تاب آوری اقتصاد پاکستان در برابر پیامدهای جنگ امریکا با ایران

اقتصاد پاکستان با وجود جنگ خاورمیانه و سیل‌های ویرانگر، به رشد ۳.۷ درصدی دست یافته و کسری بودجه را به ۰.۷ درصد تولید ناخالص داخلی رسانده است. با ثبت مازاد ۷۲ میلیون دلاری حساب جاری و ورود ۴۰ میلیارد دلاری حواله‌ها ، ثبات بخش خارجی حفظ شده، اما نرخ بیکاری به بالاترین سطح ۲۱ ساله (۷.۱ درصد) و فقر به ۲۹ درصد رسیده است. دولت نتوانسته است هدف رشد ۴.۲ درصدی، نسبت سرمایه‌گذاری به تولید ناخالص داخلی و صادرات را محقق کند؛ صادرات کالا و خدمات ۶ درصد کاهش یافته و شکاف مالیاتی بیش از هزار میلیارد روپیه شده است. در حالی که وزیر اقتصاد از بهبود پایدار سخن می‌گوید، آمارها از نابرابری درآمدی در بدترین سطح ۲۷ ساله (ضریب جینی ۳۲.۷) و افزایش ۱.۴ میلیون نفری بیکاران حکایت دارد که تردید جدی در فراگیر بودن بهبودی ایجاد می‌کند. نظر نهایی: پاکستان با اتکا به حواله‌ها و نظم مالی تحت فشار صندوق بین‌المللی پول، از فروپاشی فوری جان سالم به در برده، اما بدون جهش صادرات، سرمایه‌گذاری داخلی و اصلاح ساختاری، این تاب‌آوری شکننده و کوتاه‌مدت خواهد ماند.

سال مالی ۲۰۲۵-۲۰۲۶ برای اقتصاد پاکستان شبیه عبور از یک میدان مین بود. سه شوک بزرگ بیرونی پشت سر هم آمدند: اول عدم قطعیت تعرفه‌های تجاری در سطح جهانی، بعد سیل و ویرانی در سه رودخانه که کشاورزی پنجاب را بیرون کرد، و در نهایت آتش جنگی منطقه‌ای که در ماه مارس شعله‌ور شد. با این حال، تازه‌ترین ارقام نشان می‌دهد که اقتصاد پاکستان نه تنها از هم نپاشید، بلکه در برخی شاخص‌ها حتی تاب‌آوری قابل قبولی از خود نشان داد.

سه هدف مهم که از دست رفت؛

دولت در ابتدای سال مالی سه هدف بزرگ تعیین کرده بود: رشد اقتصادی ۴.۲ درصدی، بهبود نسبت سرمایه‌گذاری به تولید ناخالص داخلی، و افزایش نسبت پس‌انداز. اما گزارش بررسی اقتصادی پاکستان که به تازگی منتشر شده، می‌گوید هیچکدام از این سه هدف محقق نشد. رشد اقتصادی به ۳.۷ درصد رسید - آن هم بعد از اینکه دولت امیدوار بود با عبور از ۴ درصد، اقتصاد را به مدار پرسرعت بازگرداند. اما جنگ خاورمیانه برنامه‌ها را به هم ریخت.

قسمت درخشان: کنترل کسری و مازاد حساب جاری

جالب اینجاست که درست همان جایی که معمولاً اقتصاد پاکستان زمین می‌خورد، یعنی کسری دوگانه (بودجه و حساب جاری)، امسال عملکرد بهتری دیده می‌شود. کسری بودجه در ۹ ماه اول سال فقط ۰.۷ درصد تولید ناخالص داخلی ثبت شده و تراز اولیه هم مازاد دارد. حساب جاری نیز ۷۲ میلیون دلار مثبت شده - هرچند عدد بزرگی نیست، اما برای کشوری که سال‌ها با کسری حساب جاری دست و پنجه نرم می‌کرد، یک پیروزی محسوب می‌شود.

وزیر دارایی، محمد اورنگ‌زیب، در تحلیل این موضوع تأکید کرده که حواله‌های ارزی (رمیتنس) نقشی کلیدی در این موفقیت داشته اند. نزدیک به ۹ میلیون پاکستانی در خارج از کشور، ۴۰ میلیارد دلار به خانه می‌فرستند. این پول، رگ حیاتی تراز خارجی پاکستان است.

بزرگترین شکست: صادرات و وابستگی به وام

اما اگر یک نقطه ضعف بزرگ در این مقاله وجود داشته باشد، آن صادرات است. صادرات کالا و خدمات در سال جاری نزدیک به ۶ درصد کاهش یافته. وزیر برنامه‌ریزی، احسن اقبال، صراحتاً می‌گوید: کاهش صادرات بزرگترین شکست ماست. ما را مجبور می‌کند برای پر کردن خلأ، وام بگیریم.

او یک مقایسه تلخ انجام می‌دهد: ویتنام با ۱۰۰ میلیون جمعیت، سالانه ۳۸ میلیارد دلار سرمایه خارجی جذب می‌کند. پاکستان با ۲۵۰ میلیون نفر جمعیت، به سختی به ۱.۵ میلیارد دلار رسیده است. این تفاوت، نشان‌دهنده عمق فاصله پاکستان با رقبای منطقه‌ای است.

بیکاری، فقر و نابرابری؛ پشت پرده اعداد رشد

مقاله اقتصادی دولت هرچند از بهبودی گسترده حرف می‌زند، اما آمارهای دیگری که در همین گزارش منتشر شده، تصویر دیگری هم نشان می‌دهند. نرخ بیکاری به ۷.۱ درصد رسیده که بالاترین رقم در ۲۱ سال گذشته است. تعداد بیکاران از ۴.۵ به ۵.۹ میلیون نفر افزایش یافته است.

فقر نیز به بالاترین سطح خود در ۱۱ سال اخیر یعنی ۲۹ درصد رسیده. نابرابری درآمدی هم به بدترین حالت خود در ۲۷ سال گذشته رسیده است. ضریب جینی که نشان می‌دهد درآمدها چقدر ناعادلانه تقسیم می‌شوند، از ۲۸.۴ به ۳۲.۷ پریده. یعنی شکاف بین فقیر و غنی بیشتر از هر زمان دیگری شده است.

وزیر دارایی اما معتقد است که با وجود جنگ منطقه‌ای، همین رشد ۳.۷ درصدی هم قابل دفاع است و نشان می‌دهد دولت توانسته از فروپاشی اقتصادی جلوگیری کند.

تکلیف مالیات و رابطه با استان‌ها

یکی دیگر از چالش‌های همیشگی، سازمان درآمدهای فدرال (FBR) است. امسال هم این سازمان حدود ۱۰۰۰ میلیارد روپیه از هدف مالیاتی خود عقب مانده. وزیر دارایی اعتراف کرده که فساد و تبانی هنوز در این سازمان وجود دارد، اما قول داده که با اصلاحات، ظرف یکی دو سال فرهنگ اداری عوض شود.

در عین حال، سه استان (به جز بلوچستان) قبول کرده‌اند که هزینه‌های عمرانی خود را برای مدتی فریز کنند تا حداقل ۹۰۰ میلیارد روپیه به دولت مرکزی برای تأمین هزینه‌های دفاعی و آب بدهند. البته این توافق منوط به بهبود عملکرد سازمان مالیات است. نکته جالب اینکه نماینده مالی خیبرپختونخوا گفته کمک این استان به شرط دیدار با عمران خان است - یعنی هنوز سیاست زیر پوست اقتصاد زنده است.

رشد واقعی کجا بوده؟

وزیر دارایی اشاره می‌کند که سه بخش اصلی اقتصاد همگی رشد داشته‌اند. بخش دامداری (که ۶۰ درصد تولید ناخالص داخلی کشاورزی را تشکیل می‌دهد) خوب عمل کرده. در بخش صنعت، تولید در مقیاس بزرگ (LSM) برای اولین بار در چهار سال اخیر ۶.۱ درصد رشد کرده. از ۲۲ بخش صنعتی، ۱۶ تا رشد مثبت نشان می‌دهند. در صادرات نیز بخش نساجی پیشتاز بوده، با رشد ۵ درصدی در پوشاک بافتنی و ۳ درصدی در منسوجات خانگی.

- مقاله منتشر شده در روزنامه اکسپرس تریبیون

- به قلم شهباز رانا در تاریخ ۲۲ خرداد ۱۴۰۵

منبع:

https://tribune.com.pk/story/2612761/economy-shows-resilience-amid-iran-war-fallout#:~:text=ISLAMABAD%3A,of%20the%20Middle%20East%20war.