نگاهی به امنیت غذایی در اندونزی؛ اقدامات و چالشها

تأمین پایدار غذا نقش مهمی در حفظ رشد اقتصادی و کاهش فقر کشور اندونزی با حدود 300 میلیون نفر جمعیت ایفا می‌کند. مفهوم امنیت غذایی در قوانین این کشور برگرفته از تعریف سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) است. بر اساس قانون شماره 18 سال 2012 جمهوری اندونزی، تحقق امنیت غذایی به معنای دسترسی همه افراد و خانوارها به غذای کافی، باکیفیت، مغذی، متنوع، ایمن و مقرون‌به‌صرفه می‌باشد. همچنین این قانون تأکید می‌کند که دسترسی به غذا باید با باورهای مذهبی و اصول فرهنگی جامعه همخوانی داشته و پایه‌گذار یک زندگی سالم و پایدار باشد. (Republik Indonesia 2012).

مواد غذایی راهبردی در اندونزی

دولت اندونزی سبد مواد غذایی این کشور را بر اساس میزان تأثیرگذاری بر سفره مردم به دو دسته کلی کالاهای خودکفا و کالاهای وابسته به زنجیره تأمین جهانی تقسیم کرده و سیاست سازمان ملی غذای اندونزی (Bapanas) دستیابی به خودکفایی حداکثری و کنترل نوسانات قیمتی این کالاها ذکر شده است.

الف) کالاهای خودکفا:

1- برنج؛ اصلی‌ترین منبع نشاسته و مبنای اصلی رژیم غذایی مردم اندونزی است. اندونزی در تولید برنج خودکفاست و هم اکنون در حال برنامه‌ریزی برای صادرات برنج مازاد به کشورهای همسایه از جمله سنگاپور است.

• میزان تولید سالانه: حدود 34.76 میلیون تن.
• میزان مصرف سالانه: نزدیک به 31.1 میلیون تن.
• میزان ذخایر راهبردی: حدود 12.5 میلیون تن.

2- روغن خوراکی؛ روغن مصرفی مردم اندونزی عمدتاً روغن تصفیه‌شده نخل (Palm Oil) است. اندونزی بزرگ‌ترین صادرکننده این محصول در جهان است و چالش اصلی دولت، کنترل قیمت داخلی از طریق طرح‌های حمایتی مانند توزیع روغن ارزان‌قیمت دولتی برای اقشار آسیب‌پذیر می‌باشد

• میزان تولید سالانه: حدود 46 تا 48 میلیون تن روغن نخل.
• میزان مصرف داخلی: حدود 19 تا 20 میلیون تن.

3- ذرت دامی؛ ذرت دامی‌به عنوان منبع اصلی تأمین خوراک طیور، نقش مستقیمی در پایداری بازار گوشت مرغ و تخم‌مرغ دارد. اندونزی علاوه بر پوشش 100 درصدی نیاز خود، حجم اندکی را نیز به بازارهای منطقه‌ای صادر می‌کند.

• میزان تولید سالانه: حدود 18 میلیون تن.
• میزان مصرف سالانه: حدود 17 میلیون تن

4- گوشت مرغ؛ گوشت مرغ محبوب‌ترین و در دسترس‌ترین منبع تأمین پروتئین حیوانی در اندونزی است. صنعت طیور اندونزی مدرن است و این کشور مازاد تولید خود را به سنگاپور و تیمور شرقی صادر می‌کند.

• میزان تولید سالانه: حدود 3.8 میلیون تن.
• میزان مصرف سالانه: حدود 3.5 میلیون تن.

5- تخم‌مرغ؛ ارزان‌ترین منبع پروتئین کامل برای خانواده‌های اندونزیایی به شمار می‌رود. بازار داخلی به طور کامل توسط مرغداری‌های بومی‌پوشش داده می‌شود.

• میزان تولید سالانه: حدود 5.5 میلیون تن.
• میزان مصرف سالانه: حدود 5.3 میلیون تن.

6- سیر؛ یکی از پایه‌های طعم‌دهنده در ادویه و سس‌های سنتی اندونزی (مانند سامبال) است که به دلیل مصرف روزانه بالا، نوسان قیمت آن اهمیت دارد. در فصول برداشت، مازاد تولید صادر می‌شود اما به دلیل ضعف در سیستم زنجیره سرد، در فصول بارندگی این محصول با نوسان عرضه و قیمت مواجه می‌شود.

• میزان تولید سالانه: حدود 1.5 میلیون تن.
• میزان مصرف سالانه: حدود 1.2 میلیون تن.

7- فلفل قرمز؛ جزء جدانشدنی سفره مردم اندونزی است و تغییر قیمت آن مستقیماً روی نرخ تورم کل کشور تاثیر می‌گذارد. به دلیل کشت دیم و سنتی، مزارع فلفل به شدت به تغییرات ناگهانی آب‌وهوا حساس هستند.

• میزان تولید سالانه: حدود 2.7 میلیون تن
• میزان مصرف سالانه: حدود 2.5 میلیون تن.

8- شکر سفید؛ از اقلام کلیدی در سبد معیشت خانوار به شمار می‌رود. اندونزی در بخش شکر مصرفی خانوار خودکفا است، اما صنایع غذایی بزرگ کشور برای تولیدات صنعتی خود به واردات شکر خام تصفیه نشده  (Raw Sugar)  وابسته هستند.

• میزان تولید داخلی: حدود 2.2 میلیون تن.
• میزان مصرف سالانه خانگی: حدود 1.4 میلیون تن.

ب) کالاهای دارای وابستگی به واردات:

گوشت قرمز؛ پرورش گاو گوشتی در اندونزی به دلیل کمبود چراگاه‌های طبیعی وسیع با محدودیت روبرو است. حدود 50 درصد نیاز کشور از طریق واردات گاو زنده از استرالیا و گوشت منجمد از هند و برزیل تأمین می‌شود.

• میزان مصرف سالانه: حدود 750 هزار تن.
• میزان تولید داخلی: حدود 380 هزار تن.

 سویا؛ ماده اولیه تولید غذاهای سنتی و ارزان «تمپه» و «توفو» است که بخش اصلی پروتئین قشر متوسط و ضعیف جامعه را تأمین می‌کند. 94 درصدی واردات سویا از ایالات متحده آمریکا و برزیل انجام می‌شود.

• میزان مصرف سالانه: حدود 2.74 میلیون تن.
• میزان تولید داخلی: 311 هزار تن.

 گندم؛ به دلیل اقلیم استوایی، اندونزی امکان کشت گندم در مقیاس تجاری را ندارد. اندونزی یکی از بزرگ‌ترین واردکنندگان گندم دنیاست.

میزان مصرف سالانه: بیش از 10 میلیون تن (جهت مصارف نودل صنعتی، آرد و نان)

لبنیات؛ صنعت لبنیات و زنجیره تأمین شیر در اندونزی، از بخش های چالش‌برانگیز  امنیت غذایی این کشور است. عمده نیاز لبنیات کشور به صورت شیر خشک از استرالیا، نیوزیلند و ایالات متحده تأمین می‌شود. (Antara News, 2026a)

• میزان مصرف سالانه: حدود 4 میلیون تن.
• میزان تولید داخلی: حدود 1 میلیون تن؛
• شرکای اصلی خارجی اندونزی در حوزه مواد غذایی
• استرالیا بزرگ‌ترین تأمین کننده گندم، گوشت گاو و لبنیات اندونزی؛
• تایلند و ویتنام دو منبع اصلی تامین برنج در فصول خشک؛
• چین اصلی‌ترین شریک در تأمین سیر، خریدار روغن نخل و سرمایه‌گذار در ساخت بنادر؛
• نیوزیلند در کنار استرالیا از تامین کنندگان اصلی پودر شیر خشک فرآوری‌شده؛ (USDA, 2025)
• ایالات متحده شریک کلیدی در تأمین سویا؛
• برزیل و آرژانتین تأمین‌کنندگان اصلی ذرت دامی و کنجاله سویا برای صنایع مرغداری؛
• هند تامین کننده برنج و شکر؛
• روسیه از تأمین‌کنندگان کودهای شیمیایی (پتاس و فسفات) برای حفظ بازدهی شالیزارها؛
• ژاپن و کره جنوبی شرکای اصلی در حوزه آگروتک (فناوری کشاورزی) و مکانیزاسیون؛
• اتحادیه اروپا تأمین کننده مالی تولیدات لبنیات و استانداردهای زیست‌محیطی زنجیره تأمین بدون جنگل‌زدایی.

سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در زنجیره تأمین غذایی

بر اساس داده‌های وزارت سرمایه‌گذاری اندونزی، رتبه‌بندی 5 کشور برتر بر اساس حجم سرمایه‌گذاری در زنجیره تأمین غذایی این کشور به شرح زیر است: (Tempo.co, 2026)

• سنگاپور با تمرکز بر صنایع غذایی، کشت روغن نخل، لجستیک و زنجیره سرد؛
• چین در حوزه زیرساخت‌های انبارداری، بنادر لجستیک کشاورزی و صنایع تبدیلی؛
• ژاپن در زمینه آگروتک (فناوری کشاورزی)، صنایع بسته‌بندی و مکانیزاسیون؛
• آمریکا در حوزه صنایع فرآوری دانه‌های روغنی (سویا و ذرت) و خرده‌فروشی مدرن؛
• اتحادیه اروپا در زمینه سرمایه‌گذاری سبز در کشاورزی پایدار، تکنولوژی لبنیات و زنجیره سرد.
• اقدامات دولت پرابوو در زمینه تامین امنیت غذایی

در دکترین پرابوو سوبیانتو رئیس جمهور اندونزی، "امنیت غذایی" و "امنیت انرژی" دو بال جدایی‌ناپذیر یک راهبرد ملی هستند که در صدر اولویت‌های اقتصادی دولت قرار گرفته اند. مهمترین اقدامات انجام شده در حوزه امنیت غذایی عبارتند از: اجرای سیاست یارانه‌ای و حمایتی از صیادان با هدف تثبیت قیمت ماهی و تضمین زنجیره تأمین غذای حلال برای خانوارهای کم‌درآمد؛ ارائه مشوق‌های گمرکی صفر درصدی برای مهار تورم نهاده‌ها؛ به صفر رساندن تعرفه واردات قطعات یدکی پیشرفته ماشین‌آلات صنایع غذایی؛ سرمایه‌گذاری در مدرن‌سازی شبکه آبیاری با تخصیص بودجه کلان 12 تریلیون روپیه‌ای (حدود 730 میلیون دلار)؛ آغاز پروژه واردات 1 تا 2 میلیون راس گاو شیری مولد از کشورهایی نظیر استرالیا، برزیل، ایالات متحده و نیوزیلند و اجرای پروژه «وعده غذایی مغذی رایگان موسوم به MBG با هدف گذاری تامین روزانه غذا برای بیش از 82 میلیون دانش‌آموز و مادر باردار.

چالش‌های اصلی تامین امنیت غذایی در اندونزی

علیرغم خودکفایی اندونزی در زمینه تولید برخی از محصولات پایه‌ مانند برنج و ذرت، این کشور برای تثبیت امنیت غذایی پایدار خود در آینده با چند چالش جدی مواجه است:

• لجستیک و توزیع: به دلیل جغرافیای جزیره‌ای، انتقال محصولات از قطب‌های تولید (مانند جزیره جاوه) به مناطق دورافتاده شرقی بسیار هزینه‌بر است که منجر به نابرابری شدید قیمت مواد غذایی در استان‌های مختلف می‌شود.
• تغییرات اقلیمی‌شدید: الگوهای بارندگی استوایی، مزارع را در برابر پدیده‌های خشکسالی (ال‌نینو) یا باران‌های سیل‌آسا به شدت آسیب‌پذیر می‌کند. همچنین نیاز به بذرهای اصلاح‌شده مقاوم به خشکی یا غرق‌آبی مداوم، سیستم‌های هوشمند هشدار هواشناسی و آبیاری قطره‌ای برای مدیریت منابع آب در فصول خشک وجود دارد.
• وابستگی به واردات نهاده‌ها و تاثیرپذیری قیمت از نوسانات ارزی: وابستگی 100 درصدی به واردات گندم و 94 درصدی به سویا، امنیت غذایی و قیمت تمام‌شده غذاهای پایه مردم (نان، نودل و تمپه) را به نوسانات نرخ ارز و قیمت‌های جهانی گره زده است.
• عدم تنوع سبد غذایی: اتکای بیش از حد رژیم غذایی مردم به کربوهیدرات برنج و عدم استفاده کافی از سایر منابع بومی (مانند ساگو و کاساوا)، سیستم غذایی کشور را تا حدودی تک‌محصولی و حساس نگه داشته است.
• کمبود زیرساخت زنجیره سرد: با توجه به جغرافیا و جمعیت فراوان نیاز شدیدی به کانتینرهای یخچال‌دار، فناوری‌های انبارداری هوشمند و توسعه ظرفیت بنادر برای انتقال بدون افت کیفیت محصولات فاسدشدنی وجود دارد.
• تلاقی امنیت انرژی و امنیت غذا (سیاست سوخت زیستی B50): دولت با هدف کاهش واردات سوخت‌های فسیلی، افزایش سهم روغن نخل در ترکیب گازوئیل را به 50 درصد تصویب نموده است. این سیاست از یک سو به تامین امنیت انرژی کمک می نماید اما از سوی دیگر تخصیص حجم عظیمی از روغن نخل خام به تولید سوخت، تأمین امنیت غذایی خانوارها را با خطر مواجه کرده است (Asia News Network, 2026).

Antara News. (2026a, June 20). Beyond the harvest: Indonesia's quest for lasting food security. Antara News Agency. https://www.antaranews.com/en/news/beyond-harvest-indones-quest

Antara News. (2026b, July 13). Indef urges Indonesia to broaden food reserves for El Nino. Antara News Agency. https://www.antaranews.com/en/news/indef-urges-food-reserves-el-nino

Asia News Network. (2026, January 08). President Prabowo approves 30% diesel price cut for medium-scale Indonesian fishermen via BPDP funds. Asia News Network. https://asianews.network/prabowo-approves-diesel-price-cut-fishermen

Badan Pusat Statistik. (2025). Analysis of Staple Food Price Trends and Food Sector Inflation in Indonesia 2024-2025. BPS-Statistics Indonesia. https://www.bps.go.id/id/publication/inflasi-pangan-2025

DairyNews. (2024, November 07). Indonesia to Import 1 Million Dairy Cows for President Prabowo's Free Meals Initiative. DairyNews Today. https://www.dairynews.today/news/indonesia-to-import-1-million-dairy-cows.html

Food and Agriculture Organization. (2006). Food security (Policy Brief, Issue 2). FAO. https://www.fao.org/fileadmin/templates/faoitaly/documents/pdf/pdf_Food_Security_Cocept_Note.pdf

Indonesia Investments. (2025). Climate risks in Indonesian agriculture: Navigating the impacts of El Niño and high rainfall on cash crops. Van Der Schaar Investments B.V. https://www.indonesia-investments.com/business/commodities/climate-risks

Republik Indonesia. (2012). Law of the Republic of Indonesia Number 18 of 2012 on Food]. Lembaran Negara RI. https://peraturan.go.id/uu-no-18-tahun-2012.html

Secretariat of the Cabinet of the Republic of Indonesia. (2026, July 13). Gov’t introduces Rp15,000 per liter fuel price for 30-200 GT fishing vessels, financed by BPDP funds. Office of Assistant to Deputy Cabinet Secretary. https://setkab.go.id/en/govt-introduces-fuel-price-for-fishing-vessels

Secretariat of the Cabinet of the Republic of Indonesia. (2026, February 24). Gov’t Speeds Up Free Nutritious Meal Program, Set to Involve Cooperatives, Local Dairy Industry. Office of Assistant to Deputy Cabinet Secretary. https://setkab.go.id/en/govt-speeds-up-free-nutritious-meal-program

The Star / Bernama. (2026, June 14). Indonesia seeks dairy self-sufficiency as imports supply 80 per cent of demand. AseanPlus News. https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2026/06/14/indonesia-seeks-dairy-self-sufficiency

UGM. (2025). Free Milk Program Opens Path towards National Dairy Independence. Universitas Gadjah Mada News. https://ugm.ac.id/en/news/free-milk-program-independence

United Nations Indonesia. (2026, April 9). Indonesia and United Nations launch joint programme to scale climate finance and resilience for smallholders. UN Resident Coordinator’s Office. https://indonesia.un.org/en/joint-programme-climate-finance-smallholders

US-ASEAN Business Council. (2024, September 30). Prabowo Program's Potential to Expand Indonesia's Dairy Consumption. US-ABC Reports. https://www.usasean.org/reports/prabowo-program-dairy-consumption

USDA Foreign Agricultural Service. (2025, November 21). Dairy and Products Annual - Jakarta, Indonesia (Report ID: ID2025-0044). U.S. Department of Agriculture. https://fas.usda.gov/data/indonesia-dairy-and-products-annual-0

World Bank. (2024). Indonesia agriculture and food resources overview. World Bank Group. https://www.worldbank.org/en/country/indonesia/overview

World Food Programme. (2026). Indonesia Country Strategic Plan (2026–2030). WFP Official Reports. https://www.wfp.org/operations/indonesia-country-strategic-plan-2026-2030