بحران تغذیه، رؤیاهای توسعه پاکستان را متوقف می‌کند

احسن اقبال، وزیر برنامه‌ریزی، روز چهارشنبه هشدار داد که نرخ بالا و پایدار کوتاه‌قدی کودکان در پاکستان به تهدیدی برای امنیت ملی تبدیل شده است. او تأکید کرد کشوری که در آن حدود 40 درصد کودکان از نظر جسمانی ضعیف و از نظر شناختی دچار اختلال هستند، نمی‌تواند سوءتغذیه را صرفاً یک مسئله بهداشتی تلقی کند.

این وزیر در مراسم افتتاحیه کنفرانس دو روزه «اقدام برای تغذیه» Act for Nutrition)) که توسط گروه رسانه‌ای «داون‌مدیا» برگزار شد، اظهار داشت که باید با این بحران به عنوان یک اولویت ملیِ درجه‌یک برخورد شود.آقای اقبال گفت که کوتاه‌قدی دیگر صرفاً آماری در گزارش‌های بخش بهداشت نیست، بلکه چالشی در حوزه‌های توسعه ملی، اقتصاد و سرمایه انسانی محسوب می‌شود.

او گفت: «وقتی حدود 4 نفر از هر 10 کودک پاکستانی زیر پنج سال از کوتاه‌قدی رنج می‌برند، ما درباره زندگی میلیون‌ها فرد صحبت می‌کنیم که ممکن است پتانسیل و توانمندی‌هایشان به خطر بیفتد.»وی افزود که کودکانِ تحت تأثیر این عارضه ممکن است با مشکلات جسمانی و اختلال در رشد شناختی مواجه شوند، با آمادگی کمتری برای یادگیری وارد مدرسه شوند و در نهایت، دستاوردهای تحصیلی و بهره‌وری پایین‌تری در طول زندگی داشته باشند.

او خاطرنشان کرد که وقتی این مشکل در مقیاس میلیون‌ها کودک در نظر گرفته شود، بر توان رقابت اقتصادی پاکستان نیز تأثیر می‌گذارد.این وزیر اظهار داشت که پاکستان نمی‌تواند در حالی که میلیون‌ها کودک زندگی خود را با محرومیت و نابرابری آغاز می‌کنند، سودای ایجاد اقتصادی دانش‌بنیان و مبتنی بر فناوری را در سر داشته باشد.

او گفت: «سرمایه‌گذاری در حوزه تغذیه، کار خیریه نیست، بلکه یک سیاست اقتصادی است.» وی افزود که رشد اوایل کودکی، مسئله‌ای مرتبط با بهره‌وری و امری محوری در فرایند ملت‌سازی است.آقای اقبال همچنین اعلام کرد که وزارت برنامه‌ریزی در سال مالی جاری، مسئولیت نهادی امور تغذیه و رشد اوایل کودکی را به عنوان یکی از اولویت‌های اصلی در حوزه سرمایه انسانی بر عهده می‌گیرد.

او اظهار داشت که «کمیسیون برنامه‌ریزی» تلاش خواهد کرد تا با بهره‌گیری از ابزارهایی نظیر «برنامه توسعه بخش دولتی»، ارزیابی پروژه‌ها، هماهنگی بین‌وزارتی، و همچنین داده‌ها و نظارت، موضوعات تغذیه و رشد و تکامل اوایل دوران کودکی را به‌طور مستحکم‌تری در برنامه‌ریزی ملی و سرمایه‌گذاری‌های عمومی ادغام کند.

وی گفت که رویکرد دولت بر نتایج متمرکز خواهد بود، نه صرفاً بر سنجش میزان بودجه‌های تخصیص‌یافته، طرح‌ها یا تعداد افراد بهره‌مند. به گفته او، پرسش‌های حائز اهمیت عبارت بودند از اینکه آیا آمار کودکان دچار کوتاهی قد (ناشی از سوءتغذیه) کاهش یافته است، آیا وضعیت تغذیه مادران بهبود یافته و آیا کودکان با سلامت کامل و آمادگی برای یادگیری وارد مدرسه می‌شوند یا خیر.

آقای اقبال خاطرنشان کرد که 1000 روز نخست زندگی، از حیاتی‌ترین دوره‌های رشد و تکامل انسان محسوب می‌شود؛ دوره‌ای که در آن شالوده رشد جسمانی، تکامل مغزی و توانایی‌های یادگیری در آینده شکل می‌گیرد.او تأکید کرد که اقدامات حمایتی نباید تنها به زمان ورود کودک به مدرسه محدود شود، بلکه باید از دوران نوجوانی دختران و وضعیت تغذیه مادران آغاز شده و در مراحل بارداری، شیردهی، واکسیناسیون، دسترسی به آب سالم و بهداشت محیط، و همچنین آموزش‌های اولیه دوران کودکی تداوم یابد.

وی همچنین وضعیت نامطلوب شاخص‌های اجتماعی پاکستان را به بی‌ثباتی سیاسی مرتبط دانست و تأکید کرد دولت‌هایی که در شرایط عدم قطعیت فعالیت می‌کنند، معمولاً به جای سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت در حوزه‌های سلامت، آموزش و توسعه انسانی، بر پروژه‌هایی تمرکز می‌کنند که نتایج ملموس و فوری در کوتاه‌مدت به همراه دارند.آقای اقبال با اشاره به اینکه نرخ باسوادی در پاکستان حدود ۶۳ درصد است و نزدیک به ۲۵ میلیون کودک از تحصیل بازمانده‌اند، این موارد را چالش‌های جدی ملی توصیف کرد.

او گفت گزارشی به وی ارائه شده که نشان می‌دهد نرخ کوتاهی قد کودکان در پاکستان طی حدود چهار دهه گذشته در سطح ۴۰ درصد ثابت مانده است؛ این در حالی است که کشورهایی که زمانی در وضعیتی مشابه قرار داشتند، در این زمینه پیشرفت کرده‌اند.وی افزود: «اکنون زمان آن فرا رسیده است که ما نیز برای حذف این لکه از مسیر توسعه پاکستان، تعهدی جدی اتخاذ کنیم.»

«وضعیت اضطراری ملی»

نازآفرین سایگول لکانی، مدیرعامل روزنامه «داون»، این وضعیت را یک «وضعیت اضطراری ملی و شکستی عمیق در اولویت‌های جمعی ما» توصیف کرد و یادآور شد که از هر ۱۰ کودک زیر پنج سال، چهار نفر دچار کوتاهی قد هستند و رشد جسمانی و تکامل شناختی آن‌ها ممکن است برای همیشه دچار آسیب شود.

او اظهار داشت که پاکستان سالانه نزدیک به ۱۷ میلیارد دلار به دلیل پیامدهای سوءتغذیه متحمل زیان می‌شود؛ رقمی‌که از میزان وام‌های دریافتی معمول این کشور از صندوق بین‌المللی پول در یک سال، بیشتر است.

وی گفت: «ما انرژی بسیار زیادی را صرف مذاکره برای دریافت آن وام‌ها می‌کنیم،» و افزود که در مقایسه، توجه بسیار اندکی به زیان اقتصادی‌ای می‌شود که بی‌سروصدا در درون خانوارها در حال وقوع است.

خانم لکانی اظهار داشت که مسئله تغذیه تنها مربوط به وزارت بهداشت نیست، زیرا این موضوع در نقطه تلاقی حوزه‌های سلامت، کشاورزی، آب، آموزش، حمایت اجتماعی، اقتصاد و «در نهایت، امنیت ملی ما» قرار دارد.

او گفت کشورهایی مانند بنگلادش، پرو و رواندا نشان داده‌اند که اگر دولت‌ها مسئله کوتاه‌قدی (ناشی از سوءتغذیه) را به عنوان یک اولویت ملی و همگانی در نظر بگیرند، می‌توان آن را ظرف یک نسل به میزان قابل‌توجهی کاهش داد.

تدروس آدهانوم گبریسوس، مدیرکل سازمان جهانی بهداشت، در پیامی ضبط‌شده گفت که سوءتغذیه همچنان یکی از بزرگ‌ترین موانع در مسیر سلامت، توسعه و فرصت‌هاست و مشکل اصلی، فقدان دانش نیست، بلکه فقدان اقدام عملی است. او افزود که دولت‌ها، محافل دانشگاهی، جامعه مدنی و بخش خصوصی همگی در این زمینه نقش دارند.

ابیگیل پری، کارشناس ارشد تغذیه در بانک جهانی، گفت که سوءتغذیه مانعی اساسی بر سر راه سلامت و رفاه افراد، جوامع و ملت‌هاست. او اظهار داشت: «وقتی رشد کودک در اوایل زندگی دچار اختلال شود، پیامدهای آن می‌تواند تا پایان عمر باقی بماند.» وی افزود که چالش پیش روی پاکستان، چگونگی اقدام با مقیاس، سرعت و کیفیتِ مورد نیاز است.

پرنیل آیرونساید، سرپرست هماهنگ‌کننده مقیم سازمان ملل در پاکستان، گفت که جوامع باید در کانون اقدامات واکنشی قرار گیرند، به‌ویژه از طریق کارکنان خط مقدم و پلتفرم‌های مبتنی بر جامعه.

او تأکید کرد که سیاست‌های تغذیه‌ای باید در برنامه‌های آمادگی برای مقابله با بلایای اقلیمی، شوک‌های اقتصادی و آوارگی نیز گنجانده شوند، نه اینکه تنها پس از وقوع بحران به اجرا درآیند.

«اهمیت حیاتی 1000روز نخست»

دکتر عاصم اعجاز، مدیرکل برنامه حمایت اجتماعی بی‌نظیر (BISP)، گفت که 1000روز نخست زندگی، فرصتی حیاتی برای رشد کودک است که در آن ممکن است آسیب‌های جبران‌ناپذیری رخ دهد.

دکتر هانا محمود، مدیر «گروه تحقیقات بین‌المللی» International Research Force))، گفت که نیازهای تغذیه‌ای در طول 1000روز نخست زندگی، به‌ویژه به دلیل شکل‌گیری سیستم ایمنی و اندام‌های حیاتی بدن، بسیار بالاست.

او اظهار داشت: «80درصد مغز کودک در دو سال اول زندگی رشد می‌کند.» وی همچنین خاطرنشان کرد که پاکستان یکی از بالاترین نرخ‌های مرگ‌ومیر کودکان زیر پنج سال را دارد که بخش عمده‌ای از آن ناشی از سوءتغذیه است. سایر کارشناسان خواستار توجه بیشتر به تغذیه دختران نوجوان و مادران، پایش دقیق‌تر کمبودهای تغذیه‌ای در دوران بارداری و بهبود دسترسی به مواد غذایی سالم و مقرون‌به‌صرفه شدند.

در خصوص مبحث تأمین مالی، دکتر عمار مالک، از مقامات بنیاد گیتس، اظهار داشت که بر اساس آمارهای بانک جهانی، دولت‌ها به ازای هر یک دلاری که در حوزه تغذیه سرمایه‌گذاری می‌کنند، می‌توانند تا 23دلار در قالب منافع اقتصادی بازدهی کسب کنند.

او اظهار داشت که مسئله دیگر، نگاه به تغذیه به عنوان موضوعی مجزا در چنین بحث‌هایی است، در حالی که باید آن را در قالب شاخصی از تولید ناخالص داخلی مطرح کرد.وی گفت: «اگر به شما بگویم که پاکستان به دلیل فقدان سرمایه‌گذاری در حوزه تغذیه، 3 درصد از تولید ناخالص داخلی خود را از دست می‌دهد، این استدلال برای سیاست‌گذاران اقتصادی بسیار قوی‌تر از صرفِ صحبت کردن درباره خودِ تغذیه است.»

بحث‌ها بارها بر ضرورت هماهنگی متمرکز می‌شد. کارشناسان خاطرنشان کردند که سوءتغذیه ناشی از ترکیبی از عوامل گوناگون — از جمله رژیم غذایی نامناسب، خدمات درمانی ناکافی، ضعف در خدمات آب و فاضلاب، فقر و دیگر عوامل — است و همین امر، اتخاذ رویکردی چندبخشی را برای مقابله با آن ضروری می‌سازد.

منتشرشده در روزنامه «داون» (Dawn)، 3 سپتامبر 2026

https://www.dawn.com/news/2027061