پیامدهای  بحران کرونا ازمنظر شخصیتهای علمی و سیاسی قزاقستان

به شیوه مرسوم در رسانه‌های قزاقستان، بخش قابل توجهی از تحلیلها و ارزیابی‌ها درقالب مصاحبه و پرسش و پاسخ با صاحبنظران ارائه می‌شود. اهم مطالب طرح شده از سوی صاحبنظران و تحلیل گران در ارتیاط با پیامدهای  بحران کرونا ازمنظر شخصیتهای علمی و سیاسیاین کشور به شرح زیر ارائه می‌گردد.

به شیوه مرسوم در رسانه‌های قزاقستان، بخش قابل توجهی از تحلیلها و ارزیابی‌ها درقالب مصاحبه و پرسش و پاسخ با صاحبنظران ارائه می‌شود. اهم مطالب طرح شده از سوی صاحبنظران و تحلیل گران در ارتیاط با پیامدهای  بحران کرونا ازمنظر شخصیتهای علمی و سیاسیاین کشور به شرح زیر ارائه می‌گردد.

الف) تاثیرات داخلی:

1-اقتصادی- به طور مشخص بیشترین تحلیل ها و اظهارنظرهای ارائه شده مربوط به تاثیرات اقتصادی شیوع ویروس کووید 19 بوده است. پایگاه اینترنتی کی زد اکسپرت درتحلیلی درزمینه مشکلات دولت قزاقستان در مواجهه با کرونا عنوان نموده است که دولت با یک معما روبرو است. از یک طرف افزایش مدت قرنطینه به چالش­ های اقتصادی در قزاقستان دامن زده و باعث از دست رفتن مشاغل می­گردد و از طرف دیگر اگر دولت قرنطینه را به امید بازگشت مردم به کار، رونق کسب و کار و افزایش درآمد و جلوگیری از تبعات منفی اقتصادی آن رفع نماید؛ ممکن است همه­ گیری و تلفات ناشی از کرونا افزایش یابد. این وضعیت ممکن است تبعات وخیم­ تری نیز داشته باشد که موجب شود مردم به خیابان­ها آمده تظاهرات برپا کنند، فروشگاها را غارت نموده و حتی به تسخیر نهادهای دولتی بپردازند.

انتظار می رود دولت وضعیت اضطراری را تا عادی شدن وضعیت تمدید نماید تا نهادهای دولتی با دستی باز به کنترل اوضاع بپردازند. نتیجه این وضعیت افزایش فشارها بر دولت برای پرداخت مستمری در اثر افزون شدن تعداد بیکاران و مستمری بگیران، افزایش نرخ بیکاری، تورم و کاهش ذخیره کالاهای اساسی و ملزومات پزشکی خواهد بود. با افت ارزش تنگه (واحد پولی قزاقستان) که به دنبال پایین آمدن قیمت نفت نزدیک به 15 درصد کاهش یافت، این کاهش ارزش واحدپولی خود به عنوان عاملی برای کاهش قدرت خرید عمل می­کند.

کاهش سهم نفت از درآمدهای ملی، کاهش درآمدهای خدماتی و تولیدی به علت تعطیلی مشاغل، پایین آمدن ارزش تنگه در مقابل ارزهای معتبر جهانی مثل دلار و یورو وضعیتی است که هم اکنون قزاقستان بدان دچار شده است.

برخی از اقتصاددانان قزاقستان به دولت پیشنهاد نموده اند تا از هزینه ­های وزارتخانه ­ها، شرکت­های دولتی و شبه دولتی کاسته و 150 میلیارد دلارپول کشور که در خارج نگهداری می­شود را به داخل بازگردانده و توجه بیشتری به تولید محصولات اساسی داخلی در کشور نماید.

به گفته مگبات اسپانوف کارشناس اقتصاد سیاسی، به دلیل اینکه تنها بخش کوچکی از مردم پس اندازی دارند که بتوانند سه تا چهار ماه بدون اشتغال، زندگی کنند، درصورت ادامه وضعیت اضطراری ناشی از کرونا، مشکلات اقتصادی تشدید خواهد شد.  باوجود باور تعدادی از فعالان بخش خصوصی مبنی بر از سرگیری رشد اقتصادی دربهار آینده، این کارشناس معتقد است که این پیش بینی خوشبینانه است و در خوشبینانه ترین حالت دوسال و در بدترین حالت اقتصاد قزاقستان پنج سال با بحران ناشی از کرونا و کاهش چشمگیر قیمت نفت درگیرخواهد بود.  وی با وجود همه این موارد، وضعیت اقتصادی قزاقستان را در قیاس با بحران دهه 1990 بهتر می داند چون در آن هنگام قزاقستان ذخیره ارزی چندانی نداشت اما درحال حاضر این کشور 60 میلیارددلار در صندوق ذخیره ارزی دارد.

یکی از مشکلاتی که از بعد اقتصادی به تبع کرونا پدیدار شده است مربوط به کارگران مهاجر و خانواده‌های آنهاست که به سبب اقدامات قرنطینه بدون درآمد باقی مانده اند

2- اجتماعی- شیوع کرونا بر فعالیت زندگی روزانه قزاقستانی ­ها اثر گذاشته و موجب بسته شدن مراکز فرهنگی، ورزشی و خرید شده است. حمایت دولت از اقشارآسیب پذیر برای 3 میلیون نفر در نظر گرفته شده است. اما این که آیا برنامه ­های حمایتی مذکور همه اقشار آسیب پذیر را در بر می­گیرد؛ در آن تردید وجود دارد. دولت انتظار خود را از بانک های قزاقستان اعلام نموده است زیرا در پرداخت کمک هزینه اجتماعی به مردم که حدود 100 دلار برآورد می­شود؛ به مشکل برمی­خورد. مجموع این عوامل در حالی است که دولت قزاقستان به علت کاهش درآمدهای نفتی به سختی می­تواند این حجم از تامین مالی را محقق سازد.

3-سیاسی- امنیتی- یکی از مسائل دیگری که به مشکلات پدیدآمده در نتیجه شیوع کووید 19دامن می زند، سازماندهی ضعیف جامعه است که این وضعیت نتیجه سیستم سیاسی اقتدارگرا و وجود رئیس جمهور در راس نظام سیاسی با اقتدار و اختیارات فوق­ العاده بدون داشتن رقیبی هم عرض است.

این وضعیت ممکن است تبعات وخیم­ تری نیز داشته باشد که موجب شود مردم به خیابان­ها آمده تظاهرات برپا کنند، فروشگاها را غارت نموده و بعد به تسخیر نهادهای دولتی بپردازند. در شرایط فعلی نارضایتی مردم از دولت افزایش یافته بدون اینکه وضعیت مذکور ارتباطی به تصمیم دولت به افزایش مدت قرنطینه یا کاهش آن داشته باشد. تصمیم دولت می‌تواند تبعات این نارضایتی را وخیم ­تر سازد. بنابراین مقامات قزاقستان میان انتخاب دو گزینه بد قرار دارند. در این میان امکان ایجاد تصویر بهتر از عملکرد دولت به علت شرایط بد اقتصادی میان مردم و ایجاد امیدواری در میان آن­ها به بهبود وضع وجود ندارد.

در بعد سیاسی همچنین، برخورد دولت درراستای سلب آزادی‌های مدنی در شرایط قرنطینه و برخورد نیروهای امنیتی با روزنامه­ نگارانی که تصمیم به تهیه خبر از اوضاع فعلی مردم داشته­اند، موجی از انتقادات در افکار عمومی قزاقستان را بوجود آورده است. امری که از سوی وزیر اطلاع رسانی دولت نیز نسبت به آن هشدار داده شده است.

4-مقایسه وضعیت کنونی با بحران دهه 1990- بخش قابل توجهی از تحلیلها و نظرات، وضعیت کنونی در قزاقستان را با بحران دهه 1990 مورد مقایسه قرار داده اند ازجمله در یکی از تحلیل  ها موارد زیر عنوان شده  است: باید درک کرد که تا سال 1992 چیزی به اسم اقتصاد مستقل قزاقستانی وجود نداشت، تمام شرکت‌های جمهوری (قزاقستان) در یک اقتصاد واحد تحت عنوان اتحاد جماهیر شوروی ادغام شده بودند. به عنوان مثال، نفت استخراج شده در قزاقستان، در پالایشگاه‌های روسیه تصفیه می‌شد و کارخانه‌های قزاقستانی نفت روسی را دریافت می‌کردند. و این وضعیت در همه بخش‌های اقتصاد وجود داشت.

کارخانه‌های قزاقستان با محروم شدن از روابط برقرار شده قبلی از یک سو، و نداشتن شرکای جدید در «خارج از کشور» از سوی دیگر، به سرعت تولیداتشان کاهش یافت و یا حتی به طور کامل متوقف شد. صدها هزار نفر به ظاهر در مرخصی بدون حقوق، در واقع بدون کار و بدون معیشت باقی مانده بودند. همه پس‌اندازها ته کشیده بود.

در سالهای 1997-1996 این امکان فراهم شد تا اوضاع اندکی به ثبات برسد و حتی در بعضی از بخش‌های اقتصادی رشد محسوسی مشاهده شد. اما در سال 1998، قزاقستان با عواقب بحران اقتصادی شرق آسیا روبرو شد ... در نتیجه، رشد اقتصادی قابل قبول فقط از سال 2000، هنگامی‌که تقاضا برای کالاهای خام در جهان رو به رشد نهاد آغاز شد.

"رادیک تمیرگالیف" کارشناس انستیتوی اقتصاد و سیاست جهانی تحت نظر بنیاد اولین رئیس جمهور درزمینه تفاوت میان بحران کنونی با بحران دهه 1990و تاثیرات آن بر قزاقستان معتقد است که اولاً، جامعه به طور جدی تغییر کرده است. مردم اتحاد جماهیر شوروی به سادگی حاضر به اتکا به قدرت خود نبودند، زیرا آنها به این واقعیت عادت کرده بودند که همه چیز توسط حزب و دولت تصمیم گرفته می‌شود. آنها درک نکرده بودند که چگونه می‌توان تجارت انجام داد، بسیاری از آنها به عنوان مثال تجارت را یک شغل بی‌ارزش می‌دانستند. اکنون جامعه از این نظر بسیار فعال‌تر و انعطاف پذیرتر شده است.

علاوه بر این، قزاق ها تجربه ارزشمند بقا در دهه 1990 را دارند. درحالیکه شاید برای جمعیت کشورهای توسعه یافته تحمل شوک‌های آتی دشوارتر باشد. در ایالات متحده آمریکا رکود بزرگ دهه 1930 وجود داشت، وضعیت بسیار سختی در آلمان پس از جنگ جهانی دوم به وجود آمد، اما برای آمریکایی‌های مدرن و آلمانی‌ها این موارد یک داستان قدیمی و تقریباً فراموش شده است.

قزاقستان در گذشته، بدون ذخایر طلا و ارز، بدون دستگاه اداری تمام عیار، بدون مرز و بدون ارتش، یعنی بدون همه آنچه به ما اجازه می‌دهد تا دولتی را «دولت» بنامیم وارد دهه 1990 قرن گذشته شد. قزاقستان در 16 دسامبر سال 1991 رسماً اعلام استقلال نمود، اما در حقیقت اصلاً استقلالی وجود نداشت و این کشور مستقل باید ساخته می‌شد. درحالیکه قزاقستان امروزی دارای ذخایر پولی قابل توجهی است، کلیه ساختارها و سازوکارهایی که به دولت اجازه می‌دهد تا به درستی پاسخگوی همه چالش‌ها باشد وجود دارد. این حاشیه امن به رئیس جمهور قزاقستان، اجازه می‌دهد تا بتواند تدابیری را برای حمایت از بخش قابل توجهی از جمعیت که موقتاً منابع درآمد خود را از دست داده اند، اتخاذ کند. بنابراین، لازم نیست اوضاع را بیش از حد غم انگیز جلوه داد و نا امید شد. این بحران دیر یا زود به پایان می‌رسد. فقط باید صبور باشید.

5-دیدگاههای نظربایف: نورسلطان نظربایف اولین رئیس جمهور قزاقستان، تبعات منفی بحران ناشی از شیوع کرونا را بیش از بحران اقتصادی سال 2008 می­داند. او معتقد است اقتصاد قزاقستان پس از فروکش کرونا وارد رکود خواهد شد. رکودی که به گمان او از رکود اقتصادی سال 2008 در قزاقستان بیشتر و شدیدتر خواهد بود. او اختصاص 10 میلیارد دلار برای مقابله با ابعاد اقتصادی کرونا از صندوق ملی و ذخایر دولت را اقدامی درست به شمار آورده است. نظربایف از مردم و ثروتمندان برای همکاری با دولت درخواست کمک نموده است.

نظربایف درهفته‌های اخیر پیامی را خطاب به مردم قزاقستان منتشر کرد که خلاصه آن توسط پاره ای از پایگاههای اینترنتی اروپایی در چندین نوبت تا امروز بازنشر شده است. وی در این پیام گفته است از بدو استقلال تلاش قزاقستان و شخص وی این بوده است که با همسایگان و سایر کشورهای دنیا رابطه دوستانه ای برقرار شود و نتیجه گیری کرده است که این شیوه امروز درستی خود را نشان داده است. درنتیجه تحلیل نظربایف می‌توان مشاهده کرد که این کشور با همسایگان همکاری‌هایی درزمینه کنترل ویروس و خودداری از گسترش آن صورت داده است. افزون براین کمکهای بهداشتی از قزاقستان به همسایگان یا از سوی کشورهای دیگر به قزاقستان سرازیر شده است.   

6- ضعف امکانات بهداشتی: بخشی از تحلیل های ارائه شده مربوط به مشکلات و نواقص بخش بهداشتی کشورهای آسیای مرکزی از جمله قزاقستان است. نیکیتا مندکوویچ پژوهشگر مرکز تحقیقات قزاقستان مدرن برای باوراست که مشکل کادرپزشکی کشورهای آسیای مرکزی کاملا حاد است. این کشورها پس از فروپاشی شوروی دوران بسیارسختی را از نظر کمبود امکانات پزشکی سپری کردند. اگرچه در سالهای اخیر یک بازسازی جزئی در موسسات اجتماعی ازجمله سازمانهای پزشکی و آموزشی صورت گرفته است با این حال درحال حاضر این کشورها قادر نیستند به تعداد کافی متخصصان را آموزش دهند به همین سبب بخشی از آموزش پرسنل جدید به دوش روسیه می افتد.

ب-تاثیرات منطقه ای:

"زامیرکاراژانوف" دانشمند علوم سیاسی معتقد است بیماری همه گیر فعلی، تجارت میان کشورهای عضو اتحادیه اوراسیا را که درسالهای اخیر کاهش یافته است، تشدید می‌کند.

چشم انداز آینده اتحادیه اقتصادی اورسیا تاحد زیادی به اثر بخشی اقدامات مقابله با کرونا بستگی دارد.

"خانم تولگانی اوبتالی یوا" مدیربنیاد توسعه دمکراسی در آسیای مرکزی دررابطه با تاثیرکرونا برهمکاری‌های اتحادیه اقتصادی اوراسیا معتقد است که روسیه در این اتحادیه تنها به حکمرانی علاقمند است. قزاقستان هم که برای تامین برخی از نیازهای خود به این اتحادیه وابسته است، به ناچار با مشکلات آن کنار می آید و پس از قرنطینه مجددا در مواردی که نیاز دارد با اعضای اتحادیه هماهنگ خواهد شد.

کشورهای عضو اتحادیه از نظر اقتصادی در سطوح متفاوتی قرار دارند. روسیه گرچه دراین اتحادیه قویترین کشور به لحاظ بنیه اقتصادی محسوب می‌شود اما اقتصادش کمترین حد باز بودن و انعطاف را درقبال دیگر کشورهای عضو، نشان داده است.

به باور "ژاکسیلیک سابیتوف" استاد علوم سیاسی درکوتاه مدت یعنی درچندماه آینده تمام اعضای اتحادیه اقتصادی اوراسیا درقرنطینه خواهند بود و فعالیتهای تجاری به بیشترین حد ممکن کاهش خواهد یافت. دراین حالت کشورهای کوچک عضو گروه با ضربه اقتصادی شدیدی مواجه خواهند شد. چنین شوک اقتصادی می‌تواند در مواردی به ناآرامی‌های اجتماعی منجر شود. درمیان مدت تغییرات کمی در اتحادیه به وقوع می‌پیوندد. اینگونه پذیرفته شده است که اولین رئیس جمهور قزاقستان( نظربایف) به عنوان بنیانگذار اتحادیه و دومین رئیس جمهور فدراسیون روسیه(پوتین) به عنوان بنیانگذار معنوی اتحادیه در نظر گرفته شوند. تازمانی که آنها در هرم قدرت سیاسی حضور داشته باشند، بعید است اتفاق قبال توجهی برای اتحادیه اقتصادی اوراسیا بیفتد.

دردراز مدت سرنوشت اتحادیه مبهم و غیرقابل پیش بینی است. بیشتر به این بستگی دارد که روسیه پس از پایان اپیدمی ناشی از کووید 19 چه مسیری را انتخاب کند.

دراین میان نظرات رادیکالی هم درزمینه چگونگی مواجهه قزاقستان با اتحادیه وجود دارد. "اسلام کورایف" استاد علوم سیاسی خروج از اتحادیه اوراسیا و اتحادیه گمرکی را سناریوی مناسبی برای قزاقستان می داند. استدلال وی این است که اگرحقوق و فرصت های کشورهای عضو، یکسان نباشد، اصل اتحادیه اقتصادی غیرممکن است.  شرکت های قزاقستانی از بین رفته اند چون بازار داخلی توسط محصولات کشورهای همسایه اشغال شده است. پیوند شدید اقتصاد قزاقستان با روسیه و وابستگی تنگه(واحد پول قزاقستان) به روبل سبب گردیده است که تورم و کاهش ارزش پول ملی بر روسیه اثرشدید برجای گذارد، قزاقستان هم آن را به میزان شدیدتری احساس کند. ما با عضویت دراتحادیه داریم خود را به تدریج از بین می‌بریم و کشور را به استانی برای فروش کالاهای سایر کشوها عضو به خصوص روسیه تبدیل کرده ایم.   

ج) پیامدهای بین المللی:  

تهاجمی ترشدن سیاست خارجی چین: اسپوتنیک قزاقستان در تحلیلی نوشته است دربعد ژئوپلیتیکی شیوع کرونا در رقابت میان قدرت های بزرگ تاثیرگذار است و با وجود کرونا تلاش برای استیلای ژئوپلیتیکی متوقف نمی­شود. نوع این تحول ژئوپلیتیکی را می‌توان در تغییر نحوه واکنش چین به آمریکا مشاهده نمود که وضوح و شدت بیشتری یافته است. دیگر چین به مانند گذشته انتقادات آمریکا را بی پاسخ نمی‌گذارد. این به معنای تهاجمی تر شدن سیاست خارجی چین است.

 تلاش کشورهای غربی برای فشار به چین و کم رنگ جلوه دادن تقصیرهای خود: اسپوتینیک قزاقستان همچنین در مطلبی از اقدامات کشورهای غربی مانند انگلستان و امریکا برای طرح دعوا در دادگاه­های این کشور خبر می­دهد. آن­ها به عقیده تحلیلگر قزاق تلاش می­کنند چین را به اتهام عدم انتشار اطلاعات واقعی درگیر دعوای حقوقی نمایند. بر این اساس کشورهای غربی درصدد هستند تا ضعف­های خود را بر گردن چین بیاندازند. کشورهای غربی با اجرای این عملیات سعی دارند مسئولیت­های خود را در حفاظت شهروندان خود کمرنگ نموده و با اجرای عملیات روانی توجهات را بر روی چین و پنهانکاری آن متمرکز نمایند. بر این اساس است که به دنبال مقصر جلوه دادن پکن و ایجاد پرونده­های قضایی بر علیه آن و ادعای خسارت های میلیارد دلاری بر علیه آن هستند.

 تقویت قدرت روسیه به عنوان عرضه کننده عمده نفت در جهان: به نظر تحلیلگر سایت "زونا کی زد" اقدام روسیه برای عرضه گسترده نفت و عدم توافق با عربستان سعودی نشانگر این بوده است که روسیه می‌تواند به عنوان عرضه کننده عمده نفت در بلند مدت خود را معرفی  نموده و تحریم­های آمریکا علیه خطوط نورد-استریم 2 را اینگونه پاسخ دهد. جنگ نفتی روسیه برای شرکت­های نفتی شیل امریکا اگر در شرایط ثبات اقتصادی جهانی اعمال رخ می­داد، عواقب خسارت باری نداشت. اکنون این شرایط موجب آسیب به بخش نفت شیل در آمریکا می­شود. شیوع کووید 19 موجب آسیب دیدن بازار برای عرضه کنندگان نفت گردیده و آمریکا و عربستان را در موقعیت آسیب پذیری قرار می­دهد.

دروضعیت جدید، سود شرکت نفت عربستان (آرامکو) به میزان چشمگیری کاهش می‌یابد. در آمریکا هم اوراق قرضه فروش ندارد و از این به بعد و با شدت یافتن تبعات کرونا، تورمی‌که همواره به خارج از آمریکا منتقل می­شد، وارد آمریکا می­شود. پایین آوردن نرخ بهره به 1 درصد از سوی فدرال رزرو هم برای کاهش تبعات منفی ناشی از ورشکستگی کسب و کار­های خصوصی صورت گرفته است. تفاوت این دور از بحران با بحران اقتصادی سال 2008 عدم همکاری آمریکا با متحدان اروپایی خود بود و اینکه بار مشکلات آن‌ها را بیشتر می­کند. تحلیلگر قزاق نیاز به ایجاد یک مرکز مدیریت مالی جدید جهانی را از اقدامات ضروری در فضای اقتصادی پس از فروکش کردن کرونا ارزیابی می نماید؛ زیرا با ادامه وضعیت فعلی آمریکا مشکلات خود را به بهای کشورهای دیگر حل می نماید.