کاهش وابستگی وارداتی آفریقای جنوبی در زمینۀ انرژی

نسبت وابستگی وارداتی انرژی آفریقای جنوبی که در سال ۲۰۲۰ در حدود ۲۳.۴ درصد بود در سال ۲۰۲۲ به ۱۹.۹ درصد کاهش یافته است.

اداره آمار آفریقای جنوبی (Stats SA) اخیراً داده‌هایی در مورد تأمین و مصرف انرژی کشور منتشر کرده که نشان می‌دهد وابستگی وارداتی آفریقای جنوبی در زمینۀ انرژی به چه میزان است. برای اندازه‌گیری این موضوع، سازمان از نسبت وابستگی انرژی استفاده می‌کند که این نسبت با تقسیم حجم محصولات انرژی وارداتی بر مصرف انرژی محلی محاسبه و سپس نتیجه، به صورت درصد بیان می‌شود. نسبت وابستگی بالای انرژی نشان‌دهنده وابستگی شدید به واردات انرژی برای تأمین تقاضای انرژی داخلی است.

سازمان آمار در گزارش منتشره توضیح داد: «در این سناریو، کشوری که کنترل کمتری بر تأمین انرژی خود دارد، در برابر خطرات ژئوپلیتیکی و اقتصادی آسیب‌پذیرتر است. از طرف دیگر، نسبت وابستگی پایین به انرژی، نشان دهنده میزان خوداتکایی یا حاکمیت انرژی است». در مجموع، نسبت وابستگی وارداتی انرژی آفریقای جنوبی که در سال ۲۰۲۰ در حدود ۲۳.۴ درصد بود در سال ۲۰۲۲ به ۱۹.۹ درصد کاهش یافته است. سازمان آمار آفریقای جنوبی توضیح داد که با وجود نسبت پایین‌تر در سال ۲۰۲۲ در مقایسه با سال ۲۰۲۰، این نسبت همچنان بالاتر از نسبت ثبت شده در سال ۲۰۱۵ به میزان ۱۷.۵ درصد است.

 

با تمرکز این داده‌ها بر منابع انرژی خاص، تصویر نگران‌کننده‌ای ظاهر می‌شود، زیرا گزارش سازمان آمار به روشنی میزان وابستگی کشور به نفت و گاز عرضه شده از منابع خارجی را نشان می‌دهد. برابر آمارهای منتشره، نسبت وابستگی انرژی به گاز طبیعی از ۶۵.۱ درصد در سال ۲۰۱۵ به ۹۹.۹ درصد در سال ۲۰۲۲ رسیده است. برای نفت و فرآورده‌های نفتی، این رقم در مدت مشابه از ۵۵ درصد به ۹۳.۹ درصد افزایش یافته است.

این ارقام بیانگر آن است که به دلیل وابستگی بالای مصرف انرژی به واردات، کشور به وابستگی کامل به انرژی برای این دو محصول حیاتی تبدیل شده است. در عین حال، از جنبه مثبت، آفریقای جنوبی برای تولید برق و مصرف زغال سنگ، به مراتب وابستگی کمتری به جامعه بین‌المللی دارد که به ترتیب نسبت وابستگی انرژی ۳.۱ درصد و ۱.۱ درصد را ثبت کرده‌اند. به گزارش سازمان آمار، این کشور بیشتر زغال سنگ خود را به صورت محلی استخراج و بخش اعظم برق خود را در داخل تولید می‌کند. از این رو، نسبت وابستگی انرژی پایین‌تر، نشان‌دهنده درجه‌ای از "حاکمیت انرژی" برای این دو محصول است. این موضوع را می‌توان در نمودار زیرمشاهده کرد:

لازم به ذکر است منبع اصلی تامین گاز آفریقای جنوبی برای مصارف صنعتی و تولید برق، میادین پاند-تمانه موزامبیک است. این میادین متعلق به سرمایه‌گذاری مشترک ساسول پترولیوم تمانه (SPT) است که شامل ساسول (۷۰ درصد سهام)، شرکت ملی هیدروکربنتوس (۲۰ درصد سهام) و شرکت مالی بین‌المللی (۱۰ درصد سهام) می‌شود. گاز طبیعی از میادین گازی پاند-تمانه از طریق خط لوله شرکت سرمایه‌گذاری خط لوله جمهوری موزامبیک (Rompco) به آفریقای جنوبی صادر می‌شود. ساسول، توسعه‌دهنده و اپراتور این میادین گازی است و تمام گاز طبیعی را از SPT که از طریق خط لوله Rompco به آفریقای جنوبی صادر می‌شود، خریداری می‌کند. ساسول، بیشتر گاز طبیعی موزامبیک را برای نیازهای فرآیندی خود استفاده می‌کند و مابقی را به بازرگانان و کاربران گاز صنعتی در استان‌های امپومالانگا و خائوتنگ می‌فروشد. برابر اعلام انجمن کاربران گاز صنعتی - جنوب آفریقا  (IGUA-SA)، عرضه گاز طبیعی آفریقای جنوبی از میادین پاند-تمانه تا سال ۲۰۲۸ به حالت تعلیق در خواهد آمد.

این امر باعث می‌شود که آفریقای جنوبی منبع اصلی تامین گاز خود را برای صنعت و تولید برق از دست بدهد، به همین دلیل است که آگاهان مسائل صنعتی، در مورد "پرتگاه گازی" قریب‌الوقوع در آفریقای جنوبی هشدار داده‌اند. این در حالی است که این کشور همچنین به دنبال چرخش به سمت اقتصادی با وابستگی بیشتر به گاز است و طرح منابع یکپارچه (IRP) که اخیراً برای سال ۲۰۲۵ به‌روزرسانی شده، به شدت به این منبع متکی است تا تأمین برق پایدار برای آفریقای جنوبی را تضمین نماید.

تضمین امنیت عرضه در طرح IRP تا حدودی به راه‌اندازی ۶ گیگاوات ظرفیت توربین گازی سیکل ترکیبی (CCGT) تا سال ۲۰۳۰ بستگی دارد تا از کمبود عرضه در زمان پایان عمر نیروگاه‌های قدیمی‌تر جلوگیری نماید. CCGT نیروگاهی است که با استفاده از توربین‌های گازی و بخار در یک سیکل ترکیبی، برق تولید می‌کند. با توجه به از رده خارج شدن قریب‌الوقوع ۸ گیگاوات نیروگاه زغال‌سنگی، نیاز به CCGT گازی در سیستم برق آفریقای جنوبی تا سال ۲۰۳۰ بسیار مهم است.

در چارچوب IRP با توجه به زمان‌های انتظار گزینه‌های فناوری جدید، گزینه‌های معتبر محدودی وجود دارد که می‌توانند تا سال ۲۰۳۰ این شکاف را پر کنند. این طرح با خطرات قابل توجهی روبرو است، زیرا اجرای برنامه گاز به تأمین عرضه کافی با قیمت مناسب، زیرساخت‌های گاز مورد نیاز و آمادگی انتقال برای ادغام ظرفیت در شبکه بستگی دارد. با توجه به این که آفریقای جنوبی برای تأمین گاز خود به شدت به واردات وابسته است، چنانچه جایگزین مناسبی پیدا نشود، خطر قابل توجهی برای اجرای طرح IRP ایجاد می‌کند. 

منبع:

https://www.statssa.gov.za/?p=18991