الگوی میزان تولید، مصرف و صادرات برق در عربستان سعودی؛ بررسی آماری بازار برق این کشوردر سال 2024
سازمان ملی آمارعربستان سعودی اخیرا در گزارشی دادههای مربوط به جزئیات مصرف و تولید برق این کشور در سال 2024 میلادی را منتشر و اعلام کرد.طبق این گزارش در حدود 47.4 درصد برق عربستان سعودی در بخش خانگی، 18.6 درصد در بخش صنعت، 17.3 درصد در بخش تجاری و حدود 11 درصد در بخش دولتی و 5.7 درصد مابقی در سایر بخش های این کشور صرف شده است.دادههای این گزارش نشان میدهد، نیروگاههای برق سعودی در سال 2024 میلادی بیش از 402 هزار گیگاواتساعت برق به شبکه تحویل دادهاند. مشترکین برق این کشور نیز طی سال گذشته بیش از 340 هزار گیگاواتساعت برق مصرف کردهاند.این گزارش تعداد مشترکین خانگی را 4567 مشترک و میانگین مصرف برق خانگی را بیش از 17.5 هزار گیگاواتساعت برای هر مشترک میانگین در سال 2024 میلادی اعلام کرد.
وضعیت تولید، مصرف و ساختار تقاضای برق در عربستان سعودی (سال 2024)
در ادامه گزارش تحقیقی مختصر درباره وضعیت تولید برق، مصرف آن به تفکیک بخشهای اقتصادی و چشمانداز صادرات برق در عربستان سعودی بر اساس گزارشها و آمار رسمی (SEC / GASTAT / IEA / EIA) و نیز منابع خبری کلیدی، معتبر و مقالات بینالمللی ارائه میگردد:
1.مقدمه
بخش برق عربستان سعودی بهعنوان یکی از ارکان کلیدی زیرساخت انرژی این کشور، نقشی اساسی در رشد اقتصادی، رفاه اجتماعی و تحقق اهداف «چشمانداز 2030» ایفا میکند. افزایش جمعیت، توسعه شهری، گسترش صنایع و شرایط اقلیمیگرم، موجب شده است که تقاضای برق در این کشور در سطحی بالا و رو به رشد باقی بماند.در این چارچوب، سازمان آمار عربستان سعودی (GASTAT) در سال 2024 گزارش جامعی از وضعیت تولید و مصرف برق منتشر کرده که مبنای اصلی این گزارش نهایی قرار گرفته است.
- چشمانداز کلی تولید و ظرفیت شبکه
الف- ظرفیت تولید متصل به شبکه در 2024: حدود 92,154 MVA (مقدار اعلامشده برای ظرفیت کلی متصل به شبکه در پایان 2024؛ ظرفیت برق مستقیم تحت مالکیت شرکت برق سعودی ~56.4 GW). این ارقام نشاندهنده رشد سرمایهگذاری و توسعه شبکه در سال 2024 است.
ب- تولید ناخالص برق (سالانه): برآوردها / سریهای دادهمحور نشان میدهد تولید برق سال 2024 در محدوده حدود ~403,000 GWh (قیمت نهایی/مجموع تولید برق سالانه، آمارهای آماری/پایگاهدادهها). این مقدار نسبت به سالهای قبل روند صعودی داشته است.
ج- منابع تولید: هنوز بخش غالب از تولید برق از سوختهای فسیلی (گاز طبیعی، در برخی نیروگاهها نفت/گاز مایع) تأمین میشود، اما دولت برنامه فشردهای برای افزایش سهم تجدیدپذیرها تا دهه آتی اعلام کرده است و قراردادهای بزرگ خورشیدی/بادی در 2025–2024 منعقد شدهاند.
- الگوی مصرف برق به تفکیک بخشهای اقتصادی (ساختار نهایی مصرف)
الف- بخش خانگی (Residential): بخش خانگی بزرگترین مصرفکننده برق در عربستان است به طوری که حدود ۴۵ تا ۵۰٪ از مصرف نهایی برق را بخش خانگی تشکیل میدهد. این سهم بالا به دلیل استفاده گسترده از تهویه مطبوع (خنکسازی) و رشد جمعیت و شهرنشینی است. (IEA / GASTAT آمار تفکیکی بخشها را منتشر کردهاند).
گزارش رسمی GASTAT نشان میدهد مصرف برق بخش خانگی در 2024 حدود 161,207 GWh بوده است (آمار ملیِ مصرف خانوار).
ب- بخش ساختمانها (Commercial / Government / Services): این بخش سهم قابلتوجهی دارد و در 2024–2023 رشد مصرف ساختمانها گزارش شده — افزایش تقاضای سرمایش و رشد فضای تجاری/اداری. (GASTAT: افزایش 7.2% مصرف بخش «Buildings» در 2023).
ج- بخش صنعت: سهم صنعت بهویژه صنایع پتروشیمی و پالایشگاهی و صنایع سنگین قابلتوجه است؛ اما نسبت به خانوارها کمتر یا رقابتپذیرتر بسته به فصل (شب/روز) و شدت فعالیت صنعتی. IEA آمار تفکیکی مصرف نهایی برق در صنعت را منتشر میکند.
د- حملونقل: تاکنون سهم مستقیم برق در حملونقل پایین بوده ولی روند برقیسازی (الکتریکی کردن وسایل نقلیه) در برنامههای آتی وجود دارد و در بلندمدت میتواند تقاضا را افزایش دهد.
- ساختار مصرف برق به تفکیک بخشهای اقتصادی
ترکیب مصرف برق در عربستان سعودی در سال 2024 به شرح زیر است:
وضعیت ساختاری
الف- بخش خانگی با اختلاف، بزرگترین مصرفکننده برق در عربستان است. این امر عمدتاً ناشی از شرایط اقلیمی و آب و هوایی گرم، وابستگی شدید به سیستمهای سرمایشی، رشد شهرنشینی، قیمتگذاری یارانهای برق و سطح رفاه خانوارهاست. ضمنا عربستان یکی از بیشترین سهمهای مصرف خانگی برق در جهان را دارد.
ب- بخش صنعت سهم قابل توجهی دارد، اما نسبت آن در مقایسه با کشورهای صنعتیتر پایینتر است که نشاندهنده غلبه الگوی مصرف شهری و خدماتی بر مصرف صنعتی سنگین است. به عبارت دیگر سهم صنعت اگرچه قابل توجه است، اما نسبت به کشورهای صنعتیتر کمتر است و نشاندهنده غلبه الگوی مصرف رفاهی-شهری بر الگوی صنعتی سنگین است.
ج- بخش تجاری و دولتی در مجموع بیش از یکچهارم برق کشور را مصرف میکنند که بازتابدهنده گسترش خدمات، ادارات دولتی و زیرساختهای عمومی است.
- روندها و محرکهای تقاضا (دلایل رشد مصرف)
آبوهوا و نیاز به سرمایش: تقاضای بالای تهویه مطبوع در تابستان مهمترین محرک رشد مصرف خانگی و تجاری است.
رشد جمعیت و توسعه شهری/صنعتی: توسعه شهری سریع و پروژههای بزرگ (Neom و سایر پروژههای Vision 2030) نیاز شبکه و مصرف را بالا میبرد.
قیمتگذاری سوخت و سیاستهای تامین: در برخی دورهها عربستان برای مدیریت تقاضا و هزینهها اقداماتی انجام داده (و حتی گاهی واردات سوخت برای نیروگاهها گزارش شدهاند) که بر الگوی تولید و هزینه تأثیر میگذارد. (EIA اشاره به واردات سوخت در 2024 به خاطر تقاضا).
- صادرات برق؛ وضعیت فعلی و پتانسیل منطقهای
سطح واقعی صادرات تجاری برق محدود و عمدتاً ارتباطات شبکهای منطقهای است. عربستان عضوی از پروژه اتصال شبکه برق کشورهای شورای همکاری خلیج فارس (GCC interconnection) است و از طریق این سازوکار تبادل برق (در مواقع نیاز یا توافق) انجام میشود؛ اما عربستان بهعنوان «صادرکننده عمده برق تجاری بینالمللی» شناخته نمیشود. تبادلات بیشتر بین اعضای شورای همکاری خلیج فارس و پروژههای مشترک بوده است تا صادرات تجاری گسترده.
مثالها و جهات توسعه: مبادلات و سرمایهگذاریهای سعودی در بخش برق کشورهای همسایه(مثلاً حضور شرکتهای سعودی در پروژههای بحرین/کویت؛ و قراردادهای شرکتهایی چون ACWA Power) و برنامه بینالمللیسازی نشان میدهد نقش منطقهای و بینالمللی در حال تقویت است؛ با این حال صادرات برق بر اساس آمار رسمی در مقیاس کلان مثل صادرات نفت نیست و بیشتر به صورت تبادل/پروژههای بینالمللی و قراردادهای O&M/سرمایهگذاری متجلی شده است.
پروژههای میانکشوری درحالتوسعه: پروژههای اتصال برق عربستان به مصر و شبکههای بزرگتر منطقهای در حال پیگیری هستند (تا 2026/2025 گزارشهایی از پیشرفت پروژهها منتشر شدهاند). اگر کامل شوند، پتانسیل افزایش صادرات برق یا تبادل برق فرامنطقهای را دارند. اما تا زمان بهرهبرداری تجاری کامل، نباید اینرا بهعنوان صادرات فعلی گسترده محسوب کرد.
- سیاستها و پروژههای کلیدی که شکلدهنده عرضه در کوتاه/میانمدتاند
اهداف بلندپروازانه تجدیدپذیر: برنامههای ملی (مانند National Renewable Energy Program و بستههای پروژهای SPPC) هدفگذاری افزایش قابلتوجه ظرفیت خورشیدی و بادی تا 2030 را دنبال میکنند؛ قراردادهای بزرگی برای پروژههای خورشیدی در 2025–2024 (مثلاً 5.5 GW قراردادها و پروژههای چند-گیگاواتی) امضا شده است. این برنامهها هدفگیری میکنند هم مصرف داخلی را پاکتر کنند و هم سوخت گازی/نفت را برای صادرات انرژی فسیلی حفظ کنند.
سرمایهگذاری در شبکه و انعطافپذیری: شرکت برق سعودی (SEC) سرمایهگذاریهای سرمایهای چشمگیری در سال 2024 داشت (سرمایهگذاریهای سال 2024 گزارششده بالا)، و توسعه خطوط انتقال و ذخیرهسازی/شبکه هوشمند را دنبال میکند تا بتواند نوسانات تجدیدپذیرها را جذب کند.
- نقاط قوت، ریسکها و پیامدها
نقاط قوت: منابع مالی بزرگ، سیاست متمرکز (Vision 2030)، ظرفیت جذب سرمایهگذاری خصوصی در انرژی تجدیدپذیر، شبکه منطقهای شورای همکاری خلیج فارس که تبادل را تسهیل میکند.
ریسکها/محدودیتها: وابستگی تاریخی به سوختهای فسیلی در تولید برق (تا زمان گذار کامل)، رشد سریع مصرف خانگی که نیاز به مدیریت تقاضا دارد، و تاخیر/عدم قطعیت در برخی پروژههای بینالمللی (که صادرات بالقوه را به زمانبندی وابسته میکند).
9- خلاصه عددی (اعداد کلیدی که در متن آمدهاند)
ظرفیت متصل به شبکه (پایان 2024): ~92,154 MVA؛ ظرفیت تحت مالکیت مستقیم SEC: ~56.4 GW.
تولید ناخالص برق (سالانه 2024، تخمینی از سریهای داده): بین ~402,600 تا 403,000 GWh.
مصرف برق بخش خانگی در 2024: ~161,207 GWh (گزارش GASTAT).
سهم بخش خانگی از مصرف نهایی برق: ~46% (حدود)، مطابق تفکیکهای IEA.
10- پیشنهادات سیاستی کوتاهمدت/عملیاتی (مختصر)
کنترل اوج بار تابستانی: راهکارهای مدیریت اوج بار (قیمتگذاری زمانی، برنامههای تشویقی برای کاهش مصرف اوج، ارتقای بازده تهویه مطبوع).
تسریع در ادغام انرژیهای تجدیدپذیر با ذخیرهسازی: موافقتنامهها و سرمایهگذاری همزمان در باتری/پروژههای ذخیرهسازی برای کاهش نوسان و بهینهسازی صادرات/تبادلات شبکه.
تقویت چارچوب تجارت برقی منطقهای: تکمیل پروژههای شبکه بینالمللی (مثلاً اتصال به شبکه برق مصر/شرکای منطقهای) با قراردادهای قابلاعتمادی که صادرات/واردات را در شرایط بازار تسهیل کند.
- پیامدها و دلالتهای سیاستی
الف- فشار فزاینده بر شبکه برق:
سهم بالای مصرف خانگی، بهویژه در فصل تابستان، موجب افزایش اوج بار و نیاز به سرمایهگذاری مستمر در تولید و شبکه انتقال میشود.
ب- اهمیت مدیریت تقاضا:
بهینهسازی مصرف، ارتقای بهرهوری انرژی در ساختمانها و اصلاح الگوی مصرف خانوارها، به یکی از اولویتهای سیاستگذاری انرژی تبدیل شده است.
ج- پیوند با چشمانداز 2030:
توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، کاهش وابستگی نیروگاهها به سوختهای فسیلی و آزادسازی منابع نفت و گاز برای صادرات، از اهداف کلیدی سیاست انرژی عربستان است که مستقیماً با ساختار مصرف برق در ارتباط است.
د- محدود بودن صادرات مستقیم برق:
اگرچه عربستان در پروژههای اتصال شبکه منطقهای مشارکت دارد، اما برق تولیدی عمدتاً برای تأمین تقاضای داخلی استفاده میشود و صادرات برق در حال حاضر نقش حاشیهای دارد.
منبع:
https://x.com/Stats_Saudi/status/1997938313123217592?s=19
منابع:
Saudi Electricity Company گزارشها و انتشارهای مالی/عملکردی 2024 (SEC FY2024 results / earnings release).
International Energy Agency (IEA) صفحه کشور عربستان: دادههای مصرف نهایی برق به تفکیک بخشها.
General Authority for Statistics (GASTAT) آمار انرژی و «Household Energy Statistics 2024» (مصرف خانگی 161,207 GWh).
پایگاههای داده اقتصادی- سریهای زمانی تولید برق (مقادیر GWh سالانه).
خبرگزاریها و تحلیلها: Reuters, Financial Times درباره قراردادها و طرحهای بزرگ خورشیدی/بادی(PPAها و سرمایهگذاریها)
GCC Interconnection Authority (GCCIA) و مقالات مربوط به تبادل برق منطقهای.