همکاری ویتنام با گروه 20 و گروه هفت و چشم‌انداز آینده آن

دعوت مجدد و حضور ویتنام برای ششمین بار در اجلاس اخیر سران گروه 20 به میزبانی آفریقای جنوبی و همچنین دو بار دعوت ویژه این کشور برای مشارکت در نشست‌های گروه هفت در سال جاری، نشان‌دهنده ارتقای معنادار جایگاه اقتصادی و سیاسی ویتنام در سطح جهانی است. تکرار این دعوت‌ها بیانگر آن است که ویتنام از جایگاه یک مهمان نمادین فراتر رفته و به‌تدریج به‌عنوان بازیگری معتبر، قابل اتکا و اثرگذار در مدیریت مسائل بین‌المللی مورد توجه قدرت‌های بزرگ قرار گرفته است؛ روندی که پرسش‌هایی اساسی درباره دلایل این ارتقا و الگوی نقش‌آفرینی جهانی ویتنام مطرح می‌سازد.

در حوزه اقتصادی، رشد پرشتاب تجارت خارجی ویتنام نقش محوری در افزایش وزن بین‌المللی این کشور ایفا کرده است. بر اساس برآوردها، حجم تجارت خارجی ویتنام تا پایان سال 2025 می‌تواند به حدود 900 میلیارد دلار برسد که در این صورت، این کشور در زمره پانزده قدرت بزرگ تجاری جهان قرار خواهد گرفت. بسیاری از تحلیلگران، ویتنام را آینده‌دارترین اقتصاد جنوب شرق آسیا می‌دانند و معتقدند تداوم این روند می‌تواند زمینه ارتقای جایگاه آن از «میهمان ویژه» به «عضو بالقوه» در سازوکارهای توسعه‌یافته‌تر گروه 20 یا G20+ را فراهم کند.

از منظر سیاسی و دیپلماتیک نیز ویتنام طی دو دهه گذشته مسیر روشنی برای تثبیت نقش بین‌المللی خود طی کرده است. برقراری روابط دیپلماتیک با 193 کشور، امضای توافق‌نامه مشارکت جامع راهبردی با 14 کشور از جمله هر پنج عضو دائم شورای امنیت و عضویت فعال در بیش از 70 سازمان و نهاد بین‌المللی، نشان‌دهنده تلاش هدفمند هانوی برای معرفی خود به‌عنوان بازیگری باثبات، کم‌ریسک و قابل پیش‌بینی در نظام بین‌الملل است.

این دستاوردها حاصل یک راهبرد چندوجهی و مستمر بوده که اصلاحات نهادی، چالاک‌سازی ساختار اداری، برنامه‌ریزی برای گریز از تله درآمد متوسط و تمرکز بر ایفای نقش پل ارتباطی میان جنوب جهانی و جهان توسعه‌یافته را در بر می‌گیرد. بهره‌گیری فعال از ظرفیت‌های آسه‌آن، انطباق هوشمندانه با تحولات اقتصاد شبکه‌ای جهانی و ایفای نقش اقتصادی مکمل میان چین و آمریکا در شرایط تشدید رقابت دو قدرت، جایگاه ویتنام را در زنجیره تأمین جهانی و معادلات اقیانوس آرام ارتقا داده است.

در نهایت، میزبانی کنوانسیون سازمان ملل برای مقابله با جرایم سایبری، عضویت غیردائم در شورای امنیت سازمان ملل و ریاست آسه‌آن، همگی مؤید تلاش نظام‌مند ویتنام برای تثبیت یک نقش بین‌المللی پایدار و افزایش حضور هدفمند در مسائل جهانی است. مجموع این تحولات نشان می‌دهد که ویتنام در حال گذار از یک بازیگر صرفاً منطقه‌ای به کنشگری مؤثر در سطوح بالاتر حکمرانی جهانی است؛ گذاری که حضور مستمر این کشور در نشست‌های گروه 20 و گروه هفت، نمود عینی آن به شمار می‌رود.

حضور «فام مین چین» نخست‌وزیر ویتنام در اجلاس سران گروه 20 به میزبانی آفریقای جنوبی در نوامبر 2025، که ششمین دعوت از ویتنام برای مشارکت در نشست های این گروه بود، دیگر یک دعوت تشریفاتی یا نمادین نیست، بلکه نشان‌دهنده تغییر جدی و پایدار در موقعیت ژئوپلتیک و ژئواکونومیک ویتنام در سطح جهانی است. تحلیلگران ویتنامی علاقمندند این دعوت را بازتابی از افزایش اعتبار و نقش‌آفرینی‌هانوی در مدیریت چالش‌های جهانی، از تغییرات اقلیمی‌گرفته تا اصلاح ساختار حکمرانی جهانی تصویر کنند و آنرا نشانه پذیرش ویتنام از سوی قدرت های جهانی و گروه 20 بعنوان شریکی قابل اعتماد می‌دانند؛ کشوری که می‌تواند میان کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه پل ارتباطی ایجاد کند.

به اعتقاد این عده، ویتنام در چهار دهه گذشته روندی کاملاً متفاوت از بسیاری از کشورهای در حال توسعه را طی کرده است و از کشوری که تا دهه 1980 گرفتار انزوا، تحریم و اقتصاد بسته بود، امروز به یکی از فعال‌ترین بازیگران سیاسی و اقتصادی جنوب شرق آسیا تبدیل شده است.

تحلیلگران معتقدند که ویتنام در نتیجه اجرای سیاست «دوی موی» (اصلاحات اقتصادی)، جذب سرمایه‌گذاری خارجی، نوسازی نهادی و اتخاذ دیپلماسی چندجانبه‌گرا توانسته به تدریج موقعیت خود را در جامعه بین‌المللی ارتقا دهد، اما عوامل مختلف سیاسی و بین المللی دیگری در توسعه ویتنام دخیل بوده است. اکنون این کشور با 193 کشور روابط دیپلماتیک دارد، با 14 کشور از جمله 5 عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل توافق نامه مشارکت جامع راهبردی امضا نموده و در بیش از 70 سازمان و نهاد بین‌المللی عضو فعال است.

قدرت‌یابی اقتصادی ویتنام؛ موتور اصلی حضور در گروه 20

رشد اقتصادی چشمگیر ویتنام در سال‌های اخیر، مهم‌ترین عاملی است که این کشور را در سطح گروه 20 مطرح کرده است. ویتنام اکنون یکی از سریع‌ترین اقتصادهای در حال رشد در جنوب شرق آسیا است و نقش آن در زنجیره تأمین جهانی به طور مستمر در حال افزایش است. طبق داده‌های رسمی، حجم تجارت خارجی این کشور در یازده ماه نخست سال 2025 به حدود 801 میلیارد دلار رسیده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته بیش از 17 درصد رشد دارد. با این ارقام، ویتنام عملاً در میان پانزده قدرت بزرگ تجاری جهان قرار گرفته و پیش‌بینی می‌شود حجم تجارت آن تا پایان سال 2025 به رقم بی‌سابقه 900 تا 920 میلیارد دلار برسد. از سوی دیگر، تنش‌های ژئوپلتیکی میان آمریکا و چین و تلاش شرکت‌ها برای کاهش ریسک زنجیره‌های تأمین، موجب شده ویتنام به یکی از مقاصد اصلی انتقال تولید از چین تبدیل شود؛ رویدادی که جایگاه این کشور را به عنوان یک گره استراتژیک در تجارت جهانی تثبیت کرده است.

حضور هم‌زمان ویتنام در دو مدار قدرت جهانی: G20 و G7 پلاس

ویتنام در سال‌های اخیر علاوه بر حضور در نشست‌های گروه 20، دو بار نیز به عنوان مهمان ویژه در گروه G7 پلاس شرکت کرده است. این حضور هم‌زمان در دو سازوکار مهم جهانی – یکی شامل قدرت‌های نوظهور (G20) و دیگری قدرت‌های صنعتی پیشرفته (G7) – موقعیت بی‌نظیری برای ویتنام ایجاد کرده است. این جایگاه نشان می‌دهد که ویتنام نه تنها یک بازیگر منطقه‌ای، بلکه یک شریک استراتژیک برای قدرت‌های جهانی محسوب می‌شود. یکی از ویژگی‌های برجسته ویتنام، توانایی ایفای نقش «پل ارتباطی» میان کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه است. هانوی توانسته هم اعتماد قدرت‌های غربی را جلب کند و هم به عنوان نماینده کشورهای جنوب جهانی شناخته شود. این نقش دوگانه، ارزش ژئوپلتیکی و اقتصادی ویتنام را به طور چشمگیری افزایش داده است.

ابتکارات ویتنام در گروه 20؛ تمرکز بر محیط‌زیست، فناوری و حکمرانی جهانی

ویتنام در نشست‌های مختلف گروه 20 همواره از نقش انفعالی فاصله گرفته و به عنوان یک ارائه‌دهنده ابتکار مطرح بوده است. این کشور نخستین بار در سال 2010، هم‌زمان با ریاست آسه‌آن، طرح‌هایی مانند تأسیس صندوق حمایت از کشورهای آسیب‌پذیر در برابر تغییرات اقلیمی و ایجاد مجمع کشورهای ساحلی برای حفاظت از اکوسیستم‌های دریایی را مطرح کرد. در سال 2017، ویتنام پیشنهاد ایجاد چارچوب جهانی تجارت آزاد دیجیتال و همچنین بررسی تأسیس انجمن جهانی استارت‌آپ‌ها را ارائه داد؛ ابتکارهایی که نشان‌دهنده نگاه آینده‌نگرانه این کشور در حوزه اقتصاد دیجیتال است. در اجلاس 2019، ویتنام طرح ایجاد شبکه جهانی به اشتراک‌گذاری داده‌های دریایی برای مقابله با آلودگی پلاستیکی را مطرح کرد و در سال 2024 نیز یکی از حامیان اصلی اصلاح ساختار حکمرانی جهانی و افزایش نقش کشورهای در حال توسعه بود. این اقدامات نشان می‌دهد که ویتنام صرفاً مصرف‌کننده تصمیمات جهانی نیست، بلکه فعالانه در شکل‌دهی به دستورکارهای بین‌المللی مشارکت می‌کند.

چرایی دعوت مکرر ویتنام به گروه 20

دعوت‌های پیاپی از ویتنام به نشست‌های G20 حاصل مجموعه‌ای از عوامل است. نخست، رشد اقتصادی پایدار و نقش فزاینده این کشور در زنجیره تأمین جهانی، ویتنام را به بازیگری غیرقابل چشم‌پوشی تبدیل کرده است. دوم، دیپلماسی متوازن و واقع‌گرایانه ویتنام، این کشور را به شریکی قابل اعتماد برای قدرت‌های بزرگ تبدیل کرده است. سوم، مشارکت فعال هانوی در ابتکارات جهانی، آن را به نماینده‌ای معتبر برای کشورهای در حال توسعه و جنوب جهانی بدل کرده است. چهارم، توانایی ایجاد توازن میان چین و آمریکا، ظرفیت ژئوپلتیکی ویتنام را افزایش داده است. مجموع این عوامل باعث شده است که ویتنام در نگاه قدرت‌های جهانی، «بازیگری آینده‌دار» و «شریکی استراتژیک» تلقی شود.

چشم‌انداز آینده همکاری ویتنام با گروه 20

چشم‌انداز همکاری ویتنام با گروه 20 مثبت و رو به گسترش است و می‌توان انتظار داشت که این همکاری در پنج حوزه اصلی تعمیق یابد. نخست، در حوزه اقتصاد دیجیتال و زنجیره تأمین، ویتنام تلاش خواهد کرد به یکی از قطب‌های تولید نیمه‌هادی در منطقه تبدیل شود و نقش بیشتری در معماری دیجیتال جهانی داشته باشد. دوم، در زمینه توسعه پایدار و انرژی سبز، ویتنام به دنبال جذب سرمایه‌گذاری خارجی و مشارکت فعال‌تر در طرح‌هایی چون مشارکت انتقال انرژی عادلانه (JETP) است. سوم، این کشور در مسیر حمایت از اصلاح ساختارهای حکمرانی جهانی و افزایش نقش کشورهای در حال توسعه در نهادهای مالی و بین‌المللی حرکت خواهد کرد. چهارم، ویتنام به تقویت ابتکارات خود در حوزه اقتصاد اقیانوس‌ها، مقابله با آلودگی دریایی و امنیت دریایی ادامه خواهد داد. پنجم، در حوزه امنیت سایبری، ویتنام نقش خود را در تدوین مقررات بین‌المللی مرتبط با حفاظت از داده و تجارت دیجیتال افزایش خواهد داد.