مرکز نوآوری بین‌المللی: یک پویایی منطقه‌ای برای تغییر سیستم‌های غذایی در غرب آفریقا

منطقه غرب آفریقا با چالش‌های عمده‌ای در رابطه با امنیت غذایی، نوآوری کشاورزی، کارآفرینی و کاربرد نتایج تحقیقات روبرو است. در همین راستا، پروژه مرکز نوآوری بین‌المللی غرب آفریقا (IIH WA) راه‌اندازی شد، در واقع به گفته ناظران یک ابتکار منطقه‌ای با هدف تقویت اکوسیستم‌های نوآوری کشاورزی-غذایی با گرد هم آوردن ساختارهای پشتیبانی، تحقیقات علمی و کارآفرینی در منطقه غرب آفریقا اجرایی شده است. این ابتکار که در یک کارگاه آموزشی در سطح منطقه غرب آفریقا و در بنین آغاز شد و متعاقباً از طریق انجمن‌های مشاوره‌ای سازماندهی شده در کشورهای شریک گسترش یافت، با هدف ایجاد راه‌حل‌های مشخص و پایدار متناسب با واقعیت‌های سیستم‌های غذایی غرب آفریقا عملیاتی گردیده است.

پروژه IIH WA با هدف ایجاد یک جامعه منطقه‌ای از ذینفعان، بر اساس همکاری‌های نزدیک بین مؤسسات علمی و شرکت‌های خصوصی آفریقایی، راه‌اندازی شده است. کارهای اولیه، به‌ویژه در حوزه فرآوری محصولات کشاورزی و غذایی، از قبل آغاز شده است.

در کارگاه‌ها، اعضای پروژه «نقشه‌های نوآوری» را که برای شناسایی بهتر بازیگران کلیدی در هر کشور، از جمله محققان، کارآفرینان، دانشجویان و دیگران طراحی شده‌اند، به اشتراک گذاشتند. این ابتکار غرب آفریقا در حال شتاب گرفتن است و همکاری‌ها در حال حاضر در سراسر قاره آفریقا گسترش می‌یابد. سوال اینجاست که چگونه می‌توان تحقیقات علمی را با نیازهای کارآفرینان کشاورزی و کشاورزی-غذایی در غرب آفریقا مرتبط کرد؟

این یکی از چالش‌هایی است که پروژه مرکز بین‌المللی نوآوری غرب آفریقا (IIH WA) به آن پرداخته است. این پروژه که توسط چندین شریک دانشگاهی، علمی و نهادی هدایت می‌شود، با هدف تقویت ساختارهای حمایت از کارآفرینی و نوآوری که به عنوان پیوندهای حیاتی بین دانش علمی و بازیگران اقتصادی عمل می‌کنند، انجام می‌شود. هدف آن، تقویت ظهور نوآوری‌های پایدار است که قادر به پرداختن به چالش‌های امنیت غذایی، تحول کشاورزی، تاب‌آوری اقلیمی و ایجاد شغل برای جوانان باشند.

تبدیل تحقیقات به محرک نوآوری در کشاورزی-غذایی

برخلاف بسیاری از ابتکارات که مستقیماً بر استارتاپ‌ها متمرکز هستند، IIH WA با تقویت اکوسیستم‌های نوآوری در بالادست فعالیت می‌کند. بنابراین، این پروژه از ساختارهای حمایت از کارآفرینی و نوآوری (SAEIs) پشتیبانی می‌کند که نقش مهمی در ارتقای نتایج تحقیقات و حمایت از رهبران پروژه دارند.

این ابتکار رسماً در اولین کارگاه منطقه‌ای این پروژه که از ۲۳ تا ۲۷ مارس ۲۰۲۶ در دانشکده علوم زراعی دانشگاه ابومی-کالاوی (FSA/UAC) در بنین برگزار شد، آغاز شد. محققان، دانشگاه‌ها، سازمان‌های حمایتی، کارآفرینان، دانشجویان و شرکای فنی از چندین کشور غرب آفریقا با یک هدف مشترک گرد هم آمدند: ایجاد سیستم‌های غذایی نوآورانه‌تر، فراگیرتر و پایدارتر.

یکی از نکات برجسته این جلسه، راه‌اندازی نقشه‌برداری از ساختارهای حمایت از کارآفرینی و نوآوری بود. این ابتکار با هدف شناسایی بازیگران اصلی نوآوری در کشورهای شریک، درک بهتر حوزه‌های مداخله، نیازهای آنها و ظرفیت‌های حمایتی‌شان، ضمن تقویت ظهور همکاری‌های منطقه‌ای، انجام شد.

در این بحث‌ها همچنین چندین چالش مشترک شناسایی شد: دسترسی محدود به بودجه، دشواری در بهره‌برداری از نتایج علمی، نیاز به پشتیبانی فنی برای کارآفرینان و فقدان پل‌های ارتباطی بین تحقیقات و بخش خصوصی.

پرداختن به چالش‌های سیستم غذایی از طریق نوآوری

IIH WA فراتر از تقویت ساختارهای نوآوری، قصد دارد به نیازهای خاص ابراز شده توسط ذینفعان سیستم غذایی رسیدگی کند. برای این منظور، انجمن‌های مشاوره‌ای چندجانبه در بنین، ساحل عاج و سنگال برگزار شد. این جلسات، محققان، کارآفرینان، سازمان‌های حرفه‌ای، ساختارهای پشتیبانی، نهادهای عمومی و شرکای فنی را گرد هم آورد تا چالش‌های اصلی پیش رو در محل را شناسایی کرده و اولویت‌های عملی پروژه را تعریف کنند.

در ساحل عاج، انجمن مشاوره‌ای در ماه آوریل چندین موضوع اصلی را برجسته کرد: دسترسی به دانش علمی، نوآوری دیجیتال، تحول کشاورزی-غذایی، کارآفرینی جوانان، استفاده از نتایج تحقیقات و تاب‌آوری سیستم غذایی. این رویکرد مشارکتی اجازه می‌دهد تا اقدامات پروژه بر اساس واقعیت‌های بیان شده توسط خود ذینفعان، ضمن در نظر گرفتن ویژگی‌های هر زمینه ملی، بنا شود.

این پروژه همچنین بر اساس ابتکارات نوآوری عملیاتی موجود بنا شده است. در طول کارگاه منطقه‌ای در بنین، شرکت‌کنندگان به طور قابل توجهی از پلتفرم فناوری کشاورزی-غذایی Biovalor، که توسط موسسه Agro و CIRAD و همچنین دفتر انتقال فناوری موسسه ملی آب پشتیبانی می‌شود، بازدید کردند.

این ابتکارات به طور مشخص نشان می‌دهند که چگونه یافته‌های تحقیقاتی می‌توانند به راه‌حل‌های مفید برای فعالان اقتصادی تبدیل شوند. آن‌ها با حمایت از پروژه‌های تحول کشاورزی-غذایی و ترویج محصولات محلی، به تقویت زنجیره‌های ارزش کشاورزی، ایجاد فرصت‌های اقتصادی جدید و بهبود رقابت‌پذیری بخش‌های غذایی کمک می‌کنند.

فراخوان منطقه‌ای برای نوآوری برای حمایت از راه‌حل‌های تأثیرگذار

پس از مراحل مشاوره و ساختاردهی اکوسیستم‌های نوآوری، این پروژه با راه‌اندازی چالش کشاورزی-غذایی غرب آفریقا، یک فراخوان منطقه‌ای برای ارائه پیشنهادها با هدف نوآورانی که متعهد به تحول پایدار سیستم‌های کشاورزی و غذایی در غرب آفریقا هستند، وارد مرحله جدیدی می‌شود. این فراخوان که برای استارتاپ‌ها و تیم‌های پروژه آزاد است، به دنبال شناسایی نوآورانی است که قادر به ارائه راه‌حل‌های مشخص برای چالش‌های کشاورزی، غذایی و زیست‌محیطی منطقه هستند. ابتکارات منتخب از پشتیبانی ساختاریافته شامل بوت کمپ‌ها، مراحل شتاب‌دهی، مشاوره علمی و دسترسی به یک شبکه نوآوری منطقه‌ای بهره‌مند خواهند شد. هدف، حمایت از توسعه آن‌ها در عین ایجاد یا تقویت پیوندهای آن‌ها با مؤسسات تحقیقاتی است.

پویایی منطقه‌ای که در حال شتاب گرفتن است.

فراتر از فعالیت‌های انجام شده در هر یک از کشورهای شریک، پروژه IIH WA به تدریج در حال کمک به ساختاردهی یک اکوسیستم نوآوری منطقه‌ای واقعی است که از گذارهای کشاورزی و غذایی در غرب آفریقا حمایت می‌کند.

شبکه‌سازی ساختارهای حمایت از کارآفرینی و نوآوری (SAEI)، که در زمان راه‌اندازی پروژه آغاز شد، اکنون یکی از محرک‌های اصلی این پویایی است. IIH WA با تقویت تبادل تجربیات، به اشتراک‌گذاری مهارت‌ها و ایجاد مشارکت بین کشورها، ظرفیت‌های کسانی را که از کارآفرینان حمایت می‌کنند تقویت کرده و کاربرد نتایج تحقیقات را تسهیل می‌کند.

این همکاری منطقه‌ای در کارگاه منطقه‌ای بعدی که از 28 سپتامبر تا 2 اکتبر 2026 در یاموسوکرو، ساحل عاج، تحت هماهنگی ESA-INP-HB برنامه‌ریزی شده است، ادامه خواهد یافت. این جلسه به سازمان‌های شریک اجازه می‌دهد تا بهترین شیوه‌ها را به اشتراک بگذارند، همکاری‌های خود را تعمیق بخشند و مکانیسم‌های حمایت از نوآوری توسعه‌یافته در این پروژه را تقویت کنند.

با این حال، جاه‌طلبی IIH WA فراتر از غرب آفریقا است. در ۸ مه ۲۰۲۶، در حاشیه اجلاس «آفریقا به پیش» در نایروبی، کارگاهی چندین شریک شرق آفریقا، از جمله دانشگاه نایروبی، ILRI، CIAT-Bioversity و دانشگاه‌های ایرینگا، سوکوئین و نلسون ماندلا در تانزانیا را گرد هم آورد. این جلسه اولین گام به سوی ایجاد یک مرکز نوآوری بین‌المللی آینده در شرق آفریقا بود که از تجربه توسعه‌یافته در غرب آفریقا الهام گرفته شده است.

این پروژه همچنین از افزایش دیده شدن از طریق انجمن‌های مختلف برای گفتگو و به اشتراک گذاشتن تجربیات بهره‌مند شده است. یک میزگرد تلویزیونی با حضور سینی سامبا، کارآفرین سنگالی، بنیانگذار لیونسو (شرکتی که به تولید غذای کودک از ۱۰۰٪ مواد اولیه محلی اختصاص دارد) و پروفسور جوزف باساما از دانشگاه گاستون برگر، چالش‌های نوآوری و کارآفرینی در خدمت‌رسانی به سیستم‌های غذایی آفریقا را برجسته کرد.

علاوه بر این، رویکرد مورد حمایت IIH WA در روزهای علمی ابتکار TSARA در دانشگاه گاستون برگر، USSEIN، دانشگاه نایروبی و CIRAD ارائه شد. این تبادلات، پیوستگی آموزش، تحقیق، نوآوری و کارآفرینی را به عنوان محرک تحول سیستم غذایی و توسعه اکوسیستم‌های نوآوری در آفریقا ارتقا داد.

IIH WA با ایجاد پل‌های پایدار بین تحقیق، نوآوری و کارآفرینی، پایه‌های یک جامعه منطقه‌ای از بازیگران را که قادر به حمایت از تحولات کشاورزی و غذایی در غرب آفریقا هستند، بنا می‌نهد و در عین حال راه را برای همکاری‌های جدید در سراسر قاره هموار می‌کند.

https://www.cirad.fr/les-actualites-du-cirad/actualites/2026/international-innovation-hub-west-africa