اقتصاد آفریقای جنوبی؛ از رکود در تولیدات صنعتی تا تشدید فشارهای تورمی

در هفته‌های اخیر رسانه‌های تخصصی حوزه کسب و کار و تجارت، مجموعه‌ای به‌هم‌پیوسته از تکانه‌های اثرگذار بر اقتصاد آفریقای جنوبی را منتشر کردند که بیم‌دهنده آینده اقتصاد کلان این کشور در میان مدت است.

صنایع تولیدی آفریقای جنوبی در حال گذراندن روزهای سختی هستند. شاخص مدیران خرید PMI که نمایانگر فعالیت بخش‌های تولیدی است، در ژوئن ۲۰۲۶ از میزان 50.8 که در ماه می تجربه کرده بود به شاخص ۴۷.۳ سقوط کرد و فعالان تولیدی را در آستانه رکود جدیدی قرار داد. در همین ارتباط بانک ABSA در تازه‌ترین گزارش خود اعلام کرد که مشتریان سفارش‌های جدید را به امید کاهش بیشتر قیمت‌ها در آینده به تعویق انداخته‌اند و این افت کلی، بازتاب مستقیم بحران‌هایی است که در سطح بنگاه‌ها و صنایع منفرد در جریان است.

نمودار بالا نشان می‌دهد که از سال ۲۰۲۳ تاکنون شاخص PMI تولید آفریقای جنوبی عمدتاً حول مرز ۵۰ نوسان کرده و در بسیاری از ماه‌ها به زیر آن سقوط کرده است. افت شاخص به حدود ۴۷ واحد در ژوئن ۲۰۲۶ بیانگر کاهش سفارش‌های جدید و تضعیف فعالیت تولیدی است؛ موضوعی که نشان می‌دهد صنعت کشور همچنان در برابر نااطمینانی‌های داخلی و تحولات ژئوپلیتیکی خارجی آسیب‌پذیر است.

در قلب این بحران، فشار بر صنعت فرآوری فلزات آفریقای جنوبی کاملا قابل مشاهده است. در متاخرترین رویداد مرتبط با صنایع فلزی، کارخانه ذوب فلز ترانس‌آلویز (Transalloys)، به عنوان آخرین تولیدکننده منگنز آفریقای جنوبی، در اول ژوئیه ۲۰۲۶ تولید خود را در استان امپومالانگا (Mpumalanga) به‌طور کامل متوقف کرد و حدود ۶۰۰ شغل مستقیم و ۷ هزار شغل غیرمستقیم را در معرض خطر قرار داد. مدیرعامل شرکت، کنستانتین سادوونیک، اعلام کرد که پس از سه سال و نیم زیان مستمر «چاره‌ای جز توقف تولید» نبوده و هشدار داد بدون مداخله فوری تا پایان ژوئیه، کشور «آخرین ذوب‌کارخانه منگنز، هزاران معیشت و دهه‌ها ظرفیت صنعتی» را از دست خواهد داد.

ریشه این بحران، همان چیزی است که در سراسر صنعت سنگین کشور دیده می‌شود: تعرفه‌های برق صنعتی طی چهار سال ۲۰۰ درصد رشد کرده و از ۳۷.۶۵ به ۱۱۲.۶۴ سنت بر کیلووات‌ساعت رسیده است؛ رگولاتور ملی برق (نرسا) در گزارشی هشدار داده این روند «نگرانی‌های بلندمدتی درباره تعطیلی کارخانه‌ها، کاهش سرمایه‌گذاری و صنعت‌زدایی» ایجاد می‌کند. اتحادیه کارگری سالیداریتی برآورد کرده تا ۳۰۰ هزار شغل مستقیم و غیرمستقیم در بخش فولاد و صنایع تولیدی کشور در معرض همین خطر است.

بر اثر فشار هزینه‌های انرژی، برخی شرکت‌ها همچون ایمپالا پلاتینیوم به‌جای تعطیلی، در حال قطع وابستگی به شبکه انحصاری برق ملی کشور (ESKOM) و روی‌آوردن به تأمین برق خصوصی و تجدیدپذیر هستند. به گفته آندره نپخن، مدیرعامل Discovery Green، این تحول به معنای پایان «۱۰۲ سال انحصار» در تأمین انرژی است، در حالی که هزینه خرید برق از اسکوم از ۲ رند بر کیلووات‌ساعت فراتر رفته و هزینه برق خورشیدی تنها ۵۰ تا ۶۰ سنت است. به بیان دیگر، همان بحران قیمت انرژی که کارخانه‌های کوچک‌تر و انرژی‌بر مانند ترانس‌آلویز را به تعطیلی می‌کشاند، بزرگ‌ترین بنگاه‌ها را نیز مجبور به بازآرایی زنجیره تأمین انرژی خود کرده است.

در کنار متغیر گرانی برق، مسئله بیگانه‌هراسی و تشدید تنش‌ها علیه مهاجران نیز مماس با مسائل اقتصادی کشور شده است. تنش‌های ضد مهاجران در ماه‌های اخیر هزینه‌های اقتصادی قابل‌توجهی داشته است. تنها در کیپ‌تاون، کسب‌وکارهای کوچک و غیررسمی روزانه حدود ۶۵۰ میلیون رند ارزش اقتصادی ایجاد می‌کنند و تعطیلی بخشی از آنها در این جریان به از دست رفتن میلیون‌ها رند درآمد انجامید. افزون بر زیان‌های فوری، اقتصاددانان هشدار داده‌اند که تداوم این وضعیت اعتماد مصرف‌کنندگان و سرمایه‌گذاران خارجی را کاهش داده و با خروج نیروی کار مهاجر ماهر، رشد اقتصادی بلندمدت را نیز تضعیف خواهد کرد. از این حیث فشار بر بخش تولیدات صنعتی نساجی و پوشاک می‌تواند قابل توجه باشد. از سپتامبر ۲۰۲۵ تحت فشار بازرسی‌های دولتی درباره شرایط کار، خرده‌فروشان بزرگی چون پپکور و مستر پرایس سفارش‌های خود را پس گرفته‌اند. در پی خشونت‌های بیگانه‌ستیزانه نماینده جامعه کارخانه‌داران نیوکاسل هشدار داد که بدون کارگران خارجی «تقریباً هر کارخانه تولید پوشاک مجبور به تعطیلی خواهد شد»، زیرا نیروی کار محلی مهارت لازم برای عملیات تخصصی مانند نصب زیپ را ندارد. 

وضعیت شاخص‌های بورس و نیز میزان برابری رند در مقابل دلار تحت‌تاثیر درگیری‌ها در خاورمیانه است. تراز تجاری آفریقای جنوبی نیز متاثر از این اوضاع با کسری مواجه شده است. از حیث سرمایه‌گذاری خارجی نیز گزارش‌ها نشان می‌دهد آفریقای جنوبی با وجود جذب حجم بالایی از تعهدات سرمایه‌گذاری، در تبدیل آن‌ها به پروژه‌های واقعی با مشکل جدی روبه‌رو است. از مجموع سرمایه‌گذاری‌های وعده‌داده‌شده، تنها حدود 42 درصد به مرحله اجرا رسیده است، در حالی که میانگین جهانی معمولاً بین 60 تا 80 درصد است. در مجموع، بیش از 1.5 تریلیون رند سرمایه‌گذاری در سال‌های اخیر وعده داده شده، اما بخش قابل توجهی از آن به دلیل مشکلاتی مانند زیرساخت ضعیف، بی‌ثباتی سیاستی و فساد اجرایی نشده است. این موضوع باعث شده نرخ تشکیل سرمایه ثابت در کشور در حدود 15 درصد از GDP باقی بماند که پایین‌تر از سطح مورد نیاز برای رشد پایدار است.

مساله عدم کاهش نرخ بیکاری، علیرغم رشد صادراتی کشور نیز همچنان به قوت خود باقی است. داده‌های آماری، نشان می‌دهند که اگرچه ارزش صادرات کالا از ۸۵.۶ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۰ به ۱۱۶.۶ میلیارد دلار در سال مالی گذشته ۲۰۲۵ رسیده و تراز تجاری مثبت ۱۱.۷ میلیارد دلاری ثبت شده، اما نرخ بیکاری (بر اساس تعریف گسترده) از ۴۲ درصد به ۴۲.۷ درصد افزایش یافته و نرخ بیکاری جوانان ۱۵ تا ۲۴ ساله به ۶۰ درصد رسیده است. به باور برخی از نخبگان اقتصادی، دلیل اصلی این پارادوکس، ماهیت صادرات آفریقای جنوبی است که عمدتاً شامل محصولات با فناوری بالا و سرمایه‌بر مانند پلاتین، طلا و خودرو بوده و اشتغال‌زایی چندانی به همراه ندارند.

https://www.moneyweb.co.za/news/economy/south-africa-factory-mood-dips/?utm_source=chatgpt.com

https://www.news24.com/business/economy/clothing-factory-owners-warn-of-collapse-as-migrant-workers-leave-20260706-0967

https://www.engineeringnews.co.za/article/transalloys-warns-of-permanent-closure-of-south-africas-last-manganese-smelter-2026-07-02

https://www.ewn.co.za/2026/07/02/sa-s-last-manganese-smelter-stops-production-permanent-closure-looms

https://www.moneyweb.co.za/news/south-africa/corporate-south-africa-accelerates-shift-away-from-eskom-power/

https://www.moneyweb.co.za/news/economy/breaking-sarb-hikes-rates-by-25-basis-points/

https://www.moneyweb.co.za/news/economy/kganyago-signals-sa-could-hike-rates-again-this-month/