سخنان دبیر سرمایه گذاری خارجی در ماهاراشترا

انجمن صنعتگران بمبئی در شماره اخیر ماهنامه خود مصاحبه ای با دکتر راجش گاوانده، دبیر سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی و امور دیاسپورا و رئیس امور تشریفات دولت ماهاراشترا، داشته است که در آن به طیف وسیعی از موضوعات اقتصادی اعم از توسعه سرمایه گذاری در ماهاراشترا، درک خواسته‌های سرمایه گذاران خارج از هند، جایگاه ماهاراشترا در میان سایر ایالت فهرست بهترین مقاصد سرمایه گذاری هند، ضرورت و نیاز به سرمایه گذاری خارجی و هندی‌های مقیم خارج در بخش های مختلف ماهاراشترا، تلاش برای بازگشت نخبگان ماراتی تبار (خارجی‌های اصالتا از ایالت ماهاراشترا) و طیف وسیعی از دیگر موضوعات مرتبط می‌پردازد.

گاوانده که فارغ التحصیل دوره افسری خدمات خارجی در سال 2009 است، در   طول مسیر حرفه‌ای دیپلماتیک خود که نایروبی، کامپالا و برلین را دربر می‌گیرد و نیز در کنار مأموریت‌های موقت در وزارت امور خارجه، در نقطه تلاقی روابط بین‌الملل، دیپلماسی اقتصادی و ترویج تجارت فعالیت کرده است. آخرین مأموریت او در آلمان بر تقویت شراکت‌های سرمایه‌گذاری و فناوری، همزمان با ترویج صادرات و گردشگری هند، متمرکز بود. پیش‌تر نیز به‌عنوان افسر منطقه‌ای گذرنامه و رئیس دبیرخانه شعبه بمبئی وزارت امور خارجه[1]، درک نزدیکی از انتظارات، شبکه‌ها و نفوذ اقتصادی جامعه جهانی هندی به دست آورد.

امروز این تجربه در خدمت هدفی بزرگ‌تر به کار گرفته شده است: قرار دادن ماهاراشترا در خط مقدم تعامل هند با سرمایه، فناوری و استعدادهای جهانی. در حالی که این ایالت در پی تحقق چشم‌انداز خود برای تبدیل شدن به یکی از موتورهای اصلی حرکت هند به سوی یک اقتصاد توسعه‌یافته تا سال ۲۰۴۷ است، نقش گاوانده بازتاب‌دهنده تغییری گسترده‌تر در شیوه رقابت دولت‌ها برای جذب سرمایه در جهانی هرچه بیشتر به‌هم‌پیوسته است.

دیپلماسی برای توسعه

انتصاب او در سمت فعلی اش در ماه اکتبر 2025 اقدامی‌بی‌سابقه است. پیش از این هرگز یک افسر خدمات خارجی هند از سوی یک دولت ایالتی مأمور نشده بود تا تلاش اختصاصی برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی و تعامل با جامعه جهانی هندی را رهبری کند. این اقدام نشان‌دهنده عزم ماهاراشترا برای حفظ جایگاه پیشتاز خود در تحول اقتصادی هند است.

ماهاراشترا هم‌اکنون نزدیک به ۴۰ درصد از سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی هند را به خود اختصاص می‌دهد و حدود ۱۵ درصد از تولید ناخالص داخلی این کشور را تأمین می‌کند. این ایالت میزبان پایتخت مالی هند، بزرگ‌ترین بندر کانتینری آن و برخی از مهم‌ترین خوشه‌های صنعتی و فناوری کشور است. با این حال، در عصری که با بازآرایی‌های ژئوپلیتیکی، راهبرد «چین به‌علاوه یک»، گذار انرژی و رقابت برای زیرساخت‌های هوش مصنوعی شکل گرفته است، مزیت‌های گذشته به‌تنهایی تضمین‌کننده موفقیت آینده نخواهند بود.

ماهاراشترا نخستین افسر خدمات خارجی هند را به‌طور مشخص برای ترویج سرمایه‌گذاری و تعامل با دیاسپورا به یک دولت ایالتی منصوب کرده است. این اقدام بی‌سابقه چه پیامی درباره جاه‌طلبی‌های ماهاراشترا در چشم‌انداز در حال تغییر سرمایه‌گذاری جهانی دارد؟

بیانیه نیت: خودِ این انتصاب حاکی از آن است که ماهاراشترا مدت‌هاست مقصد اصلی سرمایه‌گذاری در هند بوده است، اما نه هند و نه ماهاراشترا مجال رضایت خاطر ندارند. رقابت برای جذب سرمایه جهانی در حال تشدید است و سرمایه‌گذاران امروز به همان اندازه که به زیرساخت‌ها و مشوق‌ها توجه دارند، به حکمرانی، ثبات سیاستی، اعتبار نهادی و میزان پاسخگویی نیز اهمیت می‌دهند.

ماموریت من سه بُعد دارد: نخست، ایجاد یک ساختار ترویج سرمایه‌گذاری با رویکرد جهانی که از شبکه‌های دیپلماتیک و تعاملات بین‌المللی بهره گیرد. دوم، تعامل راهبردی‌تر با دیاسپورای هندی به‌عنوان شریک اقتصادی و دانشی. سوم، تقویت ارتباط ماهاراشترا با جامعه سرمایه‌گذاران جهانی و اطمینان از اینکه ظرفیت‌ها و مزیت‌های ایالت به‌طور مؤثر در بازارهای بین‌المللی معرفی می‌شود.

 با توجه به تجربه شما در حوزه دیپلماسی، امور کنسولی و تعاملات اقتصادی بین‌المللی، این تجربه چگونه درک شما از انتظارات سرمایه‌گذاران جهانی و فعالان خارج از کشور را شکل داده است؟

سال‌های فعالیت من در حوزه خدمات گذرنامه‌ای، درک منحصربه‌فردی از گستره و تنوع جامعه مهاجران هندی به من بخشید. در این دوره با کارآفرینان، متخصصان، سرمایه‌گذاران و نوآورانی تعامل داشتم که در سراسر جهان مسیرهای حرفه‌ای موفقی برای خود ایجاد کرده‌اند. این تجربه به من کمک کرد تا به ظرفیت عظیم اقتصادی و فکری هندی‌های خارج از کشور پی ببرم.

ماموریت‌های دیپلماتیک من درس مهم دیگری را نیز تقویت کرد: سرمایه‌گذاری‌های جدی بر پایه اعتماد و تعامل بلندمدت شکل می‌گیرند. سرمایه‌گذاران جهانی به دنبال پیش‌بینی‌پذیری، شفافیت و حکمرانی پاسخگو هستند. آنها خواهان اطمینان از این هستند که سرمایه‌گذاری‌هایشان توسط نهادهای قدرتمند و تداوم سیاستی پشتیبانی خواهد شد.

با تبدیل شدن هند به بازیگری مهم‌تر در اقتصاد جهانی، این انتظارات اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. تسهیل سرمایه‌گذاری امروز به همان اندازه که به معرفی فرصت‌ها مربوط است، به ایجاد اعتماد نیز وابسته است.

در حالی که هند به‌عنوان یکی از جذاب‌ترین مقاصد سرمایه‌گذاری جهان مطرح می‌شود، ماهاراشترا چگونه خود را در چارچوب این روایت ملی گسترده‌تر جای می‌دهد؟

هدف ما این است که اطمینان حاصل کنیم سرمایه‌گذارانی که هند را ارزیابی می‌کنند، ماهاراشترا را نیز به‌عنوان مقصدی جذاب در داخل کشور در نظر بگیرند.

آمارها چشمگیر هستند، اما تنها بخشی از واقعیت را نشان می‌دهند. ماهاراشترا در گذشته از مزیت‌های ساختاری مانند عمق مالی، زیرساخت صنعتی و اتصال قوی بهره‌مند بوده است.

سرمایه‌گذاران امروز مکان‌ها را در مقیاس جهانی مقایسه می‌کنند. آنها کارایی مقرراتی، سهولت تعامل، پایداری، دسترسی به نیروی انسانی و میزان پاسخگویی دولت را ارزیابی می‌کنند. ایجاد یک نهاد تخصصی امکان تعامل فعالانه‌تر، ارائه خدمات قوی‌تر به سرمایه‌گذاران و تمرکز بیشتر بر ارتباط با دیاسپورا را فراهم می‌سازد.

هدف آن است که ماهاراشترا در جهانی که سرمایه بیش از هر زمان دیگری گزینه‌های متعدد دارد، رقابت‌پذیر باقی بماند.

دیاسپورا به‌عنوان یک دارایی راهبردی

جامعه ۳۲ میلیونی هندی‌های خارج از کشور به‌طور فزاینده‌ای به‌عنوان یک دارایی اقتصادی راهبردی مورد توجه قرار می‌گیرد. ماهاراشترا چگونه می‌تواند از این شبکه برای ایجاد فرصت‌های سرمایه‌گذاری و نوآوری بهره ببرد؟

راهبرد ما بر سه محور استوار است: ارتباط‌گیری، تسهیل‌گری و اعتبارسازی.

ما به‌جای تمرکز صرف بر تعاملات فرهنگی، از طریق گفت‌وگوهای ساختارمند سرمایه‌گذاری با جوامع دیاسپورا در سراسر جهان تعامل می‌کنیم. هدف، پیوند دادن استعداد، سرمایه و تخصص جهانی با فرصت‌های موجود در ماهاراشترا است.

هدف روشن است: قرار دادن ماهاراشترا نه‌تنها به‌عنوان مقصد اصلی سرمایه‌گذاری در هند، بلکه به‌عنوان یکی از جذاب‌ترین مقاصد سرمایه‌گذاری در اقتصاد جهانی در حال ظهور.

– دکتر راجش گاوانده

در سطح راهبردی، ما تعاملات بین‌المللی را با اولویت‌های توسعه‌ای ماهاراشترا همسو می‌کنیم و بخش‌ها و سرمایه‌گذارانی را شناسایی می‌کنیم که می‌توانند در رشد بلندمدت نقش‌آفرینی کنند. در سطح عملیاتی، با کنسولگری‌ها، انجمن‌های تجاری و شرکت‌های چندملیتی همکاری می‌کنیم تا از طریق بازدیدهای میدانی، تعاملات صنعتی و برنامه‌های ساختارمند، فرصت‌های موجود در سراسر ایالت را معرفی کنیم.

برای سرمایه‌گذاران دیاسپورا، چالش اغلب نه آگاهی بلکه اجرا است. افراد از ظرفیت‌های هند آگاه هستند؛ نقش ما کاهش فاصله میان علاقه و سرمایه‌گذاری از طریق ارائه تسهیل‌گری مؤثر و حمایت به‌موقع است.

ماهاراشترا نزدیک به ۴۰ درصد از ورودی سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی هند را به خود اختصاص می‌دهد. چرا ایجاد یک بخش اختصاصی برای سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی همچنان ضروری محسوب می‌شود؟

ما همچنین خدمات پشتیبانی جامع از ابتدا تا انتها شامل اخذ مجوزها، راهنمایی‌های بخشی و ایجاد مشارکت‌های محلی ارائه می‌کنیم. برای بسیاری از هندی‌های خارج از کشور، تصمیمات سرمایه‌گذاری به همان اندازه که به فرصت‌ها وابسته است، به اجرای کارآمد نیز بستگی دارد.

دیاسپورای هند یکی از بزرگ‌ترین نقاط قوت راهبردی این کشور است و ماهاراشترا در موقعیتی منحصربه‌فرد برای بهره‌برداری از این شبکه جهانی قرار دارد.

شما به امکان ایجاد یک پلتفرم «پراواسی ماهاراشتریان یا  بازگشت ماهراتی‌ها» اشاره کرده‌اید. آیا این می‌تواند به الگویی برای پیوند دادن استعداد و سرمایه جهانی با اهداف توسعه‌ای هند تبدیل شود؟

موفقیت همایش «روز مهاجرین هندی خارج از کشور» نشان‌دهنده باارزش بودن تعامل ساختارمند با دیاسپورا است؛ زمانی که دولت‌ها بسترهایی فراتر از جشن‌های فرهنگی ایجاد کرده و بر سرمایه‌گذاری تمرکز می‌کنند,

نوآوری و گفت‌وگوی سیاستی، موجب ایجاد شتابی معنادار می‌شوند.

ایجاد یک پلتفرم اختصاصی برای ماهاراشترا موضوعی است که ما به‌طور جدی در حال بررسی آن هستیم. ایده این است که بستری فراهم شود تا ماهاراشتری‌های مقیم خارج بتوانند مستقیماً با اولویت‌های توسعه‌ای ایالت، رهبران صنعت و فرصت‌های سرمایه‌گذاری تعامل داشته باشند.

ترجیح می‌دهم پیش از نهایی شدن برنامه‌ها، جزئیات مشخصی اعلام نکنم، اما مسیر روشن است. ماهاراشترا دارای جامعه‌ای جهانی از استعدادهای برجسته و کارآفرینان موفق است و ظرفیت بسیار زیادی برای ایجاد ارتباطات نهادی قوی‌تر با این شبکه وجود دارد.

سهولت انجام کسب‌وکار و ماهاراشترا توسعه‌یافته

در جهانی که سرمایه‌گذاران مکان‌ها را در سراسر قاره‌ها مقایسه می‌کنند، سهولت انجام کسب‌وکار اغلب تعیین‌کننده تصمیمات سرمایه‌گذاری است. ماهاراشترا برای افزایش اعتماد سرمایه‌گذاران چه اصلاحاتی را دنبال می‌کند؟

پرتال MAITRI ابتکار دیجیتال اصلی ما برای بهبود تجربه سرمایه‌گذاران است. هدف، ایجاد یک سیستم واقعی «پنجره واحد» است که تأییدیه‌های بدون مراجعه حضوری، رهگیری شفاف وضعیت و زمان‌بندی سریع‌تر در فرایندهای مقرراتی را فراهم کند.

هیچ مسیر اصلاحی یک‌شبه کامل نمی‌شود و اجرا همچنان در بخش‌ها و مناطق مختلف در حال پیشرفت است. با این حال، جهت‌گیری روشن و تعهد سیاسی قوی است.

سرمایه‌گذارانی که امروز با ماهاراشترا تعامل می‌کنند، با دولتی مواجه می‌شوند که به‌طور فزاینده بر کارایی، شفافیت و پاسخگویی تمرکز دارد. این ویژگی‌ها به اندازه زیرساخت‌ها در جذب سرمایه‌گذاری بلندمدت اهمیت پیدا کرده‌اند.

هند هدف تبدیل شدن به یک کشور توسعه‌یافته تا سال ۲۰۴۷ را تعیین کرده است. هدف بلندپروازانه «ماهاراشترا توسعه‌یافته ۲۰۴۷» چگونه در این چشم‌انداز ملی جای می‌گیرد و این ایالت چه نقشی در پیشبرد مرحله بعدی رشد هند ایفا خواهد کرد؟

چشم‌انداز «ماهاراشترا توسعه‌یافته ۲۰۴۷» به‌طور نزدیک با هدف گسترده‌تر هند برای تبدیل شدن به یک اقتصاد توسعه‌یافته تا صدمین سالگرد استقلال همسو است. به‌عنوان بزرگ‌ترین اقتصاد ایالتی هند و یکی از مشارکت‌کنندگان اصلی در تولید ناخالص داخلی ملی، ماهاراشترا نقش حیاتی در این مسیر دارد.

این چشم‌انداز بر پنج رکن استوار است. نخست، رشد مبتنی بر زیرساخت از طریق پروژه‌هایی مانند بزرگراه سامرودهی، فرودگاه بین‌المللی ناوی بمبئی،

 شبکه‌های مترو و کریدورهای لجستیکی. دوم، توسعه پایدار از طریق رشد سبز و گذار انرژی. سوم، گسترش مبتنی بر فناوری در حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی، مراکز داده، مراکز توانمندی جهانی و تولید پیشرفته. چهارم، سرمایه‌گذاری در سرمایه انسانی و مهارت‌های آینده‌محور. و در نهایت، توسعه متوازن منطقه‌ای برای اطمینان از اینکه رشد به همه بخش‌های ایالت می‌رسد.

هدف صرفاً گسترش اقتصادی نیست، بلکه ایجاد الگویی از رشد رقابتی در سطح جهانی و فراگیر است که به‌طور معناداری به مسیر توسعه هند کمک کند.

توسعه متوازن منطقه‌ای همچنان برای بسیاری از اقتصادهای نوظهور یک چالش است. سرمایه‌گذاری خارجی چگونه می‌تواند به شکوفایی ظرفیت مناطق فراتر از کریدور سنتی رشد بمبئی-پونه کمک کند؟

تعادل منطقه‌ای یکی از مهم‌ترین اولویت‌های توسعه‌ای ماهاراشترا است. بزرگراه سامرودهی فراتر از یک پروژه حمل‌ونقل است؛ این یک کریدور توسعه‌ای است که برای اتصال فرصت‌های سرمایه‌گذاری در سراسر ایالت طراحی شده است.

تمرکز ما بر معرفی مناطقی مانند ویدربها و ماراتوادا به‌عنوان مقاصد مناسب سرمایه‌گذاری است. این مناطق هزینه‌های زمین رقابتی، نیروی کار در حال رشد، دسترسی به مواد اولیه و زیرساخت‌های ارتباطی رو به بهبود را ارائه می‌دهند.

برای سرمایه‌گذاران جهانی، این فرصتی برای مشارکت در مرحله بعدی داستان رشد ماهاراشترا است و برای ایالت، تضمین می‌کند که توسعه اقتصادی در بلندمدت به‌صورت گسترده‌تر و پایدارتر توزیع شود.

بخش‌ها، انرژی و تحولات زنجیره تأمین

در شرایطی که سرمایه‌گذاران جهانی در حال بازنگری اولویت‌های خود در حوزه‌های فناوری، تولید و زیرساخت‌های دیجیتال هستند، به نظر شما کدام بخش‌ها دهه آینده رشد ماهاراشترا را شکل خواهند داد؟

مراکز داده و زیرساخت‌های هوش مصنوعی از مهم‌ترین اولویت‌های ما هستند. ماهاراشترا در حال حاضر میزبان بخش قابل‌توجهی از ظرفیت مراکز داده هند است و تقاضا برای زیرساخت‌های دیجیتال در سطح جهانی همچنان با شتاب در حال افزایش است.

ما همچنین بر مراکز توانمندی جهانی، صنایع دارویی، علوم زیستی و بخش‌های تولید پیشرفته مانند هوافضا، قطعات دفاعی و مهندسی دقیق تمرکز داریم. این صنایع با نقش رو به رشد هند در زنجیره‌های ارزش جهانی همخوانی دارند.

صنعت کشتی‌سازی نیز حوزه‌ای با ظرفیت قابل توجه به شمار می‌رود. خط ساحلی هند و زیرساخت‌های دریایی آن مزیت‌های طبیعی برای حمایت از رشد آینده در این بخش ایجاد می‌کند.

نکته مشترک میان این بخش‌ها، ترکیب فناوری، مقیاس و رقابت‌پذیری بلندمدت است.

انرژی سبز، انرژی هسته‌ای و پایداری؛ چرا این موارد به ارکان اساسی رشد صنعتی و رقابت‌پذیری جهانی تبدیل شده‌اند؟

پایداری به یک عامل کاملاً محوری تبدیل شده است. سرمایه‌گذاران امروزی به‌طور فزاینده مکان‌ها را از منظر پایداری، امنیت انرژی و کارایی کربنی ارزیابی می‌کنند. تحولات مقرراتی مانند سازوکار تعدیل مرزی کربن اتحادیه اروپا باعث شده عملکرد زیست‌محیطی به یک ملاحظه اقتصادی تبدیل شود، نه صرفاً یک موضوع زیست‌محیطی.

در عین حال، بخش‌هایی مانند مراکز داده مبتنی بر هوش مصنوعی و تولید پیشرفته به ظرفیت‌های قابل‌اعتماد تأمین انرژی نیاز دارند که مستلزم توجه جدی است.

انرژی پاک تنها به اهداف اقلیمی محدود نمی‌شود، بلکه تضمین می‌کند که ماهاراشترا در جذب صنایعی که رشد اقتصادی آینده را شکل خواهند داد، رقابت‌پذیر باقی بماند.

با تغییر زنجیره‌های تأمین جهانی در چارچوب راهبرد «چین‌به‌علاوه‌یک»، چه فرصت‌هایی برای تقویت جایگاه ماهاراشترا به‌عنوان یک قطب صنعتی و تولیدی پیشرو وجود دارد؟

بازآرایی زنجیره‌های تأمین جهانی یکی از مهم‌ترین فرصت‌ها برای هند در دهه‌های اخیر محسوب می‌شود. شرکت‌ها به دنبال تنوع‌بخشی بیشتر، افزایش تاب‌آوری و توازن جغرافیایی در شبکه‌های تولیدی خود هستند.

ماهاراشترا در موقعیت مناسبی برای بهره‌برداری از این روند قرار دارد، زیرا از توانمندی‌های تولیدی، زیرساخت، اتصال لجستیکی، ثبات نهادی و یک اکوسیستم صنعتی قوی برخوردار است. این‌ها ویژگی‌هایی هستند که سرمایه‌گذاران جهانی بیش از پیش به آن‌ها توجه دارند.

فرصت‌های فوری در حوزه‌هایی مانند داروسازی، الکترونیک، قطعات خودرو، مهندسی دقیق و صنایع دفاعی قرار دارند. با این حال، رقابت بسیار شدید است و کشورهایی در آسیا، آمریکای لاتین و اروپای شرقی نیز در پی جذب همین سرمایه‌گذاری‌ها هستند.

موفقیت به میزان توانایی ماهاراشترا و هند در ارائه قابلیت اطمینان، سرعت و رقابت‌پذیری بلندمدت بستگی خواهد داشت.

پیامی‌به کارآفرینان و سرمایه‌گذاران

در زمانی که هند در پی ایفای نقش بزرگ‌تری در اقتصاد جهانی است، چه پیامی‌برای کارآفرینان، تولیدکنندگان، صادرکنندگان و سرمایه‌گذارانی دارید که ماهاراشترا را به‌عنوان دروازه‌ای برای رشد مدنظر قرار داده‌اند؟

هند وارد دوره‌ای از فرصت‌های قابل‌توجه اقتصادی شده است. تحولات در زنجیره‌های تأمین جهانی، پیشرفت‌های فناوری و جست‌وجوی مقاصد سرمایه‌گذاری تاب‌آور، شرایط مساعدی برای صنعت و صادرات هند ایجاد کرده‌اند.

پیام من به کارآفرینان و تولیدکنندگان این است که به‌طور فعال برای این مقطع آماده شوند. در کیفیت، نوآوری، فناوری و استانداردهای جهانی سرمایه‌گذاری کنند و توانمندی‌هایی را ایجاد کنند که مشتریان و سرمایه‌گذاران بین‌المللی به‌طور فزاینده انتظار دارند.

به سرمایه‌گذاران، چه داخلی و چه بین‌المللی، تأکید می‌کنم که تعهد ماهاراشترا روشن است: تبدیل شدن به یک شریک قابل اعتماد در بلندمدت. با پشتوانه تعهد سیاسی قوی، توسعه زیرساخت‌ها و یک چشم‌انداز روشن توسعه‌ای، این ایالت در موقعیت مناسبی برای ایفای نقش پیشرو در مسیر رشد هند تا سال ۲۰۴۷ قرار دارد.

فرصت واقعی است و زمان اقدام اکنون فرا رسیده است.                     

منابع:

1. ماهنامه انجمن صنایع بمبئی تیراژ آوریل – مه
2. انتصاب راجش گاوانده به عنوان ریاست واحد جدید دولتی برای جذب سرمایه گذاری، هندوستان تایمز 16 اکتبر 2025

https://www.hindustantimes.com/cities/mumbai-news/rajesh-gawande-

appointed-to-the-new-gov-cell-for-fdi-101760553134852.html

[1] Head of Branch Secretariat, Mumbai, Ministry of External Affairs