دلائل چند وجهی توجه عربستان به قاره آفریقا
نشریه آفریکن بیزینس، با انتشار گزارشی نوشت عربستان درچارچوب چشمانداز ۲۰۳۰، سرمایهگذاری درآفریقا را به ابزاری برایکاهش برخی کاستیهای راهبردی خود تبدیل کرده است. محدودیتهای اقلیمی، نیاز به تأمینغذا، دسترسی به موادمعدنی، توسعه انرژیهای پاک و حفاظت از مسیرهای دریای سرخ، ازجمله عواملی است که ریاض را به گسترش حضور اقتصادی در آفریقا سوق داده است.این روند برای کشورهای آفریقایی نیز منبع تازهای از سرمایهگذاری ایجاد کرده است.
عربستان که زمانی کشوری نسبتاً بسته و متکی به درآمدهای نفتی بود، اکنون در حال چرخشی راهبردی به سمت قاره آفریقا است. این کشور برای دههها فقط به صادرات نفت و میزبانی از زائران حج تکیه داشت، اما با به قدرت رسیدن محمد بن سلمان در سال ۲۰۱۷ میلادی، مسیر عبور از اقتصاد تکمحصولی را آغاز کرد. چشمانداز هرچند بلندپروازانه ۲۰۳۰ ریاض، نمادی از اراده سعودیها برای تنوعبخشی به اقتصاد و گسترش فعالیتهای تجاری در فراسوی مرزهاست. بر این اساس، قاره آفریقا به دلایل مختلف به یکی از اصلیترین مقاصد سرمایهگذاریهای بلندمدت سعودی تبدیل شده است.
قاره آفریقا به دلیل نزدیکی جغرافیایی به عربستان و برخورداری از ظرفیتهای برجسته طبیعی، توجه عربستان را به خود جلب کرده است. ریاض با سرمایهگذاری در بخشهای منابع طبیعی، کشاورزی، زیرساخت و بازارهای مصرفی در حال رشد، به دنبال تضمین امنیت غذایی خود و دسترسی به مواد معدنی حیاتی است. ثمره راهبردی این مجموعه فعالیتها، ایجاد چارچوبی پایدار برای حضور مستمر سعودیها در اقتصاد آفریقا خواهد بود.اشتیاق عربستان به سرمایهگذاری در حوزه زیرساختها، پیوندی روشن با دغدغههای امنیتی دارد. ناامنیهای سالهای اخیر در دریای سرخ و تهدیدهای مداوم علیه تجارت دریایی، اهمیت حضور امنیتی عربستان در این منطقه را افزایش داده است. از این منظر، ریاض حفظ پایگاه نظامی خود در جیبوتی و تثبیت موقعیت خود در کشورهایی مانند سودان، سومالی و اریتره را بخشی از راهبرد امنیت دریایی خود میداند. امنیت تنگهها و بنادر این منطقه، برای آینده اقتصاد غیرنفتی عربستان اهمیت بالایی دارد
.محیط بیابانی و خشک عربستان، این کشور را برای تأمین بخش عمده نیازهای غذایی خود به واردات وابسته کرده است. مقامات ریاض به آفریقا بهعنوان سبد غذایی آینده جهان مینگرند. افزایش مالکیت شرکتهای سرمایهگذاری کشاورزی عربستان در هلدینگهای بزرگ تولید موادغذایی در غرب آفریقا در اواخر سال ۱۴۰۳، نتیجه نگاه ویژه عربستان به کشاورزی آفریقاست.از سوی دیگر، بخش معدن آفریقا نقشی اساسی در برنامه عربستان برای تبدیل شدن به قطب فرآوری مواد معدنی و تولید باتریهای نوین ایفا میکند. عربستان در پی تصاحب سهام طرحهای معدنی آفریقاست تا خوراک اولیه کارخانههای در حال احداث خود را از هماکنون تضمین کند.
نگاه رهبران آفریقایی به ریاض در سالهای اخیر دستخوش تغییری مهم شده است. پایتختهای آفریقایی امروزه کشورهای خلیج فارس را منابعی جذاب برای سرمایهگذاری میدانند؛ زیرا در نگاه بسیاری از آنها، سرمایهگذاری عربستان و دیگر کشورهای خلیج فارس در مقایسه با سرمایهگذاران اروپایی، شروط سیاسی کمتری به همراه دارد.هماکنون رقابت نزدیکی میان عربستان و امارات متحده عربی در آفریقا جریان دارد، اما کارشناسان معتقدند به دلیل ماهیت زیرساختی و بلندمدت طرحهای معدنی، انرژی و کشاورزی، حضور عربستان در قاره آفریقا یک حرکت زودگذر نیست، بلکه راهبردی، ماندگار و رو به گسترش در دهههای آینده خواهد بود.