رقابت تنگاتنگ پکن و واشنگتن در انقلاب هوش مصنوعی

محورهای اصلی این گزارش شامل رقابت تنگاتنگ پکن و واشنگتن در انقلاب هوش مصنوعی، ظهور مفهوم اقتصاد توکن برای بازتوازن منطقه‌ای، و تلاش‌های مداوم برای دستیابی به خودکفایی در نرم‌افزار و هوانوردی است. در حالی که ایالات متحده با پروژه‌هایی نظیر فاالبوروا در تلاش برای شکستن انحصار چین بر عناصر خاکی کمیاب است، پکن با تدوین اولین قانون جامع هوش مصنوعی و افزایش 50 درصدی بودجه علمی جوانان، در حال تثبیت زیرساخت‌های حکمرانی و انسانی خود برای دهه‌های آینده است.

هوش مصنوعی و حکمرانی دیجیتال

رقابت جهانی و پیشرفت‌های فنی

تحلیل‌های اخیر نشان‌دهنده تغییرات بنیادین در توازن قدرت هوش مصنوعی میان چین و آمریکا است:

• کاهش شکاف عملکرد: بر اساس گزارش شاخص هوش مصنوعی استنفورد (2026)، شکاف عملکردی بین مدل‌های پیشرو ایالات متحده و چین به طور موثری بسته شده و اکنون در محدوده اعداد تک‌رقمی نوسان می‌کند.
• ظهور مدل‌های چینی: مدل‌هایی نظیر Dola Seed 2.0 Preview (متعلق به بایت‌دنس) فاصله خود را با رقبای آمریکایی نظیر Claude Opus 4.6 به حداقل رسانده‌اند. همچنین مدل دیپ‌سیک با ارائه قابلیت‌های پیشرفته، شکاف زمانی را به حدود هشت ماه کاهش داده است.
• نقاط قوت نسبی: ایالات متحده همچنان در تولید مدل‌های تأثیرگذارتر و جذب سرمایه خصوصی (285.9 میلیارد دلار در مقابل 12.4 میلیارد دلار چین) پیشتاز است، اما چین در حجم انتشارات علمی، استنادات، خروجی پتنت و نصب ربات‌های صنعتی دست بالا را دارد.

نقشه راه قانون‌گذاری پکن

چین برای نخستین بار رسماً تدوین یک «قانون جامع هوش مصنوعی» را تأیید کرده است. اهداف این قانون عبارتند از:

• تسریع در بهبود حکمرانی و توسعه مطلوب هوش مصنوعی.
• ایجاد تعادل میان «امنیت» و «توسعه»؛ با تمرکز بر مدیریت چرخه عمر فناوری.
• اصلاح قوانین مربوط به نظارت بر داده، امنیت سایبری و حقوق مالکیت.
• مقابله با چالش‌هایی نظیر شفافیت الگوریتم‌ها و انتساب مسئولیت در تخلفات.

اقتصاد توکن: راهبردی برای مناطق داخلی

مفهوم نوظهور «اقتصاد توکن» به عنوان ابزاری برای بازتعریف تعامل میان انرژی و خدمات دیجیتال مطرح شده است:

• تبدیل انرژی به ارزش: چین قصد دارد برق ارزان و فراوان مناطق غربی را به توان محاسباتی و سپس «توکن» (واحد اصلی سازمان‌دهی کسب‌وکار هوش مصنوعی) تبدیل کند.
• ارزش افزوده: ارزش خروجی حاصل از خدمات هوش مصنوعی بسیار بالاتر از ارزش اولیه انرژی صادر شده است.
• ابتکار «داده‌های شرق، محاسبات غرب»: این طرح به دنبال انتقال پردازش‌های پرمصرف به مناطق داخلی و صادرات غیرمستقیم انرژی چین در قالب مدل‌های هوش مصنوعی است.

انرژی‌های نو و مواد استراتژیک

تسلط بر بازار باتری و لیتیوم

تولیدکنندگان چینی همچنان قدرت بلامنازع زنجیره تأمین انرژی‌های نو هستند:

• سودآوری شرکت‌های پیشرو: شرکت گان‌فنگ لیتیوم (بزرگترین تولیدکننده جهان) در سه ماهه اول سال جاری به سود تخمینی 1.6 تا 2.1 میلیارد یوان دست یافته است که ناشی از افزایش 150 درصدی قیمت لیتیوم و تقاضای فزاینده برای سیستم‌های ذخیره انرژی (ESS) است.
• مزیت رقابتی هزینه: هزینه تولید باتری در چین، حتی بدون احتساب حمایت‌های دولتی، 50 درصد کمتر از ایالات متحده و اروپا است.
• سهم بازار: چین بیش از 80 درصد ظرفیت تولید باتری‌های لیتیوم-یون جهان را در اختیار دارد.

تقابل ژئوپلیتیک بر سر عناصر خاکی کمیاب

ایالات متحده با رویکردی دیپلماسی‌محور در حال تلاش برای بازسازی زنجیره تأمین بدون وابستگی به چین است:

• پروژه فاالبوروا: سرمایه‌گذاری 50 میلیون دلاری بانک توسعه دولت فدرال آمریکا در آفریقای جنوبی برای استخراج عناصر حیاتی (نظیر نئودیمیوم و پرازئودیمیوم) که تحت کنترل صادراتی چین هستند.
• چالش‌های ساختاری آمریکا: چین همچنان بیش از 90 درصد ظرفیت جداسازی، پالایش و تولید آهنرباهای جهان را در اختیار دارد. تحلیلگران معتقدند شکستن این سلطه نیازمند ساخت کل زنجیره تأمین از ابتدا است که دهه‌ها زمان می‌برد.

خودکفایی در فناوری و زیرساخت

اکوسیستم نرم‌افزاری بومی

تلاش چین برای کاهش وابستگی به نرم‌افزارهای خارجی به نتایج ملموسی رسیده است:

• سیستم‌عامل هارمونی (HarmonyOS): تا پایان مارس، بیش از 55 میلیون گوشی هوشمند از این پلتفرم استفاده می‌کنند. هارمونی در اوایل 2025 توانست با پیشی گرفتن از iOS اپل، به دومین سیستم‌عامل بزرگ بازار چین تبدیل شود.
• مدل‌های متن‌باز: مدل‌های چینی نظیر Qwen (علی‌بابا) و Hunyuan (تنسنت) جایگاه پیشروی خود را در جوامع متن‌باز جهانی حفظ کرده‌اند.

هوانوردی و ابرمحاسبات

• هواپیمای پهن‌پیکر C929: چین ائتلاف هوانوردی جدیدی با نهادهای هنگ‌کنگ و ماکائو برای تسریع در روند صدور گواهی ایمنی و رقابت با مدل‌های بوئینگ 787 و ایرباس A350 ایجاد کرده است.
• پروژه HyperMillennium: دانشمندان چینی با استفاده از ابررایانه ORISE، موفق به بازسازی روند تکامل جهان با 4.2 تریلیون ذره مجازی ماده تاریک شدند. این شبیه‌سازی کیهانی از نظر حجم و وضوح در جهان بی‌سابقه است.

نظارت بر پلتفرم‌ها و الگوریتم‌ها

اداره فضای مجازی چین (CAC) نظارت بر الگوریتم‌های پلتفرم‌های خدمات سبک زندگی (نظیر تحویل غذا و تاکسی اینترنتی) را تشدید کرده است:

• مبارزه با تبعیض قیمتی: پلتفرم‌ها ملزم به توقف اعمال قیمت‌های متفاوت بر اساس سوابق خرید یا تمایل کاربران به پرداخت (WTP) شده‌اند.
• بهبود شرایط کار: اصلاح الگوریتم‌های تخصیص سفارش برای رفع جریمه‌های ناعادلانه تأخیر و افزایش شفافیت در سیستم‌های تخمین زمان تحویل.

سرمایه‌گذاری در سرمایه انسانی

بنیاد ملی علوم طبیعی چین برنامه‌ای بلندپروازانه برای تقویت بنیه علمی‌کشور تدوین کرده است:

• افزایش بودجه: بودجه «صندوق علوم جوانان» در سال 2026 با رشد 50 درصدی همراه خواهد بود.
• هدف: حمایت از 12 هزار پروژه تحقیقاتی پایه برای تضمین خوداتکایی علمی در چارچوب برنامه پنج‌ساله پانزدهم (2026-2030). ف
•   فایل پی دی اف این ماهنامه به پیوست است.