افزایش کشفیات معدنی عربستان سعودی، گامی‌به سوی تنوع اقتصادی و رشد پایدار

در تاریخ 1 دسامبر 2025، خبرگزاری عرب نیوز گزارشی منتشر کرد که به تغییرات قابل توجه عربستان سعودی در بخش معدن و تجارت مواد معدنی اشاره داشت. این تحولات تأثیرات عمیقی بر اقتصاد کشور داشته و علاوه بر کشفیات جدید و توسعه زیرساخت‌های معدنی، روندهای مثبتی در زمینه صادرات و واردات مواد معدنی مشاهده می‌شود. طبق گزارش اداره کل آمار عربستان سعودی (GASTAT)، تعداد سایت‌های معدنی کشف شده در این کشور به 5651 مورد رسید که بیشترین سهم آن به مواد معدنی غیرفلزی اختصاص دارد.

کشفیات معدنی و گسترش منابع معدنی

در سال 2024، اداره کل آمار عربستان سعودی (GASTAT) اعلام کرد که تعداد سایت‌های معدنی کشف شده در پادشاهی به 5651 مورد رسید. از این تعداد، مواد معدنی غیرفلزی با 3058 سایت، بیشترین سهم را تشکیل می‌دهند و معادل 54.1 درصد از کل کشفیات را شامل می‌شوند. این مواد عمدتاً شامل گچ، سنگ‌های معدنی و مواد شیمیایی هستند که در صنایع ساخت‌وساز، شیمیایی و انرژی کاربرد دارند. همچنین، مواد معدنی فلزی با 2423 سایت، حدود 42.9 درصد از کشفیات را به خود اختصاص داده‌اند. این مواد شامل آلومینیوم، مس و سرب می‌باشند که در صنایع فلزی و تولید آلیاژها کاربرد دارند. همچنین، 170 سایت (3 درصد از کل کشفیات) به ترکیبی از مواد معدنی فلزی و غیرفلزی اختصاص دارند. این تنوع در کشفیات معدنی نه تنها پتانسیل رشد صنایع مختلف را افزایش می‌دهد بلکه بخش معدن را به عنوان یک عامل کلیدی در تنوع اقتصادی عربستان سعودی تقویت می‌کند.

افزایش مجوزهای معدنی و تسهیل فرآیندهای استخراج

یکی از مهم ترین  تحولات در بخش معدن عربستان سعودی، افزایش تعداد مجوزهای معدن است. در سال 2024، تعداد مجوزهای معدنی صادر شده به 2401 مورد رسید که نسبت به سال 2016 که  1985 مجوز صادر شد؛ رشد 21 درصدی را نشان می‌دهد. این افزایش در صدور مجوزها, بیانگر جذب سرمایه‌گذاری بیشتر در بخش معدن است و می‌تواند به تقویت تولید داخلی و توسعه زیرساخت‌ها کمک کند. استخراج مصالح ساختمانی با 1481 مجوز، بیشترین سهم را در این رشد داشتند. این روند همچنین نشان‌دهنده تمایل بالای سرمایه‌گذاران به ورود به بخش معدن عربستان است که می‌تواند به توسعه صنایع وابسته و گسترش زیرساخت‌های معدنی منجر شود.

وضعیت تجارت خارجی مواد معدنی

در سال 2024، تجارت مواد معدنی عربستان سعودی شاهد تحولات قابل توجهی بود که نشان‌دهنده تقویت موقعیت این کشور در بازارهای جهانی است. آمارهای منتشرشده در خصوص صادرات و واردات مواد معدنی، به‌ویژه در زمینه آلومینیوم، سرب و فسفات؛ نکات مهمی را برجسته می‌کنند:صادرات آلومینیوم: در سال 2024، صادرات آلومینیوم عربستان سعودی به 283,000 تن رسید که معادل 62.9 درصد از کل تجارت آلومینیوم را تشکیل می‌دهد. این رشد قابل توجه در صادرات نشان‌دهنده ظرفیت بالای عربستان برای تأمین نیازهای جهانی در صنایع مختلف فلزی است و به‌ویژه در صنعت ساخت‌وساز و سایر بخش‌های صنعتی تأثیر بسزایی خواهد داشت.

صادرات سرب:صادرات سرب عربستان سعودی به 59,000 تن رسید که معادل 93.7 درصد از کل تجارت سرب را تشکیل می‌دهد. این رشد قابل توجه در صادرات، اهمیت بالای سرب را برای صنایع انرژی و ساخت‌وساز به نمایش می‌گذارد و نقش عربستان را به عنوان یکی از تأمین‌کنندگان اصلی سرب در بازارهای جهانی تقویت می‌کند.کود فسفات: صادرات کود فسفات نیز شاهد رشد 4.6 درصدی بود که از 5.4 میلیون تن به 5.7 میلیون تن در سال 2024 رسید. این افزایش نشان‌دهنده تقویت موقعیت عربستان در تجارت کودهای فسفات است، به‌ویژه در کشورهای آسیایی و آفریقایی که تقاضای بالایی برای این محصولات دارند.واردات مواد معدنی: با وجود رشد صادرات، واردات برخی مواد معدنی مانند روی و نیکل همچنان بالا باقی مانده است که این نشان‌دهنده نیاز به تنوع در تولید داخلی و کاهش وابستگی به واردات مواد خاص است. تجارت روی تقریباً به‌طور کامل به واردات وابسته است و در مجموع 88,000 تن (بیش از 99.9 درصد) وارد شده در حالی که صادرات آن بیش از 6 تن نبوده است. تجارت نیکل نیز کاملاً وابسته به واردات است و در مجموع 407 تن وارد شده است.

بازارهای مقصد صادرات

کشورهای آسیایی همچنان مقصد اصلی صادرات مواد معدنی عربستان سعودی هستند.  چین با 45.2 میلیارد ریال سعودی (14.9 درصد از کل صادرات) در صدر قرار دارد. پس از آن، امارات متحده عربی و هند به ترتیب با 10.8 درصد و 9.5 درصد از صادرات مواد معدنی عربستان سعودی را به خود اختصاص داده‌اند. این موضوع نشان‌دهنده اهمیت روابط تجاری و اقتصادی عربستان با کشورهای آسیایی و به‌ویژه چین است.

کاهش وابستگی به واردات و تقویت تولید داخلی

یکی از نکات قابل توجه در گزارش‌ها، کاهش واردات کود فسفات است که نشان‌دهنده تقویت تولید داخلی این محصول است. واردات کود فسفات در سال 2024 با کاهش 51.7 درصدی به 66200 تن رسید. این تغییرات به نفع خودکفایی در بخش کشاورزی و صنایع وابسته به کودهای شیمیایی خواهد بود.

منابع:

https://www.arabnews.com/node/2624604/business-economy

https://www.spa.gov.sa/en/N2455552

https://www.stats.gov.sa/en