گام‌های عربستان سعودی به سوی اقتصادی متنوع

چشم‌انداز 2030 عربستان سعودی به‌دنبال ایجاد اقتصادی متنوع، پایدار و مقاوم در برابر نوسانات بازار نفت است. در این راستا، پروژه‌های زیرساختی و صنعتی متعددی به اجرا در آمده که هدف آن‌ها افزایش سهم بخش‌های غیرنفتی در تولید ناخالص داخلی، جذب سرمایه‌گذاری خارجی و تقویت موقعیت عربستان در عرصه جهانی است.

صدور بیش از 1000 مجوز شیمیایی و اعطای 172 مجوز اکتشاف معدنی

  عربستان سعودی در راستای تقویت بخش‌های شیمیایی و معدنی خود، اقدامات بسیار مهمی را در حوزه مجوزدهی و اکتشافات جدید انجام داده است. طبق اعلام وزارت صنعت و منابع معدنی، در نوامبر 2025 بیش از 1000 مجوز شیمیایی برای توسعه فعالیت‌های صنعتی صادر شده و همچنین 172 مجوز اکتشاف معدنی برای معادن طلا، مس، نقره و نیکل در سراسر کشور اعطا شده است. این پروژه‌ها به عنوان بزرگترین مناقصه معدنی تاریخ عربستان شناخته می‌شوند. این اقدام‌ها نه تنها به‌طور مستقیم به رشد صنعتی کمک می‌کنند بلکه با استفاده از پلتفرم‌های دیجیتال، فرآیندهای واردات و صادرات مواد شیمیایی را تسهیل کرده و رقابت‌پذیری صادراتی عربستان را افزایش می‌دهند

اثر اقتصادی این اقدامات

• گسترش ظرفیت تولید صنعتی با بهره‌برداری از معادن جدید
• تقویت صادرات مواد شیمیایی و معدنی به کشورهای مختلف
• جذب سرمایه‌گذاری خارجی برای توسعه زیرساخت‌های معدنی و شیمیایی
• 2.توسعه بندر جبیل و پروژه‌های ذخیره‌سازی شیمیایی

   بندر جبیل یکی از مهم‌ترین بنادر تجاری و صنعتی در خلیج فارس است که در حال توسعه به یک قطب لجستیکی جهانی است.  در تاریخ 31 دسامبر 2025، سازمان بنادر سعودی (ماوانی[1]) قراردادی به ارزش 133 میلیون دلار با شرکت پایانه‌های شیمیایی عربی[2] امضا کرد. هدف این قرارداد، ساخت مخازن ذخیره‌سازی مواد شیمیایی و پتروشیمی در بندر جبیل است. این پروژه به مساحت 49 هزار مترمربع با سرمایه‌گذاری 500 میلیون ریال سعودی، ظرفیت ذخیره‌سازی بندر جبیل را افزایش می‌دهد و می‌تواند تأثیرات قابل توجهی در کاهش زمان انتقال مواد شیمیایی و پتروشیمی‌به بازارهای جهانی داشته باشد.

پیامدهای این پروژه

• افزایش ظرفیت لجستیکی عربستان و دسترسی سریع‌تر به بازارهای جهانی
• تقویت رقابت‌پذیری صادراتی عربستان به‌ویژه در بخش صنعت شیمیایی و پتروشیمی
• جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی در حوزه حمل و نقل و لجستیک
• 3.مرکز داده شش‌ضلعی عربستان؛ جهشی به سوی فناوری و هوش مصنوعی

     عربستان سعودی به‌تازگی سنگ بنای مرکز داده شش‌ضلعی؛ سازمان داده و هوش مصنوعی[3] (SDAIA) را در پایتخت خود ریاض گذاشت. این مرکز که قرار است بزرگترین مرکز داده دولتی جهان از نظر ظرفیت باشد به عنوان بخشی از تلاش‌های بلندمدت عربستان برای تبدیل‌شدن به یک قدرت جهانی در زمینه هوش مصنوعی و اقتصاد دیجیتال معرفی شده است. این مرکز داده که در زمینی به مساحت 30 میلیون فوت مربع ساخته خواهد شد، دارای ظرفیت کل 480 مگاوات است و به‌عنوان بزرگترین مرکز داده دولتی با درجه چهار در جهان شناخته می‌شود. درجه چهار بالاترین سطح استاندارد برای مراکز داده است که به معنای رعایت دقیق‌ترین اصول امنیتی، پایداری و دسترسی است. این ویژگی‌ها به مرکز داده این امکان را می‌دهند که داده‌های حساس دولتی و اطلاعات حیاتی را با بالاترین سطح حفاظت نگه‌داری و از آن‌ها در برابر تهدیدات سایبری محافظت نمایند.

مؤلفه‌های کلیدی پروژه

• امنیت و پایداری بالا: با رعایت استانداردهای درجه 4 در زمینه امنیت داده‌ها
• توسعه فناوری‌های نوین همچون هوش مصنوعی، بلاک‌چین، داده‌های کلان (Big Data) و پردازش ابری (Cloud Computing)
• جذب نوآوری و تحقیقات بین‌المللی در بخش فناوری‌های نوین و دیجیتال
• اهمیت جهانی پروژه:
• تبدیل عربستان به مرکز جهانی داده‌ها و حاکمیت داده‌ها
• افزایش امنیت سایبری و جذب سازمان‌ها و شرکت‌های بین‌المللی در صنعت دیجیتال
• ایجاد الگوی موفق برای کشورهای در حال توسعه در حوزه زیرساخت‌های دیجیتال

تقویت زیرساخت برق ورزشگاه آرامکو پیش از جام جهانی 2034

      در راستای آماده‌سازی برای میزبانی جام جهانی 2034، عربستان سعودی پروژه‌های مهمی را برای ارتقاء زیرساخت‌های انرژی به‌ویژه برق‌رسانی به ورزشگاه‌ها و مراکز بزرگ در حال اجرا دارد. پروژه تقویت شبکه برق ورزشگاه آرامکو در شهر الخبر با نصب یک پست برق جدید 115/13.8 کیلوولت و ایجاد سیستم‌های حفاظتی پیشرفته بخشی از این تلاش‌ها است.  در این پروژه سیستم‌های حفاظتی پیشرفته و کابل‌کشی زیرزمینی به طول بیش از 2.4 کیلومتر نصب شده است. این اقدامات به‌ویژه در زمان‌های اوج مصرف انرژی و برگزاری رویدادهای ورزشی به تقویت قابلیت‌های پایداری تأمین برق در سراسر ورزشگاه کمک خواهد کرد و قادر خواهد بود انتقال انرژی پایدار را در شرایط بحرانی یا فشار بالا تضمین کند.

ویژگی‌های برجسته این پروژه

سیستم‌های پیشرفته نظارت و کنترل: این سیستم‌ها به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که با رعایت استانداردهای بین‌المللی، قادر به حفظ تداوم خدمات در شرایط بحرانی و اوج مصرف هستند.

1. فناوری‌های هوشمند: استفاده از فناوری‌های جمع‌آوری داده‌ها و ارتباطات هوشمند به‌منظور نظارت دقیق و بهینه در زمان واقعی و تحلیل وضعیت انرژی.
2. پایداری و قابلیت اطمینان: پروژه به‌طور کامل بر اساس فناوری‌های نوین طراحی شده که نه تنها از لحاظ عملکردی بلکه از نظر پایداری محیطی و قابلیت اطمینان در مواقع حساس به‌طور کامل پاسخ‌گو خواهد بود.
3.     این پروژه که در مدت زمان 18 ماه به اتمام رسیده است، به‌عنوان یکی از پروژه‌های کلیدی برای ارتقای زیرساخت‌های انرژی در عربستان شناخته می‌شود. هدف نهایی این پروژه، تضمین تأمین انرژی پایدار برای رویدادهای ورزشی بین‌المللی مانند جام جهانی 2034 است که به میزبانی عربستان انجام خواهد شد. این پروژه به‌ویژه در کنار دیگر اقدامات زیرساختی، عربستان را برای میزبانی رویدادهای بزرگ جهانی آماده می‌کند و نقش حیاتی در موفقیت آن ایفا خواهد کرد.
4. 5.افزایش ظرفیت معدنی و صنعتی عربستان
5. در تاریخ 6 ژانویه 2026، اعلام شد که ثروت معدنی عربستان به 2.4 تریلیون دلار افزایش یافته است. این کشف‌ها و ارزیابی‌ها به‌ویژه شامل فلزات واسطه و عناصر خاکی کمیاب است. این ظرفیت جدید، عربستان را به یک قطب صنعتی مهم در بخش‌های معدنی و شیمیایی تبدیل خواهد کرد و به رشد اقتصادی غیرنفتی کشور کمک می‌کند.

حوزه‌های تأثیر:

گسترش فعالیت‌های استخراج مواد معدنی و ایجاد کارخانه‌های صنعتی جدید

• توسعه صنایع وابسته به استخراج مواد معدنی مانند فولاد و پتروشیمی
• تقویت صادرات محصولات معدنی به بازارهای جهانی
• این تحولات نه تنها ظرفیت‌های معدنی عربستان را افزایش می‌دهد بلکه به‌طور مستقیم به رشد و توسعه صنایع پایین‌دستی نظیر پتروشیمی، فولاد و دیگر بخش‌های صنعتی نیز کمک می‌کند.

رشد اقتصادی و جذب سرمایه‌گذاری خارجی

    سهم سرمایه‌گذاری در تولید ناخالص داخلی عربستان به 32 درصد افزایش یافته که به طور چشمگیری نزدیک به رقم چین (41 درصد) است. این افزایش سرمایه‌گذاری‌ها به‌ویژه در بخش‌های فناوری، انرژی‌های تجدیدپذیر، گردشگری و صنایع غیرنفتی نشان‌دهنده موفقیت سیاست‌های اقتصادی عربستان است.

آینده‌ای روشن برای سرمایه‌گذاری‌های خارجی

• راه‌اندازی وزارت سرمایه‌گذاری و برنامه‌های تشویقی برای جذب سرمایه‌گذاری‌های بین‌المللی
• شناسایی بیش از 2000 فرصت سرمایه‌گذاری با ارزشی بیش از 1 تریلیون ریال سعودی
• افزایش 5 برابری سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی تا پایان سال 2025

ایجاد فرصت‌های سرمایه‌گذاری جدید

• تأسیس وزارت سرمایه‌گذاری و سازمان ارتقای سرمایه‌گذاری سعودی
• راه‌اندازی برنامه «شریک» برای تشویق مشارکت‌های خصوصی و عمومی
• ایجاد پلتفرم «سرمایه‌گذاری سعودی» برای اتصال فرصت‌های سرمایه‌گذاری به معاملات اجرایی

رشد اقتصادی بر اساس درآمدهای غیر نفتی سهم

  تحلیل‌های موسسه تحقیقاتی استاندارد چارترد پیش‌بینی کرده‌اند که اقتصاد عربستان سعودی در سال 2026 با اتکا به درآمدهای غیرنفتی، رشد 4.5 درصدی را تجربه خواهد کرد. این میزان رشد از میانگین جهانی 3.4 درصد فراتر خواهد بود و عمدتاً ناشی از شتاب در بخش‌های غیرنفتی کشور است.

پیش‌بینی‌ها و بدهی عمومی

• نسبت بدهی عمومی‌به تولید ناخالص داخلی عربستان سعودی تا پایان سال 2026 به 36 درصد افزایش خواهد یافت که نزدیک به سقف هدف‌گذاری‌شده 40 درصد است
• رشد در بدهی‌ها بیشتر ناشی از هزینه‌های سرمایه‌گذاری و اجرای پروژه‌های زیرساختی در راستای چشم‌انداز 2030 است

نقش بخش‌های غیرنفتی

• سرمایه‌گذاری‌های جدید در بخش‌های تولیدی، پتروشیمی، معدن و فناوری
• رشد صادرات در بخش‌های غیرنفتی و تقویت مصرف داخلی
•    این رشد اقتصادی به‌ویژه در بخش‌های تولیدی و صنعتی می‌تواند عربستان را به یک بازیگر اقتصادی قوی در سطح جهانی تبدیل کند و آن را از وابستگی به درآمدهای نفتی نجات دهد. الفالح همچنین از شناسایی بیش از 2000 فرصت سرمایه‌گذاری به ارزش بیش از 1 تریلیون ریال سعودی (267 میلیارد دلار) خبر داد. از این فرصت‌ها، 346 مورد از طریق پلتفرم رسمی‌به معاملات نهایی به ارزش 231 میلیارد ریال سعودی تبدیل شده‌اند.
• افزایش مجوزهای سرمایه‌گذاری نیز در مسیر رشد قرار دارد؛ تعداد مجوزهای فعال سرمایه‌گذاری در عربستان از 6000 مورد در سال 2019 به 62000 مورد تا پایان سال 2025 خواهد رسید و این اقدامات به خلق بیش از یک میلیون شغل برای شهروندان سعودی کمک خواهد کرد.

تأثیرات اقتصادی و اجتماعی

• ایجاد فرصت‌های شغلی و جذب سرمایه‌گذاری‌های بین‌المللی
• تقویت اعتماد بین‌المللی به عربستان به‌عنوان مرکز تجارت و سرمایه‌گذاری
•    علاوه بر این، عربستان سعودی با راه‌اندازی فصل نمایشگاه‌ها و کنفرانس‌های جهانی به‌ویژه در پروژه‌های اکسپو 2030، تلاش دارد که نمایشگاه‌ها را به پلتفرم‌های دائمی و هوشمند تبدیل کند که بتوانند فرصت‌های اقتصادی بیشتری را برای این کشور و منطقه به ارمغان بیاورند. این پروژه‌ها نه تنها به رشد اقتصادی داخلی کمک می‌کنند بلکه نقش مهمی در تقویت جایگاه عربستان به‌عنوان یک قطب جهانی در صنعت نمایشگاه‌ها ایفا خواهند کرد.

گسترش صنعت نمایشگاه‌ها و رویدادها در خاورمیانه

   عربستان سعودی در راستای چشم‌انداز 2030 خود، اقدامات مهمی در جهت گسترش زیرساخت‌ها و مکان‌های نمایشگاهی برداشته است. این کشور با توجه به ظرفیت‌های خود به دنبال تبدیل شدن به یکی از مراکز جهانی برای تجارت، فرهنگ و سرمایه‌گذاری است.

تحولات مهم در صنعت نمایشگاه‌ها

• گسترش فضای نمایشگاهی به بیش از یک میلیون مترمربع تا سال 2030
• میزبانی بیش از 200 رویداد بزرگ بین‌المللی سالانه
• استفاده از فناوری‌های پیشرفته برای بهبود تجربه بازدیدکنندگان و پشتیبانی از کسب‌وکارهای کوچک

   سازمان عمومی‌کنوانسیون‌ها و نمایشگاه‌های سعودی (SCEGA) فصلی ویژه از نمایشگاه‌ها و کنفرانس‌های جهانی را از اکتبر تا مه هر سال برگزار می‌کند. این فصل با جمع‌آوری رویدادهای تجاری، سرمایه‌گذاری و فرهنگی بین‌المللی در یک بازه زمانی مشخص، امکان برنامه‌ریزی بهتر را برای برگزارکنندگان و شرکای جهانی فراهم می‌آورد. برخی از رویدادهای مهم این فصل عبارتند از:

• نمایشگاه سیتی‌اسکیپ گلوبال
  • ابتکار سرمایه‌گذاری آینده
  • فروم جهانی شرکت‌های بزرگ
  • نمایشگاه جهانی سلامت
  • اجلاس بین‌المللی MICE

   یکی از تغییرات مهم در صنعت نمایشگاهی، تبدیل مکان‌های نمایشگاهی به پلتفرم‌های دائمی است که توانایی میزبانی رویدادهای انعطاف‌پذیر و هوشمند را دارند. این فضاها مجهز به فناوری‌های پیشرفته مانند دسترسی دیجیتال و داده‌محور بودن هستند که تجربه بازدیدکنندگان را بهبود می‌بخشد و با بخش‌های دیگر مانند هتل‌ها و لجستیک هم‌راستا می‌شوند. این رویدادها علاوه بر ایجاد فرصت‌های شغلی و جذب سرمایه‌گذاری‌های بین‌المللی، به تقویت اعتماد جهانی و شراکت‌های تجاری نیز کمک می‌کنند. به‌عنوان مثال، در اجلاس بین‌المللی MICE در ریاض، 20 تفاهم‌نامه با شرکت‌ها به ارزش بیش از 9 میلیارد دلار امضا شد. پروژه‌های اکسپو2030 با تمرکز بر پایداری و هوشمندی به شکل‌دهی شهرهای هوشمند و سبز در آینده کمک خواهند کرد.

ارزش‌های اقتصادی پروژه‌ها برای عربستان و منطقه

   در راستای چشم‌انداز 2030، پروژه‌های زیرساختی و صنعتی عربستان تأثیرات عمیقی بر رشد اقتصادی کشور و منطقه خواهند داشت. در این بخش به تفصیل به تحلیل تأثیر پروژه‌های خاص مانند بندر جبیل و مرکز داده شش‌ضلعی، فرصت‌های سرمایه‌گذاری، و ارتباطات صنعت نمایشگاه‌ها با دیگر بخش‌های داخلی عربستان پرداخته می‌شود:

تأثیر پروژه‌های بندر جبیل و مرکز داده شش‌ضلعی بر تجارت جهانی

    بندر جبیل به عنوان یکی از مهم‌ترین مراکز تجاری و صنعتی در خلیج فارس، تاثیر زیادی بر تجارت جهانی خواهد گذاشت. با افزایش ظرفیت‌های ذخیره‌سازی و لجستیکی در این بندر، عربستان به یکی از قطب‌های اصلی در مسیرهای تجاری جهانی تبدیل خواهد شد. این پروژه با کاهش زمان ترانزیت و تسهیل صادرات محصولات شیمیایی و پتروشیمی  نه تنها به تسهیل تجارت منطقه‌ای کمک می‌کند بلکه موجب افزایش رقابت‌پذیری عربستان در بازارهای جهانی می‌شود. همچنین، به‌واسطه سرمایه‌گذاری‌های خارجی بیشتر در بخش‌های لجستیکی و ذخیره‌سازی، این بندر به مرکز اصلی برای مبادلات تجاری میان اروپا، آسیا و آفریقا تبدیل خواهد شد.

مرکز داده شش‌ضلعی به عنوان یکی از بزرگ‌ترین مراکز داده دولتی جهان، پتانسیل بالایی در تبدیل عربستان به یک قطب داده‌محور جهانی دارد. این پروژه که با استفاده از فناوری‌های پیشرفته در زمینه‌های امنیت سایبری و پردازش داده‌های کلان در حال ساخت است، به‌طور مستقیم بر بهبود زیرساخت‌های دیجیتال در منطقه تأثیر خواهد گذاشت. همچنین، با توجه به ظرفیت‌های بی‌نظیر آن، مرکز داده شش‌ضلعی به کاتالیزوری برای جذب نوآوری‌های صنعتی و ارتقای موقعیت عربستان در اقتصاد دیجیتال جهانی تبدیل می‌شود.

فرصت‌های سرمایه‌گذاری و تقویت رقابت‌پذیری عربستان

   یکی از مهم‌ترین اهداف چشم‌انداز 2030 عربستان، جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی و تقویت رقابت‌پذیری کشور است. پروژه‌های مختلف در بخش‌های فناوری، انرژی‌های تجدیدپذیر، معدن، و گردشگری به‌ویژه با هدف جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی در حال توسعه هستند. به‌طور خاص، توسعه بخش‌های معدنی و شیمیایی عربستان با ارائه تسهیلات ویژه و معافیت‌های مالیاتی، زمینه جذب سرمایه‌گذاری خارجی را فراهم کرده و در عین حال، بر رقابت‌پذیری این کشور در بازار جهانی تأثیرگذار خواهد بود.

علاوه بر این، عربستان سعودی با راه‌اندازی وزارت سرمایه‌گذاری و پلتفرم‌های جدید برای تسهیل مشارکت‌های عمومی و خصوصی، در حال ایجاد بستری مناسب برای سرمایه‌گذاران خارجی است. به‌ویژه در بخش فناوری اطلاعات و صنعت دیجیتال، فرصت‌های سرمایه‌گذاری بزرگ در حال ظهور هستند که می‌توانند عربستان را به یکی از بازیگران اصلی در دنیای دیجیتال تبدیل کنند.

ارتباط رشد صنعت نمایشگاه‌ها با دیگر صنایع داخلی

   گسترش صنعت نمایشگاه‌ها و رویدادهای بین‌المللی در عربستان به‌ویژه در پروژه‌های اکسپو 2030، نقش مهمی در تقویت سایر صنایع داخلی دارد. نمایشگاه‌ها و کنفرانس‌های جهانی نه تنها به عنوان ابزاری برای معرفی محصولات و خدمات عمل می‌کنند بلکه به‌عنوان کاتالیزورهای اقتصادی برای رشد صنعت گردشگری و هتل‌داری نیز عمل می‌کنند. با برگزاری بیش از 200 رویداد بزرگ بین‌المللی در سال، عربستان سعودی قادر خواهد بود تا گردشگری تجاری و تفریحی را به‌طور همزمان تقویت کند و در نتیجه، موجب رونق بیشتر صنعت هتل‌داری و خدمات مرتبط شود.

همچنین، با توجه به پروژه‌های نوآورانه نمایشگاه‌ها که با استفاده از فناوری‌های دیجیتال پیشرفته ساخته می‌شوند، عربستان قادر خواهد بود تا از این فضاها به‌عنوان پلتفرم‌های دائمی‌برای برقراری ارتباطات تجاری، فرهنگی و آموزشی استفاده کند. این رویدادها می‌توانند نه تنها فرصت‌های تجاری جدید برای کسب‌وکارهای محلی فراهم کنند بلکه به تقویت صنعت فرهنگ و هنر، و حتی ایجاد شغل‌های جدید در حوزه خدمات و لجستیک نیز منجر شوند.

منابع:

https://www.arabnews.com/node/2628273

https://www.arabnews.com/node/2628238/business-economy

https://www.arabnews.com/node/2628235/business-economy

https://www.arabnews.com/node/2628190/business-economy

https://www.arabnews.com/node/2628209/business-economy

https://www.arabnews.com/node/2628224/business-economy

https://www.arabnews.com/node/2628014/business-economy

https://www.arabnews.com/node/2627925/business-economy

https://www.arabnews.com/node/2627928/business-economy

https://www.arabnews.com/node/2628068/business-economy

https://www.arabnews.com/node/2628085/saudi-arabia

https://www.arabnews.com/node/2628030/saudi-arabia

https://www.arabnews.com/node/2628033/saudi-arabia

https://www.arabnews.com/node/2627911/business-economy

[1] Mawani

[2] Arabian Chemical Terminals

[3] SDAIA: Saudi Data and Artificial Intelligence Authority