معاونت دیپلماسی اقتصادی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران

آمریکای لاتین صحنه رقابت جهانی برای مواد معدنی راهبردی

جهان در حال ورود به مرحله‌ای تازه از رقابت ژئوپلیتیکی است؛ رقابتی که دیگر تنها بر نفت و گاز متمرکز نیست، بلکه مواد معدنی راهبردی مانند لیتیوم، مس، نیکل، گرافیت و عناصر نادر خاکی را به محور اصلی اقتصاد جهانی، امنیت فناوری و گذار انرژی تبدیل کرده است.گسترش خودروهای برقی، توسعه هوش مصنوعی، صنایع نیمه‌هادی، انرژی‌های تجدیدپذیر و فناوری‌های دفاعی موجب شده دسترسی به این منابع، به مسئله‌ای حیاتی برای قدرت‌های بزرگ تبدیل شود. در این میان، آمریکای لاتین به دلیل برخورداری از ذخایر عظیم مواد معدنی حیاتی، به یکی از مهم‌ترین مناطق ژئوپلیتیکی جهان بدل شده است. ایالات متحده و اتحادیه اروپا تلاش می‌کنند وابستگی خود به چین را در زنجیره تأمین مواد معدنی راهبردی کاهش دهند؛ در حالی که چین طی دو دهه گذشته حضور اقتصادی، معدنی و زیرساختی گسترده‌ای در منطقه ایجاد کرده و بخش مهمی از ظرفیت جهانی استخراج، فرآوری و تجارت این مواد را تحت نفوذ خود قرار داده است. در نتیجه، رقابت بر سر مواد معدنی راهبردی دیگر صرفاً یک رقابت اقتصادی نیست، بلکه به مسئله‌ای مرتبط با امنیت ملی، برتری فناوری، قدرت صنعتی و نفوذ ژئوپلیتیکی تبدیل شده است. رقابت اصلی نیز تنها بر سر استخراج منابع نیست، بلکه بر کنترل زنجیره‌های فرآوری، فناوری و تأمین جهانی این مواد متمرکز شده است. در این چارچوب، آمریکای لاتین دیگر صرفاً صادرکننده سنتی مواد خام نیست، بلکه به یکی از میدان‌های اصلی رقابت قدرت‌های بزرگ جهانی و بازآرایی زنجیره‌های راهبردی تأمین در قرن بیست‌ویکم تبدیل شده است که در گزارش حاضر به ابعاد مختلف این موضوع پرداخته شده است.

معادن کشورهای آفریقایی در تله صادرات خام

حوزه معادن در آفریقا درتله صادرات مواد خام قرار گرفته است. در همین راستا از زیمبابوه تا گینه، از طریق کشورهای گابن و نامیبیا، دولت‌های آفریقایی گروه‌های بین‌المللی را تحت فشار قرار می‌دهند تا کاری بیش از صادرات مواد معدنی خام انجام دهند. این گروه‌ها اغلب با استناد به موانع قابل توجه، مقاومت می‌کنند. ایا در این اقدامات محدودیت‌های مشروع یا سوء نیت خاصی وجود دارد؟

استراتژی بخش مواد معدنی حیاتی جمهوری دموکراتیک کنگو

در گزارشی که در دسامبر ۲۰۲۵ منتشر شد، موسسه غیردولتی (NGO) Resource Matters راهکارهای مشخصی را برای جمهوری دموکراتیک کنگو ارائه داد تا به فرآوری محلی برخی از مواد معدنی حیاتی، عمدتاً کبالت، مس و لیتیوم، دست یابد. این نهاد معتقد است که دستیابی به این هدف، تا حد زیادی، به رشد اقتصادی این کشور که در حال حاضر تا حد زیادی به بخش معدن وابسته است، کمک خواهد کرد. دفتر اصلی سازمان Resource Matters در بروکسل مستقر است و البته یک شعبه در کینشاسا هم دارد. این سازمان در حوزه بهبود عملکرد و مدیریت منابع طبیعی فعالیت دارد.

طرح جدید ساحل عاج برای توسعه معادن و انرژی

ساحل عاج با سیاست یکپارچه سازی منابع معدنی و انرژی خود، قصد دارد با تمرکز بر توسعه منابع محلی، گذار انرژی و افزایش سهم این بخش‌ها در اقتصاد ملی تا سال ۲۰۳۰، معدن و انرژی را به محرک‌های پایدار رشد تبدیل نماید.

وضعیت بخش معدن ترکیه

بخش معدن و فلزات ترکیه یکی از شاخه‌های صنعتی توسعه یافته در این کشور است که به موازات رشد اقتصادی این کشور پیشرفت نموده است. پس از تأسیس جمهوری ترکیه، معدن نیز در تلاش‌های توسعه‌ای مورد توجه قرار گرفت. دو موسسه مستقل اکتشاف و بهره‌برداری نفت و اداره اکتشاف و بهره‌برداری طلا، در سال ۱۹۳۳ تحت نظر وزارت اقتصاد تأسیس شدند تا استخراج و ارزیابی منابع زیرزمینی ما را به رهبری دولت تسهیل کنند.

آخرین آمارها در حوزه معادن و تأثیر آن در اقتصاد و اشتغال نامیبیا

بخش معدن نامیبیا همچنان انعطاف‌پذیری خوبی را از خود نشان داده و این امر نوید بخش آینده روشن این صنعت است. این کشور همچنان یکی از مقاصد برتر آفریقا برای سرمایه‌گذاری در اکتشاف و معدن است و اهمیت آن به طور پیوسته در حال افزایش است.

نگاهی به ظرفیتهای معدنی قرقیزستان، مراحل و اقدامات اولیه جهت آغاز فعالیتهای معدنی در این کشور

براساس گزارش وزارت منابع طبیعی قرقیزستان در نوامبر 2024 ، قرقیزستان دارای بیش از ۵۰۰۰ کانسار کوچک و بزرگ حاوی ذخایر مواد معدنی مختلف از جمله طلا، عناصر خاکی کمیاب، اورانیوم، توریم ، اکسید تیتانیوم، سنگ آهن، فلوریت، آنتیمونی، سنگ مرمر، ذغال سنگ، وانادیوم، آلومینیوم، مس، استرانسیوم، مولیبدن، بریلیم، تانتالوم و نقره است.

مقایسه منابع طبیعی و معدنی جمهوری دموکراتیک کنگو، جمهوری کنگو و جمهوری آفریقای مرکزی

جمهوری دموکراتیک کنگو، جمهوری کنگو و جمهوری آفریقای مرکزی، سه کشور واقع در قلب قاره آفریقا، به‌عنوان نگهبانان گنجینه‌های طبیعی و معدنی کم‌نظیر شناخته می‌شوند. این کشورها نه تنها به دلیل موقعیت جغرافیایی استراتژیک خود، بلکه به واسطه ذخایر عظیم و متنوع منابع زیرزمینی و اکوسیستم‌های آبی پیچیده، نقش محوری در اقتصاد و زیست‌بوم منطقه ایفا می‌کنند.

مواد معدنی جمهوری دموکراتیک کنگو و سهم آنها در اقتصاد این کشور

جمهوری دموکراتیک کنگو یک انبار جهانی منابع طبیعی، به ویژه در بخش شرقی کشور است و سهم بخش معدن در درآمدهای مورد انتظار دولت حدود 30 درصد یا 16.9 میلیارد دلار در سال 2025 است.

شرکت‌های خارجی فعال در بخش معادن ساحل عاج

ساحل عاج یکی از مهم‌ترین دارندگان منابع معدنی در آفریقا است. این کشور منابع معدنی قابل توجهی در حوزه‌های الماس، طلا، آهن، منگنز، بوکسیت، نیکل و ... دارد که بیش از 3 درصد از تولید ناخالص داخلی این کشور را به خود اختصاص داده است. در همین راستا، دولت این کشور با هدف تنوع بخشی به درآمد‌های ملی خود در نظر دارد تا سال 2025، سهم بخش معادن از تولید ناخالص داخلی را به حدود 6 درصد برساند.