گزارش راه‌اندازی شاخص جهانی FMF ابزاری نوین برای تحلیل سرمایه‌گذاری و ریسک در زنجیره تامین مواد معدنی

در پنجمین دوره میزگرد وزرای انجمن مواد معدنی آینده[1] (FMF) که در تاریخ 13 ژانویه 2026 در ریاض برگزار شد، مقامات ارشد دولتی از بیش از ۱۰۰ کشور به‌منظور بررسی چالش‌ها و فرصت‌های صنعت مواد معدنی گرد هم آمدند. در این رویداد، شاخص FMF (FMF Barometer) به عنوان ابزار نوآورانه‌ای برای اندازه‌گیری پیشرفت در توسعه زنجیره‌های تأمین مواد معدنی حیاتی[2] معرفی شد. این شاخص می‌تواند در ارزیابی دقیق سرمایه‌گذاری، شناسایی ریسک‌ها و تحلیل روندهای جهانی در صنعت مواد معدنی نقشی اساسی ایفا کند و به‌ویژه برای کشورهای تولیدکننده و مصرف‌کننده مواد معدنی، ابزاری ارزشمند برای اتخاذ تصمیمات استراتژیک به شمار آید.

اهداف شاخص FMF

   شاخص FMF به‌عنوان اولین معیار جامع برای اندازه‌گیری و ارزیابی پیشرفت در زمینه توسعه زنجیره‌های تأمین مواد معدنی حیاتی در مناطق استراتژیک دنیا ایجاد شده است. این شاخص بر چهار منطقه‌ مهم یعنی آفریقا، آسیای غربی، آسیای مرکزی و آمریکای لاتین تمرکز دارد. هدف اصلی آن فراهم‌آوردن ابزار دقیق و معتبر برای ارزیابی چگونگی پیشرفت در ایجاد زنجیره‌های تأمین مقاوم و مسئولانه توسط دولت‌ها، شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران در این مناطق است.

  ویژگی‌ها و مزایای شاخص FMF

  این ابزار با همکاری مک‌کینزی و شرکا [3]و کارشناسان برجسته صنعت مواد معدنی توسعه یافته است. ویژگی‌های اصلی این شاخص عبارتند از:پلتفرم یکپارچه و معتبر: شاخص FMF اطلاعات بازار، ذینفعان، شواهد سطح پروژه و داده‌های هوشمند را در یک پلتفرم واحد جمع‌آوری می‌کند تا تصمیم‌گیری‌های جهانی در صنعت مواد معدنی را هدایت کند.ارزیابی دقیق ریسک و سرمایه‌گذاری: شاخص FMF به‌ویژه برای ارزیابی و تجزیه و تحلیل جریان‌های سرمایه‌گذاری، تغییرات درک ریسک و پیشرفت‌ها در ایجاد زنجیره‌های تأمین مقاوم و مسئول طراحی شده است.اولین مبنای جهانی برای ارزیابی زنجیره‌های تأمین: این شاخص اولین ابزاری است که می‌تواند به‌طور جامع وضعیت پیشرفت در توسعه زنجیره‌های تأمین مواد معدنی حیاتی را در سطح جهانی ارزیابی کند.

یافته‌های اولیه شاخص FMF

  داده‌های اولیه که از شاخص FMF استخراج شده نشان می‌دهد که در سه فصل نخست سال ۲۰۲۵، حجم ادغام‌ها و تملک‌های معدنی جهانی به حدود ۳۰ میلیارد دلار رسیده است. در این میان، ۷۴ درصد از این ارزش معاملات در آمریکای لاتین متمرکز بوده است. این نشان‌دهنده رشد چشمگیر ارزش معاملات در این منطقه است که از سال ۲۰۲۱ تاکنون بیش از ۲۰۰ درصد افزایش یافته است. در مقابل، آفریقا با کاهش ۷۹ درصد در ارزش معاملات مواجه بوده است که نشان از تغییرات درک ریسک در این منطقه دارد.

اهمیت شاخص FMF

فرصت‌های سرمایه‌گذاری جهانی: این شاخص می‌تواند به سرمایه‌گذاران و شرکت‌های بین‌المللی کمک کند تا مناطقی با ریسک پایین‌تر و پتانسیل سرمایه‌گذاری بالاتر را شناسایی کنند. به‌ویژه در آمریکای لاتین و آفریقا، که به دلیل منابع معدنی غنی، این شاخص می‌تواند تصمیم‌گیری‌های اقتصادی و استراتژیک را تسهیل کند.ضرورت تأمین مواد معدنی حیاتی برای صنایع جهانی: مواد معدنی حیاتی مانند لیتیوم، نیکل، کبالت، مس و عناصر خاکی کمیاب برای تولید فناوری‌های کلیدی نظیر باتری‌های خودروهای برقی، انرژی‌های تجدیدپذیر و ذخیره‌سازی انرژی حیاتی هستند. کشورهایی که به این منابع وابسته هستند (مانند کشورهای اتحادیه اروپا، ایالات متحده و چین) به دقت وضعیت این مواد را رصد می‌کنند تا از کمبود و تغییرات قیمت جلوگیری کنند.

پایداری و مسئولیت اجتماعی: یکی از اهداف اصلی شاخص FMF، ارزیابی نحوه ایجاد زنجیره‌های تأمین مسئولانه و پایدار است. این موضوع برای کشورهای توسعه‌یافته که قوانین سخت‌گیرانه‌تری در زمینه محیط زیست دارند، اهمیت ویژه‌ای دارد. تأمین مواد معدنی با رعایت استانداردهای زیست‌محیطی و اجتماعی می‌تواند به برندینگ جهانی کشورها کمک کند.

نقش عربستان در صنعت مواد معدنی جهانی

  عربستان سعودی به‌عنوان کشوری با منابع معدنی غنی، به‌ویژه در زمینه مس و مواد معدنی خاکی کمیاب، در حال تبدیل‌شدن به یک بازیگر کلیدی در صنعت جهانی مواد معدنی است. وزارت صنایع و منابع معدنی عربستان سعودی به‌واسطه این شاخص‌ها و چارچوب‌ها در تلاش است تا زنجیره‌های تأمین مقاوم و پایدار ایجاد کند که نه تنها به اقتصاد کشور بلکه به اقتصاد جهانی نیز کمک می‌کند.خالد المضیفر، معاون وزیر صنایع و منابع معدنی عربستان سعودی ، اشاره کرد که شاخص FMF اولین تلاش جهانی برای سنجش آمادگی اکوسیستم‌های مواد معدنی در برابر تقاضای رو به افزایش برای حمل و نقل برقی، انرژی‌های تجدیدپذیر و زیرساخت‌های دیجیتال است.

آینده صنعت مواد معدنی و پیش‌بینی‌ها

   پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهند که تقاضا برای مواد معدنی حیاتی تا سال ۲۰۳۰ به‌طور چشمگیری افزایش خواهد یافت. آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) پیش‌بینی کرده است که تقاضا برای این مواد تا ۲۵۰ درصد رشد خواهد کرد. این رشد به‌ویژه تحت تأثیر افزایش تقاضا برای خودروهای برقی و فناوری‌های دیجیتال خواهد بود. همچنین، دکتر دانکن[4] وانبلاد[5]، مدیرعامل شرکت آنگلو امریکن[6]، پیش‌بینی کرده است که تقاضا برای مس تا سال ۲۰۵۰ به ۵۶ میلیون تن در سال خواهد رسید.

https://www.arabnews.com/node/2629148/business-economy

[1] Future Minerals Forum

[2] Future Minerals Forum Barometer

[3] مک‌کینزی و شرکا (McKinsey & Company) یکی از معتبرترین شرکت‌های مشاوره مدیریت جهانی است که در ارائه خدمات مشاوره به سازمان‌ها در زمینه‌های مختلف از جمله استراتژی کسب‌وکار، تحول دیجیتال، و بهینه‌سازی فرآیندها تخصص دارد.

[4] Duncan Wanblad

[5] دانکن وانبلاد، مدیرعامل آنگلو امریکن، یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های معدنی جهان است که در زمینه استخراج و تولید فلزات صنعتی و گران‌بها فعالیت می‌کند. این شرکت در چندین قاره عملیات دارد و به‌ویژه در زمینه مس، پلاتین و زغال‌سنگ پیشرو است.

[6] Anglo American