ساحل عاج به دنبال تدوین نخستین راهبرد ملی هیدروژن سبز

این سند راهبردی می‌بایست طی حدود شش ماه تدوین و برای افق‌های ۲۰۳۰ و ۲۰۵۰ نقشه راه ارائه کند. ساحل عاج از مزیت‌های مناسبی در این زمینه برخوردار است، اما هنوز اقتصادی بودن پروژه‌های هیدروژن سبز، میزان تقاضای داخلی، هزینه انرژی و آب، زیرساخت و مدل تأمین مالی باید بررسی شود.

ساحل عاج تدوین راهبرد ملی هیدروژن سبز را وارد مرحله اجرایی کرده است. کارگاه آغازین این فرایند، ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶ در ابیجان برگزار شد و وزارت معادن، نفت و انرژی را با دستگاه‌های دولتی، بخش خصوصی، مراکز پژوهشی، دانشگاه‌ها و شرکای فنی و مالی گرد هم آورد. هدف این فرایند، تعیین جایگاه هیدروژن سبز در اقتصاد ساحل عاج و مشخص کردن الزامات فنی، اقتصادی، حقوقی و نهادی توسعه آن است. در گزارش‌های منتشرشده درباره این نشست، بر بررسی کاربردهای اولویت‌دار، ظرفیت تولید، نیازهای سرمایه‌گذاری، دسترسی به برق تجدیدپذیر رقابتی و منابع پایدار آب تأکید شده است.

ساحل عاج هنوز در مرحله ایجاد یک صنعت هیدروژن سبز قرار ندارد، اما در حال طراحی چارچوبی است که مشخص کند توسعه این صنعت در کدام حوزه‌ها و تحت چه شرایطی توجیه‌پذیر خواهد بود. شرایط مرجع رسمی WASCAL برای تدوین این راهبرد نشان می‌دهد که بسیاری از پرسش‌های پایه هنوز باید با مطالعه فنی و اقتصادی پاسخ داده شوند؛ از جمله محل‌های مناسب تولید، منابع آب و انرژی، بازار داخلی و خارجی، هزینه تولید و انتقال، زیرساخت مورد نیاز، مدل‌های تأمین مالی و چارچوب مقرراتی. بنابراین رویداد ۱۷ سپتامبر به عنوان نقطه ورود رسمی‌به مرحله سیاست‌گذاری ملی در صنعت هیدروژن سبز ساحل عاج محسوب می‌شود. این فرایند در راستای سیاست‌گذاری منطقه‌ای غرب آفریقا شکل گرفته است. جامعه اقتصادی کشورهای غرب آفریقا (ECOWAS) در سال ۲۰۲۳ چارچوب سیاستی هیدروژن سبز را تصویب کرد و راهبرد منطقه‌ای و برنامه‌های اقدام مرتبط با افق‌های ۲۰۳۰ و ۲۰۵۰ را در دستور کار قرار داد. اجرای این برنامه با مشارکت WASCAL و حمایت آلمان دنبال شده است. یکی از اهداف این چارچوب، کمک به کشورهای عضو برای ایجاد سیاست‌ها و ساختارهای ملی مورد نیاز برای توسعه هیدروژن سبز است.

البته ساحل عاج پیش از آغاز رسمی تدوین راهبرد ملی نیز در این روند حضور داشته است. در ژوئیه ۲۰۲۵، موضوع هیدروژن سبز در یک کارگاه مرتبط با هدف توسعه پایدار هفتم در ابیجان مورد بررسی قرار گرفت و بر ایجاد یک اکوسیستم ملی برای این حوزه تأکید شد. سپس در ۱۳ اوت ۲۰۲۵، WASCAL و وزارت معادن، نفت و انرژی، توافق همکاری برای پشتیبانی از تدوین راهبرد ملی امضا کردند. در فوریه ۲۰۲۶ نیز WASCAL شرایط مرجع انتخاب مشاور بین‌المللی برای تدوین این سند را منتشر کرد. لذا می‌توان گفت که کارگاه سپتامبر ۲۰۲۶ ادامه مجموعه‌ای از اقدامات است که طی بیش از یک سال از مرحله معرفی موضوع و همکاری علمی‌به مرحله رسمی تدوین سیاست ملی رسیده است. اسناد WASCAL ساحل عاج را در میان کشورهای دارای ظرفیت بالقوه برای توسعه هیدروژن سبز قرار می‌دهند، اما این مزیت‌ها به‌خودی‌خود به معنای اقتصادی بودن تولید نیستند، به همین دلیل، خود سند تدوین راهبرد تأکید دارد که ظرفیت بالقوه باید در برابر هزینه انرژی، آب، زیرساخت، حمل‌ونقل، بازار و تأمین مالی ارزیابی شود، اما مهم‌ترین بخش مأموریت تدوین راهبرد، تعیین کاربرد اقتصادی هیدروژن سبز در داخل کشور و بررسی امکان صادرات است. سند WASCAL از مشاور می‌خواهد بخش‌هایی مانند صنایع غذایی و کشاورزی، نساجی، متالورژی، سیمان، پتروشیمی، صنایع شیمیایی و حمل‌ونقل را بررسی و مناسب‌ترین کاربردها را شناسایی کند. هم‌زمان، بازارهای احتمالی صادراتی نیز باید مورد ارزیابی قرار گیرند.

این موضوع از این جهت اهمیت دارد که ظرفیت تولید هیدروژن، به‌تنهایی شاخص کافی برای سنجش امکان شکل‌گیری یک صنعت نیست؛ تولید هیدروژن سبز به برق تجدیدپذیر و آب نیاز دارد و پس از تولید نیز هزینه‌های فشرده‌سازی، انتقال، ذخیره‌سازی و مصرف یا صادرات به آن اضافه می‌شود. در نتیجه، در کنار امکان فنی تولید هیدروژن، مسئله تعیین نقطه‌ای است که در آن تولید، انتقال و مصرف یا صادرات بتواند در برابر گزینه‌های دیگر انرژی و مواد اولیه رقابت کند. به همین دلیل، شرایط مرجع WASCAL تدوین راهبرد را به یک ارزیابی اقتصادی نسبتا گسترده تبدیل کرده است. مشاور باید هزینه تولید، انتقال و ذخیره‌سازی را بررسی کند، سودآوری پروژه‌های احتمالی را بسنجد و آثار آنها بر اشتغال و تراز تجاری را ارزیابی کند. همچنین باید سایت‌های مناسب تولید را شناسایی و برای سال‌های ۲۰۳۰ و ۲۰۵۰ نقشه راهی شامل اهداف، اولویت‌های اجرایی، سرمایه‌گذاری، تأمین مالی، تحقیق و توسعه و ساختار نهادی ارائه دهد. شاید مطالعات منطقه‌ای و دانشگاهی بتوانند ظرفیت فنی یا سناریوهای مدل‌سازی‌شده را نشان دهند، اما تبدیل این ظرفیت به پروژه تجاری به مجموعه‌ای از شروط وابسته است. چارچوب ECOWAS نیز هزینه تولید، دسترسی به آب و زمین، زیرساخت، تأمین مالی و نبود تقاضای کافی را از جمله موانع اصلی توسعه هیدروژن سبز در منطقه برشمرده است.

مزیت‌های موجود و شکاف‌های باقی‌مانده

ساحل عاج از چند مزیت زیرساختی برخوردار است که در صورت اثبات توجیه اقتصادی می‌تواند به توسعه زنجیره هیدروژن کمک کند. وجود بنادر ابیجان و سان‌پدرو امکان بررسی مسیرهای صادراتی و ارتباط با زنجیره‌های صنعتی را فراهم می‌کند و پالایشگاه SIR و بخش صنعتی کشور نیز می‌توانند در بررسی کاربردهای داخلی هیدروژن مورد توجه قرار گیرند. برنامه‌های افزایش سهم انرژی‌های تجدیدپذیر نیز از دیگر عناصر مورد توجه در ارزیابی رسمی WASCAL است. در مقابل، توسعه هیدروژن سبز با مجموعه‌ای از محدودیت‌ها مواجه است که هنوز پاسخ مشخصی برای همه آنها وجود ندارد. میزان و هزینه برق تجدیدپذیر مورد نیاز، دسترسی پایدار به آب، محل استقرار واحدهای تولید، زیرساخت انتقال و ذخیره‌سازی، تقاضای صنعتی، مقررات، نیروی انسانی متخصص و هزینه تأمین مالی، همگی باید در راهبرد ملی تعیین تکلیف شوند. به همین دلیل، خروجی این فرایند اهمیت بیشتری از خود اعلام آغاز آن خواهد داشت؛ زیرا قرار است این مطالعات مشخص کنند کدام بخش‌های زنجیره برای ساحل عاج اولویت دارند و سرمایه‌گذاری در آنها تحت چه شرایطی امکان‌پذیر است.

توسعه ظرفیت علمی نیز در همین چارچوب قرار دارد. در جریان آغاز فرایند تدوین راهبرد، از یک پروژه پژوهشی هیدروژن با تأمین مالی ۵۰۰ هزار یورو در چارچوب برنامه C2D خبر داده شد. WASCAL نیز از سال‌های گذشته برنامه‌های آموزشی و پژوهشی مرتبط با انرژی و هیدروژن سبز را با مشارکت دانشگاه‌های منطقه، از جمله دانشگاه فلیکس هوفوئه-بوآنی در ساحل عاج، دنبال کرده است. این سابقه بلیانگر آن است که در کنار زیرساخت فیزیکی، ایجاد ظرفیت علمی و نیروی انسانی نیز در برنامه توسعه این حوزه مورد توجه قرار گرفته است. علاقه سرمایه‌گذاران خارجی نیز پیش از آغاز رسمی این فرایند وجود داشته است. دولت ساحل عاج در اکتبر ۲۰۲۴ اعلام کرد که شرکت چینی Energy China Group به حوزه‌هایی از جمله انرژی‌های تجدیدپذیر و هیدروژن سبز علاقه‌مند است. با این حال، چنین ابراز علاقه‌ای با سرمایه‌گذاری قطعی در کشور یکسان نیست و راهبرد ملی دقیقا باید بخشی از این فاصله میان علاقه سرمایه‌گذاران و امکان اجرای پروژه را روشن کند.

طبق شرایط مرجع WASCAL، فرایند تدوین راهبرد حدود شش ماه طراحی شده است. پس از گزارش آغازین و گزارش فنی، وضعیت موجود، ظرفیت هیدروژن، بازارهای بالقوه، سناریوهای تولید و آثار اقتصادی بررسی خواهد شد. پیش‌نویس راهبرد در هفته بیستم و نسخه نهایی در هفته بیست‌وچهارم پیش‌بینی شده و پس از مراحل مشاوره و اعتبارسنجی، سند نهایی باید چارچوبی برای افق‌های ۲۰۳۰ و ۲۰۵۰ ارائه کند. گزارش خبرگزاری KOACI در ارتباط با آغاز این فرایند، شرکت Stantec را به‌عنوان مجری مأموریت معرفی کرده است. این شرکت در پروژه‌های مرتبط با راهبردها و نقشه‌های راه هیدروژن سبز در آفریقا سابقه دارد.

منابع

https://wascal.org/wp-content/uploads/2026/02/TdRs-Strategie-CI-_GH2_Fr-1-1.pdf

https://wascal.org/technical-and-financial-assistance-for-the-development-of

-the-republic-of-cote-divoires-national-green-hydrogen-strategy/

https://www.ecreee.org/download/97/policies-documents/32329/strategie-sur-lhydrogene-vert-de-la-cedeao.pdf

https://www.ecreee.org/4eme-reunion-du-comite-de-pilotage-du-programme-hydrogene-vert/?lang=fr

https://www.koaci.com/index.php/article/2026/09/17/cote-divoire/environement/cote

-divoire-hydrogene-vert-le-pays-accelere-pour-se-positionner-sur-lenergie-de-demain_200634.html

https://fr.apanews.net/cote-divoire/la-cote-divoire-elabore-sa-strategie-de-lhydrogene-vert/