را آشکار کرده است. فیلیپین، سنگاپور، تایلند و ویتنام برای 65 تا 95 درصد از تأمین نفت خام خود به واردات وابسته هستند. حتی مالزی، که یک صادرکننده خالص انرژی است، 69 درصد از واردات نفت خام خود را از خلیج فارس تأمین می‌کند  و نشان می  دهد هیچ کشوری در این منطقه کاملاً مصون نیست.

دولت‌ها با اقداماتی مشابه با کووید-19 پاسخ داده‌اند: فیلیپین بخش‌هایی از دولت خود را به یک دور کاری چهار روزه منتقل کرده ، تایلند و ویتنام از کارمندان دولتی خواسته‌اند که از خانه کار کنند، و میانمار روزهای رانندگی متناوب را برای صرفه‌جویی در سوخت اعمال کرده است. کمبود سوخت در لائوس، کامبوج و بخش‌هایی از تایلند گزارش شده است.

در حالی که چین و تایلند صادرات سوخت تصفیه‌شده را محدود می‌کنند و دولت‌ها تأمین داخلی را در اولویت قرار می‌دهند، شبکه‌های انرژی منطقه تحت فشار شدید قرار دارند. ویتنام صادرات سوخت را متوقف کرده، تایلند صادرات سوخت جت را ممنوع کرده و شرکت‌های پتروشیمی در سنگاپور و اندونزی اعلام شرایط خاص کرده‌اند. وزرای اقتصادی آسه‌آن هشدار داده‌اند که هزینه‌های حمل و نقل، بیمه و لجستیک در حال حاضر فشارهای تورمی‌بر روی غذا و کالاهای اساسی در سراسر منطقه وارد می سازند.
توجه به مزایای خودی

در مقایسه با همسایگان، مالزیایی‌ها دلایل زیادی برای قدردانی از شرایط بهتر خود دارند. در حالی که ذخایر ویتنام به شدت کاهش یافته، کامبوج به دنبال واردات اضطراری سوخت است و فیلیپین ادارات دولتی را به یک دور کاری چهار روزه کاهش داده، تصمیم دولت مالزی برای حفظ قیمت بنزین معمولی  RON95 در سطح 1.99 رینگیت مالزی به ازای هر لیتر تحت طرح BUDI95، ده‌ها میلیون نفر را از بدترین شوک قیمتی محافظت کرده است، در زمانی که مصرف‌کنندگان در سایر نقاط با افزایش 30 تا 50 درصدی مواجه شده‌اند.

کنترل‌های گسترده قیمت ها در مالزی بر کالاهای اساسی، که گاهی در زمان‌های عادی مورد انتقاد قرار می‌گرفت ،در زمانی که بیشترین نیاز بود، ارزش خود را ثابت و به مهار تورم کمک کردند در حالی که سایر اقتصادها برای افزایش قیمت آماده می‌شوند.

مشارکت دیپلماتیک نخست‌وزیر نیز نتایج ملموسی به همراه داشته است. ارتباط مستقیم انور ابراهیم با رهبران ایران، مصر، ترکیه و دیگر کشورها، عبور ایمن کشتی‌های مالزیایی از تنگه را تضمین کرده است . مزیتی که از سیاست دیرینه مالزی در حفظ روابط دوستانه در سراسر جهان اسلام ناشی می‌شود. دیپلماسی، در این مورد، به طور مستقیم به عبور کشتی‌ها، ورود سوخت و حفظ زنجیره‌های تأمین در زمانی که دیگران در حال فروپاشی هستند، ترجمه می‌شود

ترکیب با تخصص مالزی در تولید با ارزش بالاتر و پایه صنعتی متنوع، باعث می‌شود این کشور از موضع نسبی قدرت این طوفان را پشت سر می‌گذارد . نتیجه دهه‌ها ساخت نهادها و مدیریت فعال بحران. در  عین حال چالش‌ها همچنان باقی هستند، البته: قیمت‌های مواد غذایی با افزایش هزینه‌های لجستیک و کودهای شیمیایی تحت فشار صعودی قرار خواهند گرفت و این خانوارهای قشر پائین هستند که بیشترین تأثیر را خواهند دید. اما تدابیر موجود در حال حاضر به مالزی زمان با ارزشی می‌دهند که بسیاری از همسایگانش به سادگی آن را ندارند.

نگاهی به آینده

بحران به توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر شتاب تازه‌ای بخشیده است. مالزی منابع فراوانی از انرژی خورشیدی و برق آبی دارد و کاهش وابستگی به نفت خام خاورمیانه مسئله‌ای امنیت ملی است. شبکه برق آسه آن یک چشم‌انداز برای اتصال شبکه‌های برق در سراسر منطقه با فوریت تازه‌ای احیا می‌شود.

 اما درس‌ها فراتر از انرژی هستند. کشورهای عضو آسه‌آن دارای نقاط قوت مکمل قابل توجهی هستند . اندونزی و تایلند در کشاورزی، مالزی و سنگاپور در نیمه‌رساناها، ویتنام در تولید، و فیلیپین در خدمات. با این حال، تجارت درون آسه‌آن تنها حدود 22 درصد از کل این بلوک را تشکیل می‌دهد که بسیار کمتر از سطح تجارت در اتحادیه اروپا است.

بسیار اوقات، کشورهای آسه‌آن بیشتر با شرکای دور تجارت می‌کنند تا با یکدیگر. اگر منطقه بتواند زنجیره‌های تأمین کوتاه‌تر و مقاوم‌تری بین اعضای خود ایجاد کند ، در زمینه غذا، کود، داروسازی و ورودی‌های صنعتی  کمتر در معرض گلوگاه‌های دور قرار می‌گیرد. این به معنای کاهش موانع غیرتعرفه‌ای، سرمایه‌گذاری در لجستیک منطقه‌ای، پیگیری شناسایی متقابل استانداردها و بررسی انبار کردن مشترک کالاهای اساسی است.

ممنوعیت‌های صادرات و احتکار کالا در هفته‌های اخیر یک هشدار است: اگر اعضای آسه‌آن نتوانند در زمان بحران هماهنگ شوند، وعده ادغام اقتصادی بی‌معنا خواهد بود. اما اگر بتوانند، این بلوک قوی‌تر می‌شود.

جنگ در ایران یادآوری می‌کند که هیچ کشوری واقعاً از درگیری‌های دوردست مصون نیست. اما همچنین یادآور این است که آمادگی مهم است، نهادها مهم هستند، و انتخاب‌هایی که دولت‌ها در زمان‌های عادی انجام می‌دهند، تعیین می‌کند که مردمشان در زمان‌های غیرعادی چقدر خوب محافظت می‌شوند. مالزیایی‌ها می‌توانند از این واقعیت دلگرم شوند که کشورشان با آمادگی بیشتری نسبت به اکثر کشورها وارد این بحران شد . وظیفه اصلی اکنون برای مالزی و برای آسه‌آن  این است که اطمینان حاصل شود وقتی اختلال بعدی رخ می‌دهد، منطقه حتی بهتر آماده باشد.