اعلام شاخص های اقتصادی، با نگاهی به متغیر رشد ۳.۷ درصدی اقتصاد پاکستان در سال مالی 2025-2026

اقتصاد پاکستان در سال مالی1405-1406( ۲۰۲۵-۲۰۲۶) به شاخص رشد ۳.۷ درصدی دست یافته است.[i] این رقم بر اساس آمارهای اعلامی از سوی اداره آمار پاکستان (PBS) و همچنین بانک توسعه آسیایی (ADB) تأیید شده است؛ بنابراین نمی‌توان آن را صرفاً یک ادعای دولتی تلقی کرد. با این حال، دولت نتوانست به هدف اولیه‌ی خود یعنی رسیدن به شاخص رشد ۴.۲ درصد دست یابد.[ii] علاوه بر این، نرخ پایین سرمایه‌گذاری (۱۴.۳۸ درصد)، رشد منفی ۱۰.۶۳ درصدی در بخش برق، گاز و آب، و شکاف آشکار بین صادرات (۹ درصد) و واردات (۱۶ درصد) نشان می‌دهد که این رشد هنوز در مرحله‌ی ثبات شکننده (Fragile Stability) در اقتصاد این کشور قرار دارد و نه یک جهش اقتصادی پایدار در چشم اندار سال مالی 2026-2027 در اقتصاد کلان پاکستان. به‌ویژه اینکه بر اساس تازه‌ترین نظر سنجی نهاد ایپسوس شهریور 1405 (سپتامبر ۲۰۲۶)، تنها ۱۴ درصد از مردم پاکستان رشد اقتصادی کشور را مورد توجه می‌دانند، در حالی که ۶۹ درصد افراد، تورم را مهم‌ترین مشکل ساختاری کشور معرفی کرده‌اند. این مهم یعنی بهبود شاخص‌های کلان اقتصادی هنوز به سفره مردم نرسیده است.

 ۱. عدد ۳.۷ درصد؛ واقعیت آماری یا صرفاً یک ادعا؟

بر اساس داده‌های قطعی اداره آمار پاکستان (PBS)، تولید ناخالص داخلی واقعی در سال مالی1405-1406( ۲۰۲۵-۲۰۲۶)  معادل ۳.۷ درصد رشد داشته است. این نرخ رشد نسبت به سال گذشته (۳.۱۸ درصد) افزایش یافته و حتی از پیش‌بینی برخی نهادهای بین‌المللی نیز بالاتر است. بانک توسعه آسیایی (ADB) نیز همین رقم را در گزارش خود تأیید کرده است.[iii]

نکته انتقادی: دولت در ابتدای سال، دست یافتن به هدف ۴.۲ درصدی را تعیین کرده بود. فاصله‌ی ۰.۵ درصدی نشان می‌دهد که محرک‌های اقتصادی به اندازه کافی قوی نبوده و موانع ساختاری هنوز پابرجا هستند.

 ۲. رشد از کجا آمده است؟ (تحلیل بخشی)

نگاهی به ترکیب رشد، تصویر دقیق‌تری از وضعیت اقتصادی ارائه می‌دهد

 

بخش اقتصادی	نرخ رشد سال  (1405)	تشریح داده‌ها
بخش خدمات	۴.۰۹٪	موتور اصلی رشد؛ شامل فناوری اطلاعات، امور مالی و تجارت است که همگی بخش‌های مولد به شمار می‌روند.
بخش صنعت (کل)	۳.۵۱٪	نسبت به سال‌های گذشته بهبود یافته، اما همچنان در معرض بحران انرژی آسیب‌پذیر است.
تولیدات صنایع بزرگ (LSM)	۶.۱٪	نقطه امیدوارکننده؛ نشان از احیای کارخانه‌های بزرگ و افزایش فعالیت‌های تولیدی دارد.
بخش کشاورزی	۲.۸۹٪	پایین‌تر از متوسط رشد؛ نشان از آسیب‌پذیری این بخش نسبت به تغییرات اقلیمی و کم‌آبی دارد.
برق، گاز و آب	۱۰.۶۳٪-	زنگ خطری جدی؛ رشد منفی این بخش، تداوم رشد صنعتی در آینده را با تهدید مواجه می‌کند.

 

 ۳. دو حلقه زنجیر به پای رشد (سرمایه‌گذاری و تجارت خارجی)

الف) رکود سرمایه‌گذاری:

نرخ سرمایه‌گذاری به تولید ناخالص داخلی در سال جاری تنها ۱۴.۳۸ درصد بوده است. این سطح برای کشوری با نرخ رشد جمعیت بالا، نه تنها برای ایجاد اشتغال کافی نیست، بلکه برای نوسازی زیرساخت‌ها و افزایش بهره‌وری نیز بسیار ناچیز است.[iv]

ب) کسری تجاری (شکاف واردات و صادرات):

سهم صادرات از تولید ناخالص داخلی حدود ۹ درصد و سهم واردات حدود ۱۶ درصد است. این یعنی اقتصاد پاکستان برای رشد خود به شدت به واردات (به‌ویژه ماشین‌آلات، مواد اولیه و انرژی) وابسته است. تا زمانی که صادرات به سطح درآمدزایی بالاتری نرسد، این رشد نمی‌تواند پایدار باشد.[v]

 ۴. انرژی؛ بزرگترین تهدید ساختاری

رشد منفی ۱۰.۶۳ درصدی در بخش آب، برق و گاز، صرفاً یک اعلام آماری نیست، تداوم درگیری‌ها و تداوم بحران در خلیج فارس یک هشدار جدی برای پاکستان است. این کشور همچنان بخش عظیمی از انرژی مورد نیاز خود را از خلیج فارس وارد می‌کند.[vi]

ریسک پیش‌رو: در صورت تشدید تنش‌های منطقه‌ای (به‌ویژه در تنگه هرمز)، قیمت نفت و گاز افزایش خواهد یافت که مستقیماً هزینه حمل‌ونقل، تولید و تورم را بالا می‌برد. صندوق بین‌المللی پول (IMF) و بانک توسعه آسیایی (ADB) هر دو نهاد هشدار داده‌اند که چنین شوک‌های خارجی می‌تواند فشار قابل‌توجهی بر شاخص ها و نرخ رشد اقتصادی کشور در سال آینده وارد کند.

 ۵. تقابل شاخص‌های کلان با احساس عمومی مردم (مهم‌ترین بخش)

شاخص‌های اقتصادی بهبود یافته‌اند، اما آیا مردم این بهبود را لمس کرده‌اند؟ بر اساس نظرسنجی ایپسوس شهریور 1405(سپتامبر ۲۰۲۶):[vii]

• - تنها ۱۴ درصد از پاکستانی‌ها اقتصاد کشور را "قوی" ارزیابی می‌کنند (که نسبت به نظرسنجی قبلی کاهش داشته است).
• - ۶۹ درصد افراد، تورم را بزرگترین دغدغه خود می‌دانند.[viii]
• - افزایش بی‌سابقه قیمت برق و بیکاری، دیگر عوامل اصلی نارضایتی عمومی هستند.
• نتیجه: شکاف عمیقی بین بهبود شاخص‌های کلان اقتصادی (مانند رشد GDP) و احساس اقتصادی مردم  وجود دارد

رشد ۳.۷ درصدی یک موفقیت نسبی برای دولت است، اما یک پیروزی بزرگ محسوب نمی‌شود. اقتصاد از رکود شدید خارج شده و وارد مرحله ثبات شکننده گردیده است. با این حال، نرخ پایین سرمایه‌گذاری، بحران انرژی، و کاهش قدرت خرید مردم، این رشد را به یک پدیده پایدار تبدیل نکرده است.

🔹 پیام اصلی گزارش:

اقتصاد با کمک تنفس مصنوعی (برنامه IMF) احیا شده است، اما برای ایستادن روی پای خود، به یک جراحی بنیادین در بخش‌های انرژی، مالیات‌ستانی و صادرات نیاز دارد.

🔹 توصیه‌های کاربردی از سوی صاحب نظران برای سیاست‌گذاران پاکستانی:

• ۱. خودکفایی در انرژی: کاهش وابستگی به سوخت‌های وارداتی با اولویت‌دهی به پروژه‌های انرژی خورشیدی، بادی و آبی.
• ۲. افزایش سرمایه‌گذاری: تسهیل اعطای وام به بخش خصوصی و ارائه مشوق‌های مالیاتی به صنایع صادرات‌محور.
• ۳. جهش صادراتی: تمرکز بر حوزه‌های فناوری اطلاعات (IT)، فرآوری محصولات کشاورزی و صنایع نساجی پیشرفته.
• ۴. توجه به معیشت مردم: دولت به جای تبلیغ آمار رشد، باید بر کاهش واقعی قیمت برق و اقلام اساسی متمرکز شود تا اعتماد عمومی‌بازیابی گردد.

منابع:

[i] https://www.app.com.pk/national/aurangzeb-defends-gdp-figures-calls-

for-national-consensus-to-sustain-economic-recovery/#1

[ii] https://www.dawn.com/news/2006877/economy-grows-37pc-in

-fy26-fastest-in-four-years-but-short-of-target#1

[iii] https://www.app.com.pk/business/adb-says-pakistan-economy-grew-at-3-7pc-in-fy2026/#1#1

[iv] https://finance.gov.pk/survey/chapter_26/Complete_PES2025_26.pdf

[v] https://finance.gov.pk/survey/chapter_26/Complete_PES2025_26.pdf

[vi] https://inp.net.pk/ur/article-detail/inp-wealthpk/pakistans-economy-grows-37-despite-floods-middle-east-tensions

[vii] https://pakbanker.com/ipsos-survey-finds-only-14-of-pakistanis-consider-economy-strong/

[viii] https://pakbanker.com/ipsos-survey-finds-only-14-of-pakistanis-consider-economy-strong/