عملکرد بخش دامپروری و شیلات پاکستان در سال مالی 2026
وزارت دارایی پاکستان گزارش Pakistan Economic Survey 2025-26 را منتشر کرده است که تصویری جامع از عملکرد اقتصادی کشور در سال مالی ۲۰۲۶، تحولات بخشهای مختلف اقتصاد و مهمترین سیاستها و اصلاحات دولت ارائه میدهد. در بخشی از این گزارش عملکرد بخش دامپروری را در سال مالی ۲۰۲۵-۲۶ بررسی شده است. این بخش با وجود چالشهایی همچون تغییرات اقلیمی، سیلاب، تنش آبی، افزایش هزینه نهادهها و نوسانات بازار، همچنان یکی از ارکان اصلی اقتصاد پاکستان محسوب میشود.
بخش دامداری پاکستان بهطور فزایندهای بهعنوان یک محرک استراتژیک برای رشد کشاورزی مبتنی بر صادرات، با جمعیتی بیش از ۲۵۰ میلیون رأس دام، در حال تبدیل شدن به یکی از عوامل مهم رشد این بخش است. صادرات گوشت پاکستان از ۱۹۶ میلیون دلار آمریکا در سال ۲۰۱۵ به حدود ۴۲۷ میلیون دلار آمریکا در سال ۲۰۲۴ افزایش یافته است. همچنین، ارزش کل صادرات گوشت در سال مالی ۲۰۲۵ از ۵۰۰ میلیون دلار آمریکا فراتر رفته است. با وجود این پیشرفت، سهم پاکستان از صادرات جهانی گوشت همچنان کمتر از یک درصد است که نشاندهنده ظرفیت قابل توجه و استفادهنشده این کشور در بازارهای بینالمللی است.
برای بهرهگیری از این ظرفیت، دولت طرحی را با هدف توسعه زنجیرههای ارزش گوشت عاری از بیماری، قابل ردیابی و صادراتمحور آغاز کرده است. محورهای اصلی این دستورکار اصلاحی شامل بهبود ژنتیک دام، کنترل بیماری تب برفکی (FMD)، ترویج دامپروری تجاری، تقویت لجستیک زنجیره سرد و افزایش صادرات گوشت منجمد و محصولات با ارزش افزوده، بهویژه به بازارهای دارای رشد بالا مانند چین و منطقه خلیج فارس است.بر اساس استراتژی تحول، پیشبینی میشود بخش گوشت سالانه حدود ۶ درصد رشد کند و ارزش صادرات آن نیز از حدود ۵۰۰ میلیون دلار آمریکا به نزدیک ۷۰۰ میلیون دلار آمریکا تا سال ۲۰۲۸ افزایش یابد.
دامداری نقش حیاتی در اقتصاد روستایی پاکستان ایفا میکند و بیش از 8 میلیون خانواده روستایی در تولید دام مشارکت دارند. این بخش منبع اصلی معیشت است و تقریباً 35 تا 40 درصد از کل درآمد آنها را تشکیل میدهد. در مقیاس وسیعتر، صنعت دامداری به محرک اصلی رشد کشاورزی تبدیل شده است و 62.4 درصد از ارزش افزوده کشاورزی و 14.6 درصد از تولید ناخالص داخلی را در سالهای 2025-2026 تشکیل میدهد. این بخش رشد مداومی را تجربه کرده است و ارزش افزوده ناخالص آن از 6004 میلیارد روپیه در سال مالی 2025 به 6229 میلیارد روپیه در سال مالی 2026 افزایش یافته است که نشاندهنده رشد 3.75 درصدی است.
دولت با درک پتانسیل آن برای رشد اقتصادی، امنیت غذایی و کاهش فقر، توسعه دامداری را در اولویت قرار داده است. این استراتژی بر رویکردی به رهبری بخش خصوصی و با حمایت بخش دولتی از طریق مداخلات سیاستی متمرکز است. برای افزایش بهرهوری حیوانات، اقدامات نظارتی برای بهبود خدمات بهداشت دامپزشکی، نوسازی شیوههای دامپروری و اصلاح نژاد و پیشرفت فناوریهای تولید مثل مانند تکنیک انتقال جنین (ETT) و لقاح آزمایشگاهی (IVF) معرفی شدهاند. همچنین تلاشهایی برای گسترش خدمات تلقیح مصنوعی، ترویج تغذیه متعادل دام و کنترل بیماریهای مهم اقتصادی مانند تب برفکی (FMD)، طاعون نشخوارکنندگان کوچک (PPR)، بیماری پوستی لمپی اسکین (LSD) و آنفولانزای مرغی که بر تجارت و اقتصاد تأثیر میگذارند، در حال انجام است.
دولت قصد دارد از طریق تنوعبخشی به تجارت دام، از پتانسیل بخش دام برای رشد اقتصادی، افزایش امنیت غذایی و بهبود معیشت روستاییان استفاده کند. برای مقابله با چالشهای سرمایهگذاری در صادرات دام با ارزش افزوده، برنامههایی برای ایجاد مناطق اختصاصی فرآوری گوشت صادراتی و بخشهای عاری از بیماری برای بیماریهای تب برفکی، بیماریهای مسری غیر واگیردار، آنفولانزای پرندگان (HPAI) و سایر بیماریهای دامی در دست اجرا است. علاوه بر این، تلاشهایی برای توسعه کشتارگاههای مدرن مطابق با استانداردهای بینالمللی در حال انجام است. برای تقویت بیشتر این بخش، دولت در حال معرفی طرحهای حمایت مالی با محدودیت زمانی برای تشویق سرمایهگذاری و گسترش است.
اصلاح نژاد یک اولویت کلیدی است و تلاشها برای ایجاد یک گله اصلی و شناسایی نژادهایی که برای مناطق متنوع کشاورزی-اکولوژیکی پاکستان مناسبتر هستند، انجام میشود. دولت همچنین واردات نژادهای لبنی، گوشتی و گوسفندی با بازده بالا را به همراه مواد ژنتیکی مانند اسپرم، تخمک و جنین تعیین جنسیت شده تسهیل میکند. این ابتکارات با هدف افزایش بهرهوری دام، ایجاد فرصتهای شغلی و تقویت اقتصاد و امنیت غذایی ملی انجام میشود. جمعیت و تولید دام تخمینی برای سه سال گذشته با اعمال پارامترهای نرخ رشد بین سرشماری از سرشماری دام 1996-2006 بر روی ارقام جمعیت پیشبینیشده محاسبه شده است، زیرا ارقام کامل ثبت تولید از سرشماری 2024-2025 هنوز منتشر نشده است.
طیور
بخش طیور یکی از بخشهای پویا و مهم صنعت دامداری پاکستان است و برای بیش از ۱.۵ میلیون نفر در سراسر کشور اشتغال ایجاد میکند. ارزش افزوده ناخالص این بخش در سال ۲۰۲۵-۲۶ به ۹۹۹ میلیارد روپیه رسید و طی یک دهه گذشته، بهطور متوسط رشد سالانه ۸.۱ درصدی را تجربه کرده است. این رشد سریع، پاکستان را به یازدهمین تولیدکننده بزرگ طیور در جهان تبدیل کرده و ظرفیت قابل توجه این بخش برای توسعه و نوآوری بیشتر را نشان میدهد. صنعت طیور همچنین نقش مهمی در تأمین مواد غذایی کشور دارد و حدود ۴۳.۳ درصد از کل تولید گوشت پاکستان را به خود اختصاص میدهد.
راهبرد توسعه صنعت طیور با هدف ارتقا و گسترش این بخش، بر پیشگیری از بیماریها، نوسازی روشهای تولید، توسعه فرآوری و محصولات با ارزش افزوده، بهبود شیوههای پرورش و مدیریت دام و طیور و تنوعبخشی به محصولات متمرکز است. دولت پاکستان نیز برای حمایت از این اقدامات، سیاستها و برنامههایی را برای کشاورزان و فعالان این بخش در نظر گرفته است که هدف آنها تقویت تولید طیور در واحدهای روستایی و تجاری است. با وجود رشد و ظرفیت بالای این صنعت، بخش طیور همچنان با چالشهایی از جمله شیوع بیماریها، هزینه بالای خوراک و نهادهها، هزینههای بالای تولید و نوسانات بازار مواجه است. مقابله با این چالشها برای حفظ روند رشد صنعت و تضمین امنیت غذایی پایدار در کشور ضروری است.
مسیر جدید صادرات گوشت الاغ و سایر محصولات
صادرات گوشت، پوست و سایر محصولات مرتبط با الاغ، یک بازار تخصصی با ظرفیت قابل توجه برای رشد محسوب میشود که افزایش تقاضا در چین از عوامل اصلی آن است. در چین، گوشت و شیر الاغ و همچنین «ایجیائو» (ژلاتین تهیهشده از پوست الاغ) به دلیل خواص تغذیهای و دارویی مورد توجه هستند. برای حمایت از این تجارت، دولت فدرال پاکستان پروتکلهای بهداشتی لازم را با چین برای صادرات این محصولات به امضا رسانده است. این اقدام میتواند زمینهساز تشویق سرمایهگذاری خارجی، تقویت روابط دوجانبه و ایجاد فرصتهای شغلی و معیشتی برای کشاورزان محلی باشد. همچنین مجوز جدیدی به شرکت «شهزاد و شائو» برای احداث کشتارگاه الاغ در منطقه آزاد گوادر اعطا شده است که تعداد شرکتهای دارای مجوز را، در کنار شرکت «هانگنگ ترید»، به دو شرکت افزایش میدهد.
شیلات
شیلات یکی از بخشهای مهم اقتصاد پاکستان است و منبع اصلی معیشت بسیاری از جوامع ساحلی را تشکیل میدهد. علاوه بر شیلات دریایی، فعالیتهای صید و ماهیگیری در آبهای داخلی نیز در رودخانهها، دریاچهها، برکهها و مخازن سدها در سراسر کشور انجام میشود. اگرچه سهم مستقیم بخش شیلات در تولید ناخالص داخلی همچنان محدود است، این بخش از طریق ایجاد درآمد قابل توجه صادراتی، نقش مهمی در تقویت درآمدهای ملی دارد. شیلات ۱.۲۹ درصد از ارزش افزوده بخش کشاورزی و ۰.۳۰ درصد از تولید ناخالص داخلی را به خود اختصاص میدهد. با وجود سهم نسبتاً اندک در تولید ناخالص داخلی، اهمیت بخش شیلات فراتر از شاخصهای اقتصادی است و این بخش در تأمین امنیت غذایی، ایجاد اشتغال و مدیریت پایدار منابع طبیعی نیز نقش دارد. در دوره ژوئیه تا مارس سال مالی ۲۰۲۶، مجموع تولید ماهی به ۶۴۲.۱۸ هزار تن متریک (MT) رسید که شامل ۴۲۷.۱۸ هزار تن از شیلات دریایی و ۲۱۵.۰۰ هزار تن از منابع آب داخلی بود.
دولت بهطور فعال در تلاش است تا عملکرد بخش شیلات را بهبود بخشیده و صادرات آن را افزایش دهد. ادارات شیلات فدرال و استانی برنامههای مختلفی را در این زمینه اجرا میکنند که از جمله آنها میتوان به تقویت خدمات ترویجی، معرفی روشهای نوین و نوآورانه صید، توسعه محصولات با ارزش افزوده، افزایش سرانه مصرف ماهی، بهبود شرایط اجتماعی و اقتصادی ماهیگیران و بازنگری در «سیاست ماهیگیری در آبهای عمیق ۲۰۱۸» اشاره کرد. پس از ازسرگیری صادرات به کشورهای اتحادیه اروپا، چندین محموله ماهی، ماهی مرکب و میگو توسط چهار شرکت صادر شد. این محمولهها با موفقیت تمامی آزمایشهای آزمایشگاهی مورد نیاز در مرزهای اتحادیه اروپا را پشت سر گذاشتند.در زمینه ثبت کارخانههای فرآوری ماهی در بازارهای خارج از اتحادیه اروپا نیز اقدامات زیر انجام شده است: ثبت ۱۱ واحد در «پادشاهی عربستان سعودی» (KSA)، ثبت ۱۷۴ واحد نزد «اداره کل گمرک جمهوری خلق چین» (GACC) و ۱۶ واحد در روسیه که فرآیند ثبت آنها در حال انجام است. صادرات ماهی و محصولات شیلاتی پاکستان روندی مستمر از رشد را تجربه کرده است که نشاندهنده افزایش تقاضای جهانی برای محصولات دریایی است. بازارهای اصلی صادراتی پاکستان شامل چین، تایلند، امارات متحده عربی (UAE)، مالزی و ژاپن بودهاند. در دوره ژوئیه تا مارس سال مالی ۲۰۲۶، پاکستان در مجموع حدود ۲۰۰ هزار تن ماهی و محصولات شیلاتی صادر کرد که درآمد صادراتی حاصل از آن حدود ۴۰۵.۱ میلیون دلار آمریکا بود.