نمایشگاه بین‌المللی و کنفرانس انرژی و هیدروژن آفریقا و مدیترانه «NAPEC 2026» در الجزایر

چهاردهمین دوره نمایشگاه و کنفرانس انرژی و هیدروژن آفریقا و حوزه دریای مدیترانه «ناپک ۲۰۲۶» با حضور بیش از ۴۵۰ شرکت و غرفه‌دار و حدود ۲۳۰ سخنران روز دوشنبه 13 مهر 1405 در شهر وهران واقع در شمال غرب الجزایر افتتاح شد. در این رویداد، موضوعات مرتبط با انرژی و هیدروژن و آینده سبد انرژی در منطقه مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

مراسم افتتاحیه با حضور محمد عرقاب وزیر هیدروکربن‌ها، مراد عجال، وزیر انرژی و انرژی‌های تجدیدپذیر، کمال مولا رئیس شورای نوسازی اقتصاد و چند تن از مقامات کشوری و استانی برگزار شد. این رویداد در مرکز همایش‌های «محمد بن احمد» و با شعار «به سوی رویکردی جدید در سبد انرژی؛ از گذار انرژی تا افزوده انرژی: تضمین امنیت انرژی، توانایی پرداخت هزینه‌ها و کربن‌زدایی» برگزار شد.

چهاردهمین دوره «ناپک» فعالان، کارشناسان و متخصصان حوزه‌های هیدروکربن‌ها، انرژی و هیدروژن را به مدت 3 روز (13 لغایت 15 مهر 1405) گرد هم آورد تا تحولات این بخش و چشم‌انداز توسعه یک سبد انرژی متوازن میان امنیت تأمین، توانایی پرداخت هزینه‌ها و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای را مورد بحث قرار دهند. این نمایشگاه، یکی از مهم‌ترین رویدادهای انرژی الجزایر در سال جاری محسوب می‌شود که طی آن، نمایندگانی از شرکت‌های بزرگ نفت و گاز، شرکت‌های خدمات نفتی، سازندگان تجهیزات، شرکت‌های فناوری، نهادهای دولتی و مراکز پژوهشی در آن حضور یافتند.

 

* تأکید الجزایر بر تداوم نقش نفت و گاز:

محمد عرقاب، وزیر هیدروکربورها، در مراسم افتتاحیه تصریح کرد که گاز طبیعی همچنان نقش مهمی در سبد انرژی جهان خواهد داشت و به دلیل قابلیت آن در ایجاد انعطاف‌پذیری در سیستم انرژی و پشتیبانی از فعالیت‌های صنعتی، همچنان مورد نیاز خواهد بود. وی با اشاره به پیش‌بینی‌های بین‌المللی گفت که نیاز به نفت و گاز در دهه‌های آینده ادامه خواهد داشت و از این رو، سرمایه‌گذاری در این بخش باید هم‌زمان با توسعه انرژی‌های پاک و فناوری‌های کم‌کربن ادامه پیدا کند.

عرقاب در بخش دیگری از سخنان خود بر رویکرد تدریجی و متوازن الجزایر تأکید کرد و گفت: «گذار انرژی باید تدریجی، مسئولانه و کنترل‌شده باشد.» به گفته وی، امنیت انرژی، کنترل هزینه‌ها و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای سه چالش به‌هم‌پیوسته‌اند که نیازمند یک رویکرد یکپارچه هستند.

وزیر هیدروکربورها همچنین خواستار تبدیل گفت‌وگوهای نمایشگاه به پروژه‌های عملی شد. وی در یک موضع‌گیری که بازتاب زیادی در رسانه‌های اقتصادی الجزایر داشت، اظهار کرد: «ما خواهان شراکت‌های مشخص، سریع‌الاجرا و ایجادکننده ارزش افزوده مشترک هستیم. وی تأکید کرد که مفهوم «افزوده انرژی» باید در سرمایه‌گذاری، زیرساخت، فناوری و مهارت‌ها نمود پیدا کند و صرفاً در حد شعار باقی نماند.

 

* هیدروژن سبز و تلاش برای ایجاد زنجیره ارزش داخلی

در کنار نفت و گاز، هیدروژن سبز یکی از مهم‌ترین محورهای NAPEC 2026 بود. مراد عجال، وزیر انرژی و انرژی‌های تجدیدپذیر الجزایر، اعلام کرد که دولت درصدد توسعه هیدروژن تجدیدپذیر و ایجاد یک زنجیره ارزش ملی یکپارچه در این حوزه است؛ زنجیره‌ای که از تولید برق تجدیدپذیر و ساخت تجهیزات تا الکترولیز، تولید، ذخیره‌سازی و انتقال هیدروژن را دربرگیرد.

عجال تأکید کرد که توسعه این صنعت بدون سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه، نوآوری و آموزش نیروی انسانی امکان‌پذیر نیست. وی همچنین کریدور جنوبی هیدروژن (SoutH2 Corridor) را یکی از محورهای مهم همکاری انرژی الجزایر و اروپا دانست و اعلام کرد که نخستین نتایج مطالعه امکان‌سنجی پروژه «ائتلاف الجزایر ـ اروپا برای هیدروژن» موسوم به ALTEH2A در سال ۲۰۲۷ انتظار می‌رود.

عجال همچنین با اشاره به ظرفیت‌های الجزایر در این حوزه گفت: «الجزایر می‌تواند به یک قطب منطقه‌ای تبدیل شود»؛ هدفی که به گفته وی بر توسعه ظرفیت تولید و تجاری‌سازی هیدروژن سبز و مشتقات آن در بازارهای منطقه‌ای و بین‌المللی استوار است[1].

 

* حضور گسترده شرکت‌های بین‌المللی:

یکی از ویژگی‌های مهم NAPEC امسال، حضور گسترده شرکت‌های بزرگ بین‌المللی بود. در میان شرکت‌های مطرح می‌توان به TotalEnergies، Eni، ExxonMobil، Equinor، Pertamina، SLB، Halliburton، Baker Hughes، Chevron، Occidental Petroleum و Petrofac اشاره کرد. در حوزه تجهیزات و فناوری نیز Siemens Energy، ABB و Alfa Laval حضور داشتند.

در میان مشارکت‌های خارجی، حضور رسمی ایتالیا برای نخستین بار با یک پاویون ملی نیز قابل توجه بود. این پاویون توسط آژانس ICE ایتالیا با همکاری وزارت امور خارجه و همکاری‌های بین‌المللی این کشور سازمان‌دهی شد و سفیر ایتالیا در الجزایر، آلِساندرا شیاوو، در مراسم افتتاحیه حضور داشت. وی درباره نقش دو کشور در همکاری انرژی اظهار داشت: «الجزایر و ایتالیا دو سوی پلی میان آفریقا و اروپا هستند.»

 

* دیدارهای مهم محمد عرقاب با شرکت‌های خارجی:

در حاشیه NAPEC، محمد عرقاب مجموعه‌ای از مذاکرات دوجانبه با مدیران شرکت‌های بزرگ بین‌المللی انجام داد. مهم‌ترین دیدارها عبارت بودند از:

ـ شرکت تایلندی PTTEP: عرقاب با «کانیتا تانیتا سارتواتایو»، مدیرعامل شرکت **PTT Exploration and Production – PTTEP، درباره همکاری موجود با سوناتراک، به‌ویژه توسعه میدان Hassi Bir Rekaiz در حوضه برکین، و همچنین فرصت‌های جدید در بخش بالادستی نفت و گاز گفت‌وگو کرد.

هم‌زمان، سوناطراک و PTTEP یک یادداشت تفاهم امضا کردند که زمینه‌های اکتشاف و تولید هیدروکربورها در الجزایر و خارج از آن، توسعه مهارت‌ها و محتوای محلی، نوآوری، گذار انرژی و فناوری‌های جدید را شامل می‌شود. PTTEP از سال ۲۰۰۲ در الجزایر فعال است.

ـ گروه عمانی OQ: در دیدار عرقاب با مدیر گروه OQ، گسترش همکاری با سوناتراک در اکتشاف و تولید، پتروشیمی، توسعه گاز طبیعی مایع‌شده و تبادل تجربیات مورد بحث قرار گرفت. همچنین هیئتی از شرکت عمانی Petrogas درباره توسعه همکاری با طرف الجزایری گفت‌وگو کرد و یک یادداشت تفاهم نیز در چارچوب این همکاری مطرح شد.

ـ Occidental Petroleum – Oxy: مذاکرات عرقاب با نمایندگان این شرکت آمریکایی بر توسعه میادین، تولید و انتقال گاز طبیعی و LNG، پتروشیمی و ارزش‌آفرینی از منابع ملی متمرکز بود. حضور Oxy در میان حامیان اصلی NAPEC نیز نشان‌دهنده اهمیت همکاری الجزایر با شرکت‌های بزرگ بین‌المللی در بخش بالادستی است.

 

* توافق الجزایر با Eni و PTTEP:

یکی از مهم‌ترین خروجی‌های عملی NAPEC 2026، امضای چند تفاهم‌نامه و توافق همکاری بود. نهاد تنظیم مقررات هیدروکربورها(ARH) الجزایر و Eni Algeria Exploration پروتکل همکاری امضا کردند که زمینه‌هایی مانند استانداردهای فنی بین‌المللی، بهداشت و ایمنی، حفاظت محیط‌زیست، یکپارچگی چاه‌ها، پیشگیری از خطرات عمده و اندازه‌گیری مقادیر هیدروکربورها را دربرمی‌گیرد.

این توافق همچنین امکان استفاده از تخصص Eni برای آموزش و ارتقای توانمندی نیروی انسانی ARH را فراهم می‌کند و در صورت اقتضا، این همکاری می‌تواند به وزارت هیدروکربورها، ALNAFT و سوناتراک نیز تسری یابد.

از سوی دیگر، ALNAFT و PTTEP نیز تفاهم‌نامه‌ای برای بررسی فرصت‌های سرمایه‌گذاری در حوزه معدن هیدروکربوری الجزایر امضا کردند. هدف آن افزایش تبادل اطلاعات، گفت‌وگوی نهادی و شناسایی فرصت‌های جدید سرمایه‌گذاری عنوان شده است.

* استقبال سرمایه‌گذاران از دور جدید مناقصه نفت و گاز الجزایر:

یکی از موضوعات مهمی‌که NAPEC 2026 را از یک رویداد صرفاً نمایشگاهی فراتر برد، معرفی فرصت‌های Algeria Bid Round 2026 بود. طبق اعلام ALNAFT، نزدیک به ۶۰ شرکت بین‌المللی نسبت به هفت بلوک پیشنهادی در این دور مناقصه ابراز علاقه کرده‌اند و تقریباً نیمی از آنها به بسته‌های اطلاعات فنی و اتاق‌های داده مجازی دسترسی پیدا کرده‌اند.

مهلت دسترسی به اتاق‌های داده تا ۳۰ نوامبر ۲۰۲۶ تمدید شده و مقرر است پیشنهادها در ۲۵ ژانویه ۲۰۲۷ دریافت و بازگشایی شوند و قراردادها حداکثر تا ۳۱ مارس ۲۰۲۷ امضا شوند. این ارقام، یکی از مهم‌ترین شاخص‌های مطرح‌شده در NAPEC برای نشان دادن تلاش الجزایر جهت جذب سرمایه خارجی در بخش بالادستی است.

 

* همکاری الجزایر و بریتانیا؛ گاز همراه و کاهش انتشار:

در آستانه آغاز NAPEC، عرقاب با جیمز رابرت استفن داونر، سفیر بریتانیا در الجزایر، با حضور مدیرعامل سوناتراک و نماینده شرکت بریتانیایی Clarke Energy دیدار کرد.

مذاکرات بر اکتشاف و توسعه میادین گاز طبیعی، سرمایه‌گذاری در زنجیره ارزش نفت و گاز، کاهش انتشار، کاهش سوزاندن گاز، استفاده از گاز همراه، فناوری جذب و ذخیره کربن و افزایش بهره‌وری انرژی متمرکز بود. Clarke Energy نیز اعلام کرد که در این دیدار، فناوری‌های Jenbacher شرکت INNIO برای تبدیل گاز همراه به برق و بهبود بهره‌وری تأسیسات مورد بررسی قرار گرفته است.

 

* همکاری الجزایر و نامیبیا:

یکی دیگر از دیدارهای مهم NAPEC، مذاکرات عرقاب با کورنیلیا شیلونگا، مشاور ویژه رئیس‌جمهور نامیبیا در امور نفت و گاز بود. دو طرف درباره توسعه همکاری در کل زنجیره ارزش هیدروکربورها، از اکتشاف و تولید تا پالایش، فرآوری، تولید، انتقال و LNG مذاکره کردند.

الجزایر همچنین آمادگی خود را برای انتقال تجربه و آموزش نیروی انسانی نامیبیا اعلام کرد و بر تقویت حضور سوناتراک در آفریقا و توسعه همکاری‌های جنوب ـ جنوب تأکید کرد. شیلونگا نیز بر علاقه نامیبیا به استفاده از تجربه الجزایر و همکاری با شرکت‌های الجزایری، به‌ویژه سوناطراک، تأکید کرد.

* جایگاه وهران و سخنان مسئولان محلی:

ابراهیم اوشان، والی وهران، انتخاب این شهر برای میزبانی NAPEC را ناشی از جایگاه اقتصادی و صنعتی وهران دانست و تأکید کرد که این شهر به دلیل ظرفیت‌های صنعتی و سرمایه‌گذاری خود، محل مناسبی برای رویدادهای بین‌المللی در حوزه انرژی و صنعت است.

از سوی دیگر، نورالدین داودی، مدیرعامل سوناتراک، در افتتاحیه بر مفهوم «افزوده انرژی» تأکید کرد و آن را رویکردی واقع‌گرایانه و متوازن برای آینده انرژی دانست که بر مکمل بودن منابع مختلف انرژی استوار است. وی گفت: «افزوده انرژی، رویکردی واقع‌گرایانه و متوازن برای آینده انرژی است.» به گفته داودی، موقعیت جغرافیایی، منابع، زیرساخت‌ها و شبکه‌های انتقال الجزایر می‌تواند این کشور را به حلقه اتصال انرژی میان آفریقا و اروپا تبدیل کند.

 

* همایش‌ها، نشست‌های تخصصی و برنامه‌های جانبی:

برنامه علمی NAPEC 2026 طیف وسیعی از موضوعات را دربر گرفت. محورهای اصلی نشست‌ها عبارت بودند از:

ـ تحول و تنوع سبد انرژی و مفهوم «افزوده انرژی»؛

ـ امنیت عرضه و مقرون‌به‌صرفه بودن انرژی؛

ـ هیدروژن و انرژی‌های کم‌کربن؛

ـ کربن‌زدایی و کاهش انتشار؛

ـ توسعه گاز طبیعی و زیرساخت‌های انتقال انرژی؛

ـ توسعه و احیای میدان‌های بالغ و فناوری‌های EOR؛

ـ افزایش بهره‌وری چاه‌ها و تأسیسات؛

ـ دیجیتالی‌سازی و هوش مصنوعی؛

ـ نوسازی شبکه‌های انرژی و زیرساخت‌ها؛

ـ انرژی‌های تجدیدپذیر و فناوری‌های کم‌کربن؛

ـ نقش نهادهای تنظیم‌گر در جذب سرمایه؛

ـ فرصت‌های سرمایه‌گذاری در آفریقا و مدیترانه.

 

در بخش نشست‌های تخصصی نیز موضوعات فناورانه مورد توجه ویژه قرار گرفت. برای نمونه، یکی از نشست‌های مدیریتی درباره «آینده عملیات هوشمند انرژی: هوش مصنوعی، اتوماسیون و راهکارهای پیشرفته دیجیتال» برگزار شد و ALNAFT نیز درباره استفاده از Digital Twins و بهینه‌سازی لحظه‌ای در توسعه منابع هیدروکربوری ارائه فنی داشت.

همچنین در بخش برنامه‌های جانبی، شبکه اروپایی MED-GEM یک نشست تخصصی درباره پایلوت پیش‌گواهی آمونیاک سبز برگزار کرد که به موضوعاتی مانند صدور گواهی و الزامات بازارهای اروپایی مربوط می‌شد.

 

* پروژه‌های راهبردی؛ گاز ترانس‌صحرا و هیدروژن:

یکی دیگر از محورهای مطرح‌شده در NAPEC، خط لوله گاز ترانس‌صحرا (TSGP) بود. عرقاب این پروژه را بخشی از راهبرد الجزایر برای تبدیل شدن به یک پلتفرم منطقه‌ای انرژی دانست که منابع آفریقا را به بازارهای مدیترانه و اروپا متصل می‌کند.

وی تأکید کرد که این خط لوله صرفاً یک مسیر انتقال گاز نیست، بلکه دارای ابعاد توسعه‌ای و آفریقایی است و می‌تواند به ارزش‌آفرینی از منابع کشورهای قاره، توسعه زیرساخت‌های انرژی و افزایش دسترسی به انرژی در کشورهای مسیر کمک کند. مطالعات فنی و اقتصادی پروژه پیشرفت کرده و عملیات مربوط به بخش الجزایری آن در منطقه اولف در استان ادرار در ژوئن ۲۰۲۶ آغاز شده است.

از این منظر، TSGP و SoutH2 Corridor دو مسیر مکمل در راهبرد انرژی الجزایر محسوب می‌شوند: اولی برای حفظ و گسترش جایگاه گاز طبیعی آفریقا در بازارهای بین‌المللی و دومی‌برای ایجاد مسیر جدیدی جهت انتقال هیدروژن سبز شمال آفریقا به اروپا.

 1ـ NAPEC 2026 را می‌توان نشانه‌ای از تلاش الجزایر برای تعریف مجدد جایگاه خود در بازار انرژی منطقه دانست. پیام اصلی دولت الجزایر در این رویداد، قطع ارتباط با هیدروکربورها نیست، بلکه ترکیب نفت و گاز با انرژی‌های تجدیدپذیر، هیدروژن، فناوری‌های کم‌کربن و زیرساخت‌های جدید است؛ رویکردی که در ادبیات رسمی الجزایر با عنوان «افزوده انرژی» معرفی می‌شود.

2ـ از نظر اقتصادی نیز نمایشگاه امسال اهمیت ویژه‌ای داشت. حضور شرکت‌هایی همچون TotalEnergies، Eni، ExxonMobil، Equinor، Chevron، Oxy، PTTEP، SLB، Halliburton و Baker Hughes، در کنار شرکت‌های فناوری و تجهیزات، نشان می‌دهد الجزایر همچنان در پی جذب سرمایه، فناوری و مشارکت خارجی در بخش نفت و گاز است. اعلام علاقه حدود ۶۰ شرکت بین‌المللی به هفت بلوک Algeria Bid Round 2026 و امضای تفاهم‌نامه‌های جدید با Eni و PTTEP نیز این جهت‌گیری را تقویت می‌کند.

3ـ در سطح منطقه‌ای، NAPEC 2026 همچنین بستری برای تقویت نقش الجزایر به‌عنوان پل انرژی میان آفریقا، مدیترانه و اروپا بود؛ نقشی که هم از طریق گاز طبیعی و پروژه ترانس‌صحرا و هم از طریق هیدروژن سبز و کریدور جنوبی دنبال می‌شود. در همین چارچوب، سخنان مقامات الجزایری در وهران نشان می‌دهد که دولت این کشور تلاش دارد ضمن حفظ امنیت و درآمدهای حاصل از هیدروکربورها، به‌تدریج در بازارهای جدید انرژی، فناوری و هیدروژن نیز جایگاه خود را تثبیت کند.

4ـ مفهوم «افزوده انرژی» یا *Energy Addition* در واقع محور اصلی رویکرد الجزایر در این نمایشگاه بود؛ رویکردی که به جای حذف سریع نفت و گاز، بر استفاده هم‌زمان و مکمل از هیدروکربورها، انرژی‌های تجدیدپذیر، هیدروژن و فناوری‌های کم‌کربن تأکید دارد.

5ـ در مراسم افتتاحیه شخصیت‌هایی دیگر از جمله «نورالدین داودی»، مدیرعامل شرکت سوناتراک(Sonatrach)؛ «عبدالقادر شرفاوی»، رئیس کمیته مدیریت آژانس ملی بهره‌برداری از منابع هیدروکربنی (ALNAFT)؛ «امین رمینی»، رئیس نهاد نظارتی هیدروکربن‌ها (ARH)؛ و «نبیل کافی»، مدیرعامل گروه سونل‌گاز (Sonelgaz)؛ «فرید غزالی»، دبیرکل سازمان تولیدکنندگان نفت آفریقا (APPO)؛ «وارن مرداک»، رئیس اتاق بازرگانی آمریکا در الجزایر(AmCham)؛ مقامات محلی و شمار زیادی از مسئولان، کارشناسان و متخصصان حوزه انرژی حضور داشتند. علاوه بر این، «کورنلیا شیلونگا»، مشاور رئیس‌جمهور نامیبیا در امور نفت و گاز، و همچنین تعدادی از سفرا و اعضای هیئت‌های دیپلماتیک مقیم الجزایر نیز در این رویداد حضور یافتند.

[1]- این موضع، با تحولات اخیر در همکاری الجزایر با اروپا همخوان است. الجزایر، تونس، ایتالیا، اتریش و آلمان در اول اکتبر ۲۰۲۶ «اعلامیه وزارتی الجزایر» درباره توسعه کریدور جنوبی هیدروژن را امضا کردند؛ بنابراین NAPEC 2026 عملاً به بستری برای معرفی ظرفیت‌های الجزایر در این پروژه و جلب سرمایه و فناوری برای آن تبدیل شد.