توسعه انقلاب دیجیتال در سایه اوقات فراغت در صربستان

از جمله روندهای قابل ملاحظه توسعه انقلاب دیجیتال در سایه اوقات فراغت ظرف دو دهه گذشته در صربستان بوده است. این روند با گسترش اینترنت پرسرعت و تلفن‌های هوشمند از اوایل دهه ۲۰۰۰ آغاز شد و طی این مدت صحنه فرهنگی صربستان را از موسیقی محلی زنده در قهوه‌خانه‌های سنتی به دنیای استریمینگ (پخش آنلاین)، پلتفرم‌های اجتماعی، پادکست‌ها و بازی‌های ویدیویی تعاملی تغییر داده است. این در حالی است که تحولات پویای فرهنگی، بر اقتصاد و تجارت این کشور تاثیرگذار بوده است.

در دو دهه گذشته، صربستان شاهد تحولی آرام اما عمیق در شیوه گذران اوقات فراغت شهروندان خود بوده است. در اوایل دهه ۲۰۰۰، شب‌ها اغلب حول موسیقی محلی زنده در قهوه‌خانه‌های دودآلود، گردش‌های آخر هفته در جشنواره‌های روستایی و برنامه‌های تلویزیونی در تعداد محدودی کانال ملی می‌چرخید. امروزه، همان شهروندان از تمام نسل‌ها یک جهان کامل از سرگرمی را در جیب خود حمل می‌کنند. گسترش اینترنت پرسرعت، تلفن‌های هوشمند مقرون‌به‌صرفه و سرویس‌های استریمینگ جهانی، چشم‌انداز اوقات فراغت این کشور را دگرگون کرده و پلی میان سنت و فناوری برقرار کرده است.

گسترش اینترنت و چشم‌انداز فرهنگی نوین

بهبود سریع زیرساخت‌های دیجیتال صربستان، نخستین محرک این تحول بوده است. با فراگیر شدن اتصالات باند پهن پس از سال ۲۰۱۰، دسترسی به رسانه‌های جهانی به طور ناگهانی افزایش یافت. نسل جوان صربستان تقریباً یک‌شبه شبکه‌های اجتماعی و پلتفرم‌های ویدیویی را پذیرفتند، در حالی که نسل‌های مسن‌تر به تدریج به اخبار آنلاین و تلویزیون‌های استریمینگ روی آوردند. بر اساس آمار دولتی، اکنون بیش از ۸۰ درصد خانوارها به اینترنت متصل هستند؛ رقمی‌که یک دهه پیش غیرقابل تصور به نظر می‌رسید.

این اتصال نوین نه تنها شیوه‌های سرگرمی را تغییر داد، بلکه نحوه تولید و اشتراک‌گذاری آن را نیز دگرگون کرد. نوازندگان محلی، فیلم‌سازان و کمدین‌ها اکنون می‌توانند بدون واسطه‌های سنتی مانند شرکت‌های ضبط موسیقی یا شبکه‌های پخش ملی، به مخاطبانی جهانی دست یابند. برای نمونه، یک خواننده موسیقی محلی از نوی پازار ممکن است اجرای خود را در یوتیوب بارگذاری کند و در عرض چند ساعت، شنوندگانی در کانادا بیابد. بنابراین، اینترنت همزمان به صحنه‌ای برای اجرا و بازاری برای فرهنگ صربستان تبدیل شده است.

موسیقی در عصر استریمینگ

موسیقی شاید بارزترین نمونه این دگرگونی را نشان دهد. سنت‌های غنی موسیقی محلی و توربو-فولک صربستان همچنان محبوبیت خود را حفظ کرده‌اند، اما شیوه گوش دادن به آن‌ها به طور چشمگیری تغییر یافته است. سی‌دی‌های فشرده تقریباً از بین رفته‌اند و ابتدا با دانلودهای MP3 و اکنون با سرویس‌های استریمینگ جایگزین شده‌اند. پلتفرم‌هایی مانند اسپاتیفای و دیزر، که تنها چند سال پیش به طور رسمی وارد بازار صربستان شدند، به سرعت کاربرانی از تمام سنین را جذب کرده‌اند.

این سرویس‌ها امکان ترکیب یکپارچه عناصر سنتی و مدرن را فراهم می‌آورند. شنوندگان می‌توانند یک ضبط کلاسیک از شابان شائولیچ را در فهرست پخش قرار دهند و سپس بلافاصله به یک موفقیت جهانی پاپ سوئیچ کنند، یا ژانرهای خاص مانند جاز بالکان یا ریمیکس‌های الکترونیک محلی را کاوش نمایند. آزادی در ایجاد پلی‌لیست‌های شخصی، آزمایش‌های موسیقایی را تشویق کرده و سلیقه‌ها را فراتر از مرزهای زبانی و جغرافیایی گسترش داده است.

اجراهای زنده همچنان اهمیت فرهنگی خود را دارند، به ویژه در جشنواره‌های تابستانی مانند EXIT در نوی ساد، اما حتی این رویدادها نیز برای دستیابی به مخاطبان گسترده‌تر، به شدت بر تبلیغات دیجیتال و پخش زنده تکیه می‌کنند. اکنون، سالن کنسرت به هر فردی که به اینترنت متصل است، گسترش یافته است.

پلتفرم‌های اجتماعی و داستان‌سرایی دیجیتال

به موازات عرصه موسیقی، رسانه‌های اجتماعی به فضایی غالب برای سرگرمی و ابراز وجود تبدیل شده‌اند. پلتفرم‌هایی مانند اینستاگرام، تیک‌تاک و یوتیوب، میزبان گروهی رو به رشد از تولیدکنندگان محتوای صربستانی هستند که کمدی، تفسیر و توصیه‌های سبک زندگی را برای دنبال‌کنندگان داخل و خارج از کشور ترکیب می‌کنند.

پادکست‌ها و برنامه‌های گفتگوی آنلاین مستقل نیز محبوبیت یافته‌اند. از بحث‌های ادبی و سیاسی گرفته تا بررسی غذاهای منطقه‌ای، این تولیدات بازتاب‌دهنده زندگی فکری پویای کشور هستند و همزمان برای جامعه مهاجر صربستانی در دسترس باقی می‌مانند. داستان‌سرایی دیجیتال، که اغلب به صورت دو‌زبانه انجام می‌شود، به جوامع پراکنده در سراسر اروپا و آمریکای شمالی اجازه می‌دهد تا با ریشه‌های فرهنگی خود پیوند برقرار کنند.

حتی رسانه‌های سنتی نیز خود را سازگار کرده‌اند و برنامه‌های خود را به صورت زنده استریم می‌کنند یا آرشیوهای درخواستی ارائه می‌دهند. اخبار شبانگاهی، که زمانی یک روند ثابت بود، اکنون با برنامه‌ریزی‌های انعطاف‌پذیر تماشا می‌شود و مرزهای میان ساعات پربیننده و زمان شخصی را بیش از پیش محو می‌کند.

سرگرمی تعاملی و رونق بازی‌های رایانه‌ای

شاید برجسته‌ترین پیشرفت در انقلاب دیجیتال اوقات فراغت صربستان، افزایش چشمگیر سرگرمی‌های تعاملی باشد. بازی‌های ویدیویی از یک سرگرمی حاشیه‌ای به فعالیتی اصلی تبدیل شده‌اند. استودیوهای توسعه بازی محلی، به ویژه در بلگراد و نوی ساد، عناوینی تولید می‌کنند که مخاطبان بین‌المللی را جذب می‌نمایند، در حالی که مسابقات ورزش‌های الکترونیکی  گیم‌نت‌ها را پر کرده و بینندگان آنلاین فراوانی را به خود جلب می‌کنند.

در این بستر، بازی‌های شانسی آنلاین بخش کوچکی اما قابل توجه از بازار را به خود اختصاص داده‌اند. صربستان محیطی قانونی و تنظیم‌شده برای قمار حفظ کرده است، با این حال موضوع جهانی درباره بازی‌های دیجیتال ناگزیر شامل این حوزه نیز می‌شود. وب‌سایت‌های بین‌المللی روندها را رصد می‌کنند، فناوری‌ها را ارزیابی می‌نمایند و حتی راهنمایی‌های مصرفی ارائه می‌دهند. همان‌طور که یک بررسی کلی این صنعت اشاره می‌کند، پورتال‌های تخصصی هزاران ماشین اسلات (دستگاه‌های قمار) را مورد بررسی قرار داده‌اند تا به مخاطبان کمک کنند نحوه عملکرد بازی‌های دیجیتال مدرن را درک نمایند.

دیدگاه‌های نسلی

انقلاب دیجیتال فرهنگ سنتی صربستان را از بین نبرده است؛ بلکه لایه‌های جدیدی از عادت‌ها را بر پایه‌های قدیمی افزوده است. شهروندان مسن‌تر ممکن است همچنان گردهمایی‌های حضوری در کافه‌های محلی را ترجیح دهند، در حالی که فرزندان یا نوه‌هایشان این فعالیت‌ها را با ساعت‌ها استریمینگ و بازی آنلاین ترکیب می‌کنند. بسیاری از خانواده‌ها سرگرمی را میان این نسل‌ها به اشتراک می‌گذارند: پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها برنامه‌های تلویزیونی کلاسیک را روی تبلت تماشا می‌کنند، در حالی که نوجوانان به آن‌ها نحوه ارسال پیام‌های صوتی یا ایجاد پلی‌لیست‌های مشترک را آموزش می‌دهند.

مراکز شهری مانند بلگراد و نوی ساد اغلب در پذیرش فناوری پیشتاز هستند، اما مناطق روستایی با گسترش پوشش موبایل به سرعت در حال همگامی هستند. جشنواره‌ها و نمایشگاه‌های فرهنگی در شهرهای کوچک‌تر اکنون شامل مناطق وای‌فای رایگان و به‌روزرسانی‌های زنده در رسانه‌های اجتماعی می‌شوند، که نشان‌دهنده ادغام ابزارهای دیجیتال حتی در سنتی‌ترین رویدادها است.

تأثیر فرهنگی و روندهای آینده

پیامدهای این تحول فراتر از فراهم آوردن راحتی است. دسترسی به سرگرمی‌های جهانی، دیدگاه‌ها را گسترده‌تر کرده و مخاطبان صربستانی را با فیلم‌های هنری بین‌المللی، مستندهای تخصصی و سریال‌های تلویزیونی خارجی که پیش‌تر دست‌نیافتنی بودند، آشنا نموده است. همزمان، سازندگان محلی برای جلب توجه در بازار دیجیتال پررقابت تلاش می‌کنند، که این امر بحث‌هایی درباره حفظ فرهنگی و اقتصاد تولید محتوا را برانگیخته است.

با نگاهی به آینده، فناوری‌های نوظهور نوید دگرگونی دوباره اوقات فراغت را می‌دهند. کنسرت‌های واقعیت مجازی، تورهای موزه‌ای واقعیت افزوده و پخش‌های زنده تعاملی، در حال حاضر توسط استارت‌آپ‌های صربستانی آزمایش می‌شوند. رویدادهای ترکیبی  که در آن مخاطبان حضوری تجربه را با هزاران بیننده به اشتراک می‌گذارند، در حال تبدیل شدن به امری رایج هستند. سرگرمی آموزشی، از برنامه‌های یادگیری زبان گرفته تا بازی‌های تاریخی فراگیر، همچنان مرز میان بازی و یادگیری را محو می‌کند.

سیاست‌گذاران و نهادهای فرهنگی با چالش برقراری تعادل میان نوآوری و حمایت از هنرهای سنتی مواجه‌اند. کمک‌های مالی دولتی برای خلاقیت دیجیتال، همراه با حفاظت از میراث محلی، می‌تواند به شکوفایی هویت فرهنگی منحصربه‌فرد صربستان در عرصه جهانی کمک کند.

ملتی میان گذشته و آینده

مسیر صربستان از شب‌های موسیقی محلی تا استریمینگ درخواستی، روایتی گسترده‌تر از انطباق را در بر می‌گیرد. این کشور میراث خود را رها نکرده، بلکه آن را برای عصر دیجیتال بازآفرینی کرده است. چه از طریق یک تصنیف چندصدساله که در پلتفرمی مدرن به اشتراک گذاشته می‌شود، یک پادکست ضبط‌شده به دو زبان صربی و انگلیسی، یا یک رویداد بازی مجازی که بینندگان بین‌المللی را جذب می‌کند، سرگرمی در صربستان اکنون بدون مرز فعالیت می‌نماید.

اینترنت نه تنها راه‌های جدیدی برای گذران زمان فراهم آورده، بلکه اکوسیستمی فرهنگی پویا ایجاد کرده است که در آن سنت و نوآوری همزیستی دارند و صربستانی‌ها و هر کسی که به فرهنگ آن‌ها علاقه‌مند است را به فضایی دعوت می‌کند که آهنگ، فیلم یا تجربه تعاملی بعدی تنها با یک کلیک فاصله دارد.

 

1. صنعت گیمینگ صربستان در سال ۲۰۲۴ رکورد جدیدی ثبت کرد و ۱۵ شرکت برتر آن درآمدی معادل ۲۱۴ میلیون یورو کسب کردند که ۲۲ درصد رشد نسبت به سال ۲۰۲۳ نشان می‌دهد. تعداد متخصصان توسعه بازی در سال ۲۰۲۳ به ۴۵۰۰ نفر رسید و در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۳۰ شغل جدید ایجاد شد. برای سال ۲۰۲۵، پیش‌بینی می‌شود دوره رشد سریع صنعت به پایان برسد و به مرحله تثبیت برسد.
2. تعداد کاربران خدمات استریمینگ ویدیویی در صربستان حدود ۹۰۰۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰۰۰ نفر است که با نرخ رشد سالانه ۱۰ درصد افزایش می‌یابد. نتفلیکس ۵۰ درصد کاربران، آمازون پرایم ۱۵ درصد و HBO ۱۰ درصد سهم دارند. درآمد سالانه این خدمات حدود ۲۴ میلیون دلار است و پیش‌بینی می‌شود تا پایان ۲۰۲۵ به ۳۸ میلیون دلار برسد.
3. شاخص توسعه دیجیتال صربستان (Serbian Digital Development Index) در سال ۲۰۲۵ برابر با ۴۶.۹۷ است که نشان‌دهنده سطح adoption ابزارهای دیجیتال در کسب‌وکارها است. این شاخص برای شرکت‌های تولیدی ۵۰.۸۲، شرکت‌های خدماتی ۴۴.۱۱، شرکت‌های بین‌المللی ۵۸.۲۶ و شرکت‌های بزرگ ۵۹.۱۳ است، در حالی که برای شرکت‌های کوچک یا محلی پایین‌تر (مانند ۳۶.۵۵ برای کارآفرینان انفرادی) است.
4. در سه‌ماهه اول ۲۰۲۵، تعداد خریدهای آنلاین در صربستان (از طریق کارت و پول الکترونیکی) ۴۰.۱ درصد رشد سالانه داشت و به ۲۳.۶ میلیون خرید رسید (۱۶.۵ میلیون در سایت‌های داخلی و ۷.۱ میلیون در سایت‌های خارجی). ارزش خریدهای داخلی ۵۲.۲ درصد افزایش یافت و به ۴۸.۵ میلیارد دینار رسید، در حالی که تعداد فروشگاه‌های اینترنتی داخلی ۲۱.۱ درصد رشد کرد و به ۴۹۴۷ رسید.