نقش محوری ساحل عاج در رشد بورس منطقهای اوراق بهادار غرب آفریقا
ارزش بازار بورس منطقهای اوراق بهادار غرب آفریقا در ۲۰ اوت ۲۰۲۶ از ۲۰ هزار میلیارد فرانک سیفا عبور کرد و در فاصلۀ تنها ده روز، در ابتدای سپتامبر به بیش از ۲۱ هزار میلیارد فرانک سیفا رسید. همزمان، اصلاح ساختار اطلاعات بازار، معرفی شاخصهای جدید و ورود ابزارهایی مانند تأمین مالی ساختاریافته نشان میدهد بورس منطقهای غرب آفریقا در حال حرفهایتر و متنوعتر شدن است.
بورس منطقهای اوراق بهادار غرب آفریقا یا به اختصار BRVM در ۲۰ اوت ۲۰۲۶ برای نخستین بار شاهد عبور ارزش بازار سهام از مرز ۲۰ هزار میلیارد فرانک سیفا بود. ارزش بازار سهام در آن روز به ۲۰۰۳۶ میلیارد فرانک سیفا رسید. در ۳ سپتامبر ۲۰۲۶ نیز دادههای معاملاتی بورس منطقهای غرب آفریقا ارزش بازار سهام را در محدوده بیش از ۲۱ هزار میلیارد فرانک سیفا نشان میداد؛ بنابراین عبور از مرز ۲۰ هزار میلیاردی در اوت یک نقطه موقت نبود و بازار در روزهای بعد نیز در سطوح بالاتری قرار گرفت. این رقم در ابتدای سال ۲۰۲۶، حدود ۱۳۳۳۰ میلیارد فرانک سیفا بود؛ بنابراین ارزش بازار سهام طی کمتر از هشت ماه بیش از ۵۰ درصد افزایش یافت. در آن مقطع ۴۷ شرکت در بخش سهام بورس منطقهای غرب آفریقا پذیرفته شده بودند. البته این رشد را نباید با «۵۰ درصد تأمین مالی جدید» اشتباه گرفت. ارزش بازار حاصلضرب قیمت سهام در تعداد سهام موجود است و افزایش آن میتواند ناشی از رشد قیمت سهام شرکتهای موجود نیز باشد.
دادههای پایان ۲۰۲۵ همین تفاوت را روشنتر میکنند. بورس منطقهای غرب آفریقا اعلام کرده بود که ارزش بازار سهام در پایان سال ۲۰۲۵ به ۱۳۳۳۰ میلیارد فرانک سیفا رسید که ۳۲ درصد بیشتر از سال قبل بود. در همان سال تعداد اوراق معاملهشده ۱۰۹ درصد افزایش یافت و از حدود ۱۲۹ میلیون ورقه به ۲۶۹ میلیون ورقه رسید، اما ارزش ریالی معاملات نهتنها افزایش نیافت، بلکه با نزدیک به ۲۴ درصد کاهش به حدود ۳۵۱ میلیارد فرانک سیفا رسید. این دو روند در کنار هم اهمیت دارند. افزایش تعداد اوراق معاملهشده نشاندهنده فعالیت بیشتر است، اما کاهش ارزش معاملات نشان میدهد که رشد فعالیت الزاما به معنای افزایش عمق نقدشوندگی بازار نیست. به بیان دیگر، بورس منطقهای غرب آفریقا در حال بزرگتر شدن است، اما اندازه بازار و میزان گردش واقعی سرمایه هنوز به یک نسبت رشد نکردهاند.
شرایط پولی منطقه نیز در سال ۲۰۲۶ نسبت به دورههای قبلی مساعدتر شده است. بر اساس گزارش سیاست پولیِ بانک مرکزی کشورهای غرب آفریقا (BCEAO)، در سهماهه نخست ۲۰۲۶ نرخ متوسط بازار بینبانکی از ۵.۱۱ درصد به ۴.۵۲ درصد کاهش یافت و بازده متوسط موزون اوراق قرضه نیز از ۷.۳۹ درصد به ۷.۱۵ درصد رسید. در همین دوره، شاخص ترکیبی بورس منطقهای غرب آفریقا حدود ۱۹.۹ درصد افزایش یافت و ارزش کل بازار سرمایه منطقه نسبت به پایان ۲۰۲۵، حدود ۱۱.۸ درصد بیشتر شد؛ این ارقام بهتنهایی ثابت نمیکنند که کاهش نرخهای بازار علت رشد بورس بوده است، اما نشان میدهند جهش بازار سهام در محیطی رخ داده که شرایط تأمین مالی منطقه نیز نسبت به پایان ۲۰۲۵ تغییر کرده است.
جایگاه ساحل عاج در بورس منطقهای اوراق بهادار غرب آفریقا
بورس منطقهای غرب آفریقا، یک بازار بورس برای هشت کشور است که همین ویژگی، آن را منحصر به فرد میکند. برای درک اهمیت ساحل عاج در این بازار، باید توجه کرد که در زمان عبور ارزش آن از مرز ۲۰ هزار میلیارد فرانک سیفا، سه بخش خدمات مالی، مخابرات و کالاهای مصرفی اساسی رویهم ۹۰ درصد ارزش بازار سهام را تشکیل میدادند. خدمات مالی با ۴۴.۱۶ درصد بزرگترین بخش بود و مخابرات ۳۳.۳۶ درصد سهم داشت. پنج شرکت بزرگ نیز بهتنهایی ۴۹.۱۶ درصد کل ارزش بازار سهام را در اختیار داشتند. این ساختار باعث میشود وزن شرکتهای بزرگ ساحل عاج در بازار منطقهای قابل توجه باشد. بر اساس آخرین داده رسمیبورس منطقهای غرب آفریقا در ۳ سپتامبر ۲۰۲۶، از مجموع ۴۷ شرکت پذیرفتهشده، ۳۳ شرکت ساحل عاجی هستند و ارزش بازار جهانی این شرکتها رویهم حدود ۱۱۸۴۰ میلیارد فرانک سیفا است.
همچنین با توجه به ارزش کل بازار سهام بورس منطقهای غرب آفریقا که ۲۱۰۹۰ میلیارد فرانک سیفا بوده، شرکتهای ساحل عاجی بیش از ۵۶ درصد از کل ارزش بازار سهام را در اختیار دارند. در دادههای رسمیبورس منطقهای غرب آفریقا در ۲ سپتامبر ۲۰۲۶، ارزش بازار شرکت مخابراتی Orange Côte d’Ivoire حدود ۳۱۸۷ میلیارد فرانک سیفا بود و به تنهایی ۱۵ درصد کل ارزش بازار سهام را تشکیل میداد. گروه بانکی و مالی Société Générale Côte d’Ivoire نیز حدود ۱۱۹۸ میلیارد فرانک سیفا، Ecobank Côte d’Ivoire حدود ۹۶۳ میلیارد فرانک سیفا و Société Ivoirienne de Banque حدود ۹۳۰ میلیارد فرانک سیفا ارزش بازار داشتند. بنابراین حضور ساحل عاج در بورس منطقهای غرب آفریقا فقط به تعداد شرکتهای این کشور محدود نمیشود؛ چند شرکت بزرگ مستقر در ابیجان وزن قابل توجهی در ارزشگذاری کل بازار دارند. در بخش مالی نیز تمرکز شرکتهای بزرگ بانکی ساحل عاج باعث شده این کشور در یکی از اصلیترین بخشهای بورس منطقهای غرب آفریقا جایگاه پررنگی داشته باشد.
دولت ساحل عاج نیز برای تأمین مالی خود از بازار سرمایه منطقهای استفاده میکند. در یکی از عملیاتهای انتشار اوراق دولتی این کشور در سال ۲۰۲۵، دو مرحله (Tranche) از عرضه اوراق خزانه عمومیبا نرخهای سود ۵.۹۰ و ۶.۰۰ درصد انجام شد که در مجموع بیش از ۴۵۸ میلیارد فرانک سیفا جذب کرد. این انتشار در سال ۲۰۲۶ جایزه «ناشر اوراق سال» بورس منطقهای غرب آفریقا را نیز دریافت کرد.
نشانههای تغییر در تأمین مالی شرکتهای خصوصی
یکی از مهمترین نشانههای تغییر در بازار ساحل عاج، عرضه عمومی سهام گروه Bridge Bank ساحل عاج در سال ۲۰۲۶ است. این عملیات برای واگذاری ۲۰ درصد سرمایه بانک و جذب ۶۷.۵ میلیارد فرانک سیفا طراحی شد. البته اهمیت اصلی آن نه در مبلغ جذبشده که در ترکیب تقاضا بود؛ بر اساس دادههای منتشرشده درباره این عرضه، در پایان فرایند، ۱۷۵۴۴ سرمایهگذار از ۴۵ کشور وارد ترکیب سهامداران این گروه بانکی شدند. تقاضای ثبتشده نیز به حدود ۹۵.۸ میلیارد فرانک سیفا رسید، در حالی که ارزش عرضه ۶۷.۵ میلیارد فرانک سیفا بود؛ یعنی تقاضا حدود ۲۸.۳ میلیارد فرانک سیفا بیشتر از حجم سهام عرضهشده بود.
این ارقام برای سنجش عمق اجتماعی بازار اهمیت دارند. یک عرضه سهام زمانی فقط یک عملیات حسابداری برای افزایش سرمایه نیست که سهامداران قدیمیبخشی از سهام خود را جابهجا کنند؛ ورود هزاران سرمایهگذار جدید از کشورهای مختلف نشان میدهد بازار میتواند بخشی از پساندازهای پراکنده را نیز به مالکیت مستقیم شرکتها تبدیل کند. نمونۀ دیگر، Alios Finance Côte d’Ivoire بود که قبلا در این بازار پذیرش شده بود، اما در سال ۲۰۲۶ افزایش سرمایهای به مبلغ ۱.۵ میلیارد فرانک سیفا از طریق انتشار ۳.۷۵ میلیون سهم جدید با ارزش اسمی ۴۰۰ فرانک سیفا انجام داد و جذب سرمایۀ موفقی داشت. این دو مورد، نمونههای موفق از جذب تقاضا بود، اما برای سنجش تغییر ساختاری باید دید آیا عرضههای مشابه بهطور مستمر تکرار میشوند و آیا شرکتهای بیشتری خارج از گروه شرکتهای بسیار بزرگ میتوانند از این مسیر تأمین مالی کنند یا خیر.
بازار در حال پیچیدهتر شدن است
تغییرات بورس منطقهای غرب آفریقا در سال ۲۰۲۶ فقط به افزایش ارزش بازار محدود نمانده است. از ۲ ژانویه ۲۰۲۶ ساختار بولتن رسمی معاملات نیز اصلاح شد. طبقهبندی اوراق بدهی روشنتر شد، شاخصهای جدید جایگزین ساختار قبلی شدند و شاخص بازدهی کل یا Total Return نیز به مجموعه شاخصهای بازار اضافه شد. هدف اعلامشده بورس منطقهای غرب آفریقا، افزایش شفافیت اطلاعات و سادهتر شدن تفسیر عملکرد بازار برای سرمایهگذاران بود. اهمیت این اصلاحات در ظاهر ممکن است کمتر از افزایش ارزش بازار باشد، اما برای بازارهای در حال توسعه اهمیت زیادی دارد. هرچه تعداد شرکتها، ابزارها و سرمایهگذاران بیشتر شود، مقایسه عملکرد اوراق و ارزیابی ریسک نیز پیچیدهتر میشود. استانداردسازی اطلاعات و شاخصها بخشی از زیرساخت لازم برای جذب سرمایهگذاران حرفهای است.
همزمان، ترکیب ابزارهای قابل معامله نیز در حال گستردهتر شدن است. در سال ۲۰۲۶، در کنار سهام و اوراق بدهی معمول، نمونههایی از ابزارهای تأمین مالی ساختاریافته نیز وارد بازار شدند؛ از جمله این موارد، اوراق بهادارسازیشده مرتبط با وامهای مسکن «FCTC ZAKA RMBS» است که با مشارکت گروه بانکی NSIA ساحل عاج منتشر شد. این اوراق در دو مرحله با نرخهای سود ۷ و ۹ درصد عرضه شدند و سررسید آنها بین سالهای ۲۰۲۵ تا ۲۰۳۶ بود که در آوریل ۲۰۲۶ در بورس منطقهای غرب آفریقا پذیرفته شدند. این تحول را میتوان نشانهای از حرکت تدریجی بازار از یک بورس عمدتا مبتنی بر سهام و اوراق بدهی به سمت مجموعه متنوعتری از ابزارهای مالی دانست. البته برای ارزیابی موفقیت این روند، صرف پذیرش یک ابزار جدید کافی نیست؛ میزان معامله و استفاده مستمر از این ابزارها اهمیت بیشتری دارد.
منابع:
https://www.brvm.org/fr/mediacentre/actualites
https://www.bceao.int/fr/publications/rapports
https://downloads.bceao.int/fr/publications/rapport-sur-la-politique-monetaire-dans-lumoa-juin-2026
https://www.brvm.org/fr/mediacentre/actualites/lancement-du-chapter-
uemoa-federer-les-talents-pour-accelerer-le
https://www.dgf.gouv.ci/fr/publications/actualites/brvm-awards-2026-la-cote-
divoire-sacree-emetteur-obligataire-de-lannee
https://www.rfi.fr/fr/podcasts/afrique-%C3%A9conomie/20260831-
brvm-la-bourse-solidaire-de-l-afrique-de-l-ouest-2-5