ماهنامه فناوری- تیر1405

بررسی اسناد و منابع موجود نشان‌دهنده جهش ساختاری چین در حوزه‌های کلیدی فناوری است که فراتر از تولید انبوه، به سمت رهبری در نوآوری‌های بنیادین حرکت کرده است. محورهای اصلی این تحولات عبارتند از سرمایه‌گذاری میلیاردی در زیرساخت‌های رباتیک (با تمرکز بر شبکه برق)، دستاوردهای پیشگامانه در ذخیره‌سازی انرژی (باتری‌های هیدریدی و لیتیوم-گوگرد) و تغییر موازنه در بازار هوش مصنوعی و تراشه. همزمان، چین با بهره‌گیری از چالش‌های ویزا و بودجه در ایالات متحده، در حال تبدیل شدن به قطب جدید جذب نخبگان و شریک راهبردی علمی اروپا است. سیاست‌های کلان پکن، از جمله الزام شرکت‌های دولتی به دو برابر کردن بودجه پژوهش‌های پایه و ترویج گردشگری صنعتی، زیربنای فرهنگی و ساختاری این انقلاب فناوری را تشکیل می‌دهند.

انقلاب رباتیک و زیرساخت‌های هوشمند

چین با سرعت در حال تبدیل شدن به قدرت بلامنازع حوزه رباتیک است و این فناوری را از کارخانه‌ها به زیرساخت‌های حیاتی و زندگی روزمره منتقل کرده است.

الف) مدیریت هوشمند زیرساخت‌های انرژی

شرکت‌های دولتی چین سرمایه‌گذاری‌های کلانی را برای استقرار ربات‌ها در شبکه برق در نظر گرفته‌اند:

• سرمایه‌گذاری: شرکت State Grid مبلغ ۶.۸ میلیارد یوان (۱ میلیارد دلار) را برای سال ۲۰۲۶ جهت خرید ربات‌های مجهز به هوش مصنوعی اختصاص داده است.
• حجم استقرار: پیش‌بینی می‌شود کل سرمایه‌گذاری در این بخش تا سال ۲۰۲۶ از ۱۰ میلیارد یوان فراتر رود و تولید ربات‌های «هوش تجسم‌یافته» تا سال ۲۰۳۰ به ۲.۱ میلیون واحد برسد.
• تجهیزات: برنامه شامل خرید ۵۰۰۰ ربات سگ‌نما برای مناطق کوهستانی و ارتشی از ربات‌های انسان‌نما و دو بازویی برای تعمیر خطوط فشارقوی است.

ب) نفوذ در بازار جهانی و زندگی شهری

• سهم بازار: تأمین‌کنندگان چینی بیش از ۸۸ درصد از محموله‌های جهانی ربات‌های هوشمند را در اختیار دارند، در حالی که سهم آمریکا تنها ۳ درصد است.
• خدمات شهری: در هانگژو، ۱۵ ربات پلیس مجهز به مدل‌های زبانی بزرگ، هدایت ترافیک را بر عهده دارند. در شنژن، ربات‌های نظافتچی ۳۰ درصد از حجم کاری نیروی انسانی را پوشش می‌دهند.
• تک‌شاخ‌های جدید: استارتاپ‌هایی مانند AgiLink و LinkerBot با ارزش‌گذاری‌های میلیاردی (تا ۶ میلیارد دلار)، در حال رقابت بر سر تولید «دست‌های رباتیک ماهر» هستند که پیچیده‌ترین بخش سخت‌افزاری ربات‌های انسان‌نما محسوب می‌شود.

دستاوردهای بنیادین در حوزه انرژی و هوانوردی

نوآوری‌های چین در ذخیره‌سازی انرژی، چالش‌های سنتی در حوزه‌های هیدروژن و پهپادها را هدف قرار داده است.

جدول مقایسه‌ای دستاوردهای نوین باتری

نوع فناوری	نهاد توسعه‌دهنده	ویژگی‌های کلیدی	شاخص عملکرد
باتری یون هیدرید	مؤسسه دالیان (CAS)	ذخیره همزمان برق و هیدروژن در دمای اتاق	بازده انرژی ۹۳.۹ درصد
باتری لیتیوم-گوگرد	دانشگاه شین‌هوا	افزایش چگالی انرژی برای هوانوردی	۵۴۹ وات‌ساعت بر کیلوگرم

• اهمیت فناوری هیدرید: این باتری نیاز به مخازن پرفشار یا سیستم‌های سرمایشی پیچیده را حذف کرده و ایمنی ذخیره‌سازی هیدروژن را به شدت افزایش می‌دهد.
• تحول در پهپادها: باتری‌های جدید لیتیوم-گوگرد چگالی انرژی را به دو برابر باتری‌های فعلی رسانده‌اند که به معنای دو برابر شدن برد پروازی پهپادهای شناسایی و امدادی است.

 رقابت در لبه فناوری: تراشه‌ها و هوش مصنوعی

در حالی که رقابت جهانی بر سر قدرت محاسباتی تشدید شده، چین استراتژی‌های جدیدی را برای کاهش وابستگی و پیشتازی در مدل‌های نوین اتخاذ کرده است.

الف) بازگشت CPU و معماری بومی

• روند بازار: با ظهور «هوش مصنوعی عامل‌محور» (Agentic AI)، نقش CPUها به عنوان هماهنگ‌کننده سیستم دوباره پررنگ شده است.
• استقلال معماری: چین با تکیه بر معماری بومی LoongArch و استاندارد متن‌باز RISC-V در حال دور زدن محدودیت‌های غرب است.
• دستاورد علی‌بابا: واحد تراشه علی‌بابا (T-Head) پردازنده Xuantie C950 را به عنوان قدرتمندترین پردازنده RISC-V جهان برای مراکز داده معرفی کرده است.

ب) مدل‌های زبانی و نفوذ در بازار آمریکا

• دیپ‌سیک: این استارتاپ چینی با ارائه مدل‌های ارزان‌قیمت و باکیفیت، در صدر فهرست فروشندگان پررشد ماه ژوئن در میان شرکت‌های آمریکایی قرار گرفته است.
• تمایل جهانی: کسب‌وکارهای آمریکایی به دلیل هزینه‌های بالای OpenAI و Anthropic، به سمت مدل‌های متن‌باز و ارزان‌رقیب چینی (مانند دیپ‌سیک و مدل‌های شرکت ژیپو) متمایل شده‌اند.

دیپلماسی علمی و تغییر موازنه نخبگان

تنش‌های ژئوپلیتیکی و محدودیت‌های ویزایی در ایالات متحده، جریان جهانی استعدادها را به نفع اروپا و چین تغییر داده است.

• شراکت با اروپا: انجمن ماکس پلانک آلمان اکنون چین را به عنوان چهارمین شریک بزرگ علمی خود (پس از آمریکا، بریتانیا و فرانسه) می‌شناسد و تنها در یک سال ۱۵۷ پروژه مشترک با این کشور داشته است.
• گردش متقابل نخبگان: برخلاف فرار مغزهای سنتی، اکنون مدلی از گردش نخبگان شکل گرفته که در آن دانشمندان چینی پس از تحصیل در غرب، برای تأسیس مؤسسات پیشرفته به کشور خود بازمی‌گردند.
• زیرساخت‌های منحصربه‌فرد: دسترسی به ابزارهایی مانند تلسکوپ رادیویی FAST (بزرگ‌ترین در جهان)، دانشمندان اروپایی را برای همکاری با چین ترغیب می‌کند.

سیاست‌گذاری کلان و تحول فرهنگی

دولت چین در حال بازآرایی ساختارهای اقتصادی و اجتماعی برای حمایت بلندمدت از فناوری است.

الف) الزام شرکت‌های دولتی به پژوهش پایه

• کمیسیون SASAC شرکت‌های دولتی مرکزی را ملزم کرده است که هزینه‌کرد در پژوهش‌های پایه را تا سال ۲۰۳۰ دو برابر کنند.
• اصلاح نظام ارزیابی: برای تشویق نوآوری‌های پرریسک، مدیران شرکت‌های دولتی در صورت زیان مالی ناشی از پروژه‌های پژوهشی بنیادین، از مسئولیت و سرزنش معاف خواهند بود.

ب) گردشگری صنعتی: نسل جدید علاقه‌مند به فناوری

• گردشگری صنعتی به ترند جدید طبقه متوسط چین تبدیل شده است. خانواده‌ها به جای مقاصد سنتی، از خطوط تولید خودروهای برقی و سایت‌های فضایی بازدید می‌کنند.
• اقتصاد گردشگری: پیش‌بینی می‌شود این بخش تا سال ۲۰۲۹ از مرز ۳۰۰ میلیارد یوان فراتر رود. این اقدام نه تنها یک کانال بازاریابی برای برندهای بومی است، بلکه هدف آن آماده‌سازی فرزندان برای عصر هوش مصنوعی و تقویت مهارت‌های STEM است.

پیشرفت در علوم فیزیک و فضا

چین در حوزه‌های نظری و پیچیده علوم نیز به موفقیت‌های کلیدی دست یافته است:

• برنامه تایجی (Taiji): دستیابی به پیشرفت در طراحی میز نوری تداخل‌سنجی با دقت «پیکومتر» برای آشکارسازی امواج گرانشی در فضا.
• کاهش نویز: نتایج آزمایش‌ها نشان‌دهنده افزایش ۱۰ برابری پایداری اندازه‌گیری در سامانه‌های فضایی است که الزامات مأموریت‌های آتی در مدار را برآورده می‌کند.

تصویر کامل این فصلنامه به صورت pdf ارائه می‌گردد.