استراتژی بخش مواد معدنی حیاتی جمهوری دموکراتیک کنگو

در گزارشی که در دسامبر ۲۰۲۵ منتشر شد، موسسه غیردولتی (NGO) Resource Matters راهکارهای مشخصی را برای جمهوری دموکراتیک کنگو ارائه داد تا به فرآوری محلی برخی از مواد معدنی حیاتی، عمدتاً کبالت، مس و لیتیوم، دست یابد. این نهاد معتقد است که دستیابی به این هدف، تا حد زیادی، به رشد اقتصادی این کشور که در حال حاضر تا حد زیادی به بخش معدن وابسته است، کمک خواهد کرد. دفتر اصلی سازمان Resource Matters در بروکسل مستقر است و البته یک شعبه در کینشاسا هم دارد. این سازمان در حوزه بهبود عملکرد و مدیریت منابع طبیعی فعالیت دارد.

از کنسانتره تا فلز؛ انرژی چالش اصلی مس

جیمی مونگوریک، نماینده Resource Matters در جمهوری دموکراتیک کنگو، سوابق تاریخی تولید مس را از ممنوعیت صادرات کنسانتره در جمهوری دموکراتیک کنگو، با یک مهلت قانونی تا پایان سال ۲۰۱۳، و اعمال مجدد ممنوعیت صادرات این محصول، اما با امکان اخذ معافیت‌های تجدیدپذیر هر ساله در سال ۲۰۲۳، را بررسی کرد. جیمی مونگوریک معتقد است دلیل اصلی این ممنوعیت و تمدیدهای یکساله آن، عمدتاً کمبود انرژی در این کشور بوده است. بر اساس این گزارش، Resource Matters معتقد است که دولت جمهوری دموکراتیک کنگو باید برای بهره‌برداری کامل از مس، معافیت‌های صادرات کنسانتره را پایان دهد و موانع موجود در کمبود انرژی را مرتفع ساخته و برنامه‌ریزی صنعتی را بهبود بخشد.

کبالت؛ بین پتانسیل  رشد و بازگشت به دلیل نوسانات قیمت

کبالت کنگو در حال حاضر، بیشتر از مس، مورد توجه قرار گرفته است. این ماده به شکل هیدروکسید کبالت صادر می‌شود، پودری که پس از عملیات شیمیایی ساده روی سنگ معدن استخراج شده به دست می‌آید و تنها حاوی ۲۸ تا ۳۸ درصد کبالت فلزی خالص است. هیدروکسید کبالت یک محصول با ارزش متوسط است و یک محصول نهایی با ارزش افزوده بالا نمی‌باشد.

با این حال، Resource Matters توضیح می‌دهد که شرکت تحلیلگر Bloomberg New Energy Finance (BNEF) ارزیابی کرده است که برای جمهوری دموکراتیک کنگو شروع به تولید پیش‌سازهای باتری به صورت محلی امکان‌پذیر است. این پیش‌سازها (مانند سولفات کبالت) مواد شیمیایی خالص‌تر و با ارزش‌تری نسبت به هیدروکسید هستند که گامی فراتر به سوی باتری به عنوان محصول نهایی است.

یکی از مسائل موجود این است که قیمت کبالت در بازار بین‌المللی پایدار نیست و گاهی اوقات با افت شدید مواجه می‌شود. وقتی قیمت کاهش می‌یابد، حاشیه اقتصادی برای سرمایه‌گذاری در کارخانه‌های فرآوری پیچیده و گران‌قیمت از بین می‌رود. (البته به دلیل اعمال سیاست توقف صادرات این محصول توسط جمهوری دموکراتیک کنگو و اعمال سهمیه‌بندی پس از این توقیف، قیمت آن به خاطر کاهش میزان عرضه، افزایش چشمگیری را در ماه‌های پایانی سال ۲۰۲۵ تجربه کرده است). برای دستیابی به فرآوری محلی کبالت، Resource Matters به طور ویژه توصیه می‌کند که فرآوری محلی به عنوان معیاری در سیستم سهمیه صادرات لحاظ گردد و بخشی از تولید مواد معدنی برای صنعت محلی ذخیره شده و همچنین یک منطقه ویژه اقتصادی (ZES) ایجاد شود.

در نهایت به منظور تقویت بخش کبالت و دستیابی به فرآوری محلی کبالت به عنوان پیش‌ساز برای باتری‌های خودروهای برقی، از جمهوری دموکراتیک کنگو خواسته شده است که به طور خاص، با کشورهای در حال توسعه آفریقا (SADC) همکاری‌های استراتژیک برقرار کند. همکاری با بخش ساخت خودرو در آفریقای جنوبی برای تضمین تقاضای قاره‌ای برای محصولات با ارزش افزوده بالا گزینه مناسبی خواهد بود. همچنین در این سند آمده است که به طور مشابه، باید احتمال مشارکت استراتژیک با تولیدکنندگان خودروهای برقی و تولیدکنندگان باتری (به عنوان مثال کشورهای آلمان و کنیا) بررسی شود.

لیتیوم: ساخت یک مسیر استراتژیک از صفر

برخلاف مس و کبالت، بهره‌برداری از لیتیوم در جمهوری دموکراتیک کنگو در مراحل ابتدایی خود است. این یک بخش نوظهور است که هنوز در دست ساخت است و پتانسیل عظیمی دارد. در واقع، تقاضای جهانی برای لیتیوم به همان دلایلی که تقاضا برای کبالت رشد داشته، در حال تحولی بزرگ است. جیمی مونگوریک توضیح داد که جمهوری دموکراتیک کنگو، که در حال حاضر یک رهبر در زمینه کبالت است پتانسیل تبدیل شدن به یک بازیگر اصلی در این دومین فلز حیاتی انتقال انرژی را دارد.

لیتیوم کنگو، همانند شیلی، در یک کانسار سنگ سخت قرار دارد که یکی از دو فرآیند استخراج سنگ معدن است (روش دیگر استخراج از نمک‌ها و دریاچه‌های نمک است). جمهوری دموکراتیک کنگو دارای یک کانسار سنگ سخت بزرگ، به ویژه در مانونو است. برای دستیابی به فرآوری لیتیوم محلی، Resource Matters پیشنهاد می‌کند که جمهوری دموکراتیک کنگو ارزش‌گذاری محلی را معیاری برای اعطای مجوزها قرار دهد، الزامات مطالعات امکان‌سنجی را تقویت کند، تخصیص شفاف انرژی را تضمین کند و از رقابت فعلی لیتیوم در سطح بین المللی بهره‌مند گردد.

نقشه راه: اقدام در هر مرحله از زنجیره ارزش

در گزارش Resource Matters، جمهوری دموکراتیک کنگو می‌تواند از طریق فرآوری محلی مواد معدنی استراتژیک، اقتصاد این کشور را رشد دهد. این نهاد در هر مرحله از فرآیند استخراج معادن در مورد این مواد معدنی، اقدامات مشخصی را پیشنهاد می‌کند.

برای مرحله اکتشاف، این امر از طریق تقویت دانش زمین‌شناسی مواد معدنی استراتژیک، به ویژه با تطبیق سیاست‌های زمین‌شناسی با چشم‌اندازهای بلندمدت و فعالیت‌های معدنی در حال انجام، تأمین مالی تحقیقات با بودجه شرکت‌های خصوصی و همچنین تسلط بر نتایج اکتشاف، امکان‌پذیر است. برای مرحله بهره‌برداری، کشور باید برنامه‌ریزی معدن و انرژی را در اعطای مجوزهای معدن ادغام کند، هنگام اعطای مجوزهای معدن از معیار ارزش افزوده استفاده کند و تجزیه و تحلیل مطالعات امکان‌سنجی را تقویت کند. برای رفع کمبود انرژی، Resource Matters برنامه‌ریزی کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت برق‌رسانی، اتخاذ مدل‌های مالی نوآورانه و غیرمتمرکز دولتی-خصوصی و همچنین بسیج حمایت شرکای بین‌المللی را توصیه می‌کند. در نهایت، برای مرحله بازاریابی، این نهاد از تخصیص سهمیه صادرات بر اساس ارزش افزوده محلی و همچنین کنترل دقیق بازاریابی سهام دولتی برای تغذیه صنعت محلی حمایت می‌کند.

منابع:

https://www.resourcematters.org/?utm_source=chatgpt.com

https://actualite.cd/2025/12/22/au-dela-de-lextraction-resource-matters-presente-son-livre-blanc-pour-la-transformation

https://deskeco.com/2026/01/01/pour-une-transformation-locale-du-cobalt-la-rdc-appelee-des-partenariats-en-afrique-australe

https://deskeco.com/2025/12/27/comment-la-rdc-pourrait-utiliser-son-code-minier-pour-transformer-son-cobalt-en-precurseurs-de

https://copperbeltkatangamining.com/drc-urged-to-tie-cobalt-export-quotas-to-local-processing-to-boost-battery-value-chain/?utm_source=chatgpt.com