تأمین مالی طرح بهینه سازی راه‌آهن تفتان با وام 390 میلیون دلاری معدن ریکودک

دولت پاکستان در نظر دارد برای آغاز طرح بهسازی خط راه‌آهن 996 کیلومتری روهری (در ایالت سند) به کویته و تفتان، به دلیل محدودیت‌های مالی، از طریق دریافت یک وام کوتاه مدت 390 میلیون دلاری از شرکت معدنی ریکودک، تأمین نماید. (این شرکت معدنی، مسئولیت توسعه، بهره‌برداری و مدیریت طرح بزرگ معدن مس و طلای ریکودک در شهرستان چاغی ایالت بلوچستان را بر عهده دارد). هزینه کل این طرح حدود 892 میلیون دلار برآورد شده و قرار است وام دریافتی ظرف دو سال و به‌صورت یکجا تا ژوئن 2028 بازپرداخت شود. این طرح با هدف تسهیل حمل و نقل مواد معدنی معدن مس و طلای ریکودک اجرا می‌شود. کمیسیون برنامه‌ریزی پاکستان ضمن بررسی دقیق شیوه تأمین مالی پروژه، میزان تعهدات ارزی و هزینه‌های امنیتی آن، نسبت به برخی ابعاد این طرح ابراز نگرانی کرد. بر اساس برآوردها، هزینه‌های امنیتی نزدیک به 17 درصد از کل هزینه این طرح خواهد بود. کمیسیون مذکور نسبت به شیوه تأمین مالی، تعهدات ارزی، هزینه‌های امنیتی و همچنین نبود برنامه مشخص برای تأمین امنیت مسیر پس از تکمیل پروژه ابراز نگرانی کرده است. وزارت راه‌آهن مامور شده پیش از تصویب رسمی این وام، به نگرانی های مطرح‌شده رسیدگی کند.

    پیش‌تر نخست‌وزیر پاکستان تأمین مالی کوتاه‌مدت و موقت 390 میلیون دلاری شرکت معدنی ریکودک را به تصویب رسانده است. با این حال، در برنامه توسعه بخش عمومی سال مالی 2026-27 تنها 250 میلیون روپیه برای این طرح اختصاص یافته است. کمیسیون برنامه‌ریزی هشدار داده است که بازپرداخت کامل این وام تا ژوئن 2028 می‌تواند فشار مالی قابل توجهی بر دولت فدرال وارد کند و ریسک‌های بازپرداخت را افزایش دهد. به گفته راه‌آهن پاکستان، منابع مالی پروژه از محل برنامه توسعه بخش عمومی تأمین خواهد شد و وام ریکودک تنها به‌عنوان راهکار موقت برای آغاز عملیات اجرایی در نظر گرفته شده است. این پروژه شامل نوسازی خطوط ریلی، بازسازی خاکریزها و پل‌ها، تعویض سوزن‌های راه‌آهن و احداث 11 ایستگاه جدید بین اسپزند (ایستگاه بعد از کویته) و تفتان خواهد بود.

    اجرای طرح در دو مرحله برنامه‌ریزی شده است. مرحله نخست طی سال‌های 2026 تا 2030 با هزینه‌ای معادل 585 میلیون دلار بر اجرای زیرساخت‌های اصلی تمرکز خواهد داشت و مرحله دوم در فاصله سال‌های 2031 تا 2033 با هزینه 145 میلیون دلار، تکمیل سایر بخش‌های اولویت‌دار را دنبال می‌کند. تنها هزینه‌های امنیتی دوران ساخت پروژه حدود 162 میلیون دلار برآورد شده است. عملیات اجرایی طرح از هم‌اکنون آغاز شده است. یک شرکت سرمایه گذاری مشترک به مدیریت شرکت بین‌المللی زیروک (Zeeruk) به‌عنوان مشاور این طرح انتخاب شده و شرکت ریکودک نیز متعهد شده است در تأمین ماشین‌آلات، تجهیزات و سایر اقلام مورد نیاز راه‌آهن پاکستان همکاری کند.

مقامات راه‌آهن اعلام کرده‌اند بازسازی مسیرهای روهری تا سبی و کویته تا تفتان به دلیل افزایش فعالیت‌های معدنی در منطقه ریکودک ضروری است، زیرا شبکه جاده‌ای موجود پاسخگوی حجم بالای حمل‌ونقل مواد معدنی نخواهد بود. زیرساخت فعلی این خط در وضعیت نامناسبی قرار دارد و ریل‌ها سال‌هاست از عمر مفید خود عبور کرده‌اند به همین دلیل قطارها اکنون تنها با سرعت 10 تا 15 کیلومتر در ساعت حرکت می‌کنند.

    این مسیر علاوه بر اهمیت اقتصادی، از نظر راهبردی نیز نقش مهمی در اتصال پاکستان به ایران و ترکیه و دسترسی به بازارهای اروپا و آسیای مرکزی دارد. مقامات معتقدند اجرای این پروژه با افزایش صادرات مواد معدنی، ایجاد فرصت‌های شغلی و تقویت تجارت منطقه‌ای، منافع اقتصادی و اجتماعی قابل توجهی به همراه خواهد داشت. در حال حاضر به دلیل فرسودگی خطوط و نگرانی‌های ایمنی، تردد قطارهای مسافری در مسیر کویته–تفتان متوقف شده است و معدود قطارهای فعال برای طی این مسیر حدود 48 ساعت زمان نیاز دارند، در حالی که همین مسیر از طریق جاده حدود (10 تا) 15 ساعت طول می‌کشد.

    هم‌اکنون تنها یک تا دو قطار باری در ماه بین کویته و تفتان تردد می‌کنند، اما پس از تکمیل پروژه و آغاز بهره‌برداری از معدن ریکودک، پیش‌بینی می‌شود این تعداد به هشت قطار باری در ماه افزایش یابد و خدمات جدیدی نیز برای اتصال ایران و سایر مقاصد منطقه‌ای راه‌اندازی شود. همچنین اتصال نوکندی به بندر گوادر، مسیر کوتاه‌تری را برای صادرات مواد معدنی فراهم خواهد کرد.

    بر اساس برآوردها، ظرفیت فعلی این خط که تنها امکان تردد دو قطار بین کویته و تفتان را فراهم می‌کند، پس از تکمیل پروژه به 26 قطار افزایش خواهد یافت. همچنین سرعت عملیاتی قطارها از 10 تا 15 کیلومتر در ساعت به 100 کیلومتر در ساعت خواهد رسید و امکان انتقال سریع‌تر مواد معدنی ریکودک به بندر کراچی برای صادرات فراهم می‌شود.

    کمیسیون برنامه‌ریزی همچنین نسبت به زمان‌بندی تأمین منابع مالی پروژه انتقاد کرده و یادآور شده است که با وجود تعیین مدت هفت سال برای اجرا، تنها حدود 9 درصد از کل هزینه پروژه، برای سال نخست در نظر گرفته شده است. به اعتقاد این کمیسیون، هرگونه تأخیر در تأمین اعتبارات می‌تواند موجب افزایش هزینه‌ها شود همان مشکلی که در پروژه‌های پیشین راه‌آهن نیز تجربه شده است.

    این کمیسیون همچنین گنجاندن 17 درصد از هزینه‌های امنیتی در بودجه توسعه پروژه را مورد تردید قرار داده و تأکید کرده است که تأمین امنیت، ماهیت عمرانی ندارد و باید مشخص شود آیا درباره واگذاری این مسئولیت به پلیس محلی با دولت ایالت بلوچستان هماهنگی صورت گرفته است یا خیر.

    در پایان، کمیسیون برنامه‌ریزی با اشاره به حملات تروریستی و حوادث امنیتی اخیر در بخش‌هایی از این مسیر خواستار ارائه برنامه‌ای شفاف برای حفظ امنیت کل کریدور راه‌آهن پس از تکمیل پروژه شد.

مقاله روزنامه داون

مورخ 8 تیر 1405