معاونت دیپلماسی اقتصادی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران

توسعه حمل‌ونقل هوایی و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های هوانوردی آسیای مرکزی

بازار حمل‌ونقل هوایی در پنج کشور آسیای مرکزی شامل قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان، در سال‌های اخیر رشد سریعی را تجربه کرده است. در سال ۲۰۲۵، شرکت‌های هواپیمایی این منطقه ۳۱٫۷ میلیون مسافر جابه‌جا کردند که تقریباً دو برابر سطح پیش از همه‌گیری کرونا است. همچنین، ظرفیت قابل عرضه ناوگان هواپیماها طی سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ به‌طور متوسط سالانه ۷٫۷ درصد افزایش یافته که تقریباً سه برابر میانگین رشد بازار جهانی بوده است. حجم حمل‌ونقل هوایی بار نیز طی سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ بیش از چهار برابر شده و به ۳۳۵٫۷ هزار تن رسیده است.

حضور ازبکستان در بخش مسکن افغانستان

در سال‌های اخیر، بخش مسکن افغانستان به یکی از حوزه‌های مهم و در عین حال پیچیده اقتصاد این کشور تبدیل شده است. افزایش جمعیت شهری، بازگشت گسترده مهاجران از کشورهای همسایه، گسترش شهرنشینی، فرسودگی و کمبود بخشی از زیرساخت‌های شهری و کاهش قدرت خرید خانواده‌ها، نیاز به مسکن را به‌طور چشمگیری افزایش داده است. در مقابل، محدودیت منابع مالی، ضعف نظام بانکی و اعتبارات مسکن، ابهام در مالکیت زمین و دشواری‌های حقوقی و اداری، توسعه متوازن این بخش را با چالش مواجه کرده است. در چنین شرایطی، طی سال‌های اخیر شاهد افزایش نسبی ساخت‌وساز، احیای برخی پروژه‌های متوقف‌شده، ایجاد مجتمع‌های مسکونی و طرح‌های بزرگ شهرک‌سازی در شهرهایی مانند کابل و مزارشریف هستیم. در کنار پروژه‌های دولتی و امارتی، بخش خصوصی نیز به‌تدریج به سمت انبوه‌سازی و احداث مجتمع‌های مسکونی چندطبقه حرکت کرده است.

قزاقستان و شکل‌گیری قطب دیجیتال آسیای مرکزی

در نخستین روزهای اکتبر ۲۰۲۶، آستانه میزبان رویداد AI amp Digital Bridge 2026 است؛ مجمعی که در قالب برنامه گسترده‌تر ماه هوش مصنوعی قزاقستان برگزار می‌شود و انتظار می‌رود بیش از ۲۰ هزار نفر و بیش از ۱۰۰ شرکت فناوری را گرد هم آورد. این رویداد از ۱ تا ۳ اکتبر برگزار می‌شود و برنامه امسال از ۲۳ سپتامبر با HackAlem AI powered by OpenAIآغاز شده است. در هفت دوره گذشته نیز بیش از ۱۲۷ هزار نفر از بیش از ۱۰۰ کشور در Digital Bridge شرکت کرده‌اند.

آسیای مرکزی باید خود را برای شرایط بدتر آب و هوایی آماده کند

ارزیابی جدید سازمان ملل متحد اخبار ناامیدکننده‌ای را منتشر کرده است: دیگر نمی‌توان جلوی بدتر شدن تغییرات آب و هوایی را گرفت بلکه فقط باید آن را مدیریت کرد.

کاهش تجارت پاکستان با کشورهای آسیای مرکزی در سال مالی 2026

تجارت پاکستان با پنج کشور آسیای مرکزی در سال مالی 2026 با کاهش قابل توجهی مواجه شده است. صادرات پاکستان به این کشورها ۴.۱ درصد کاهش یافته، اما واردات پاکستان از آنها با افت حدود ۸۸ درصدی از ۲۴۵ میلیون دلار به تنها ۲۸.۵ میلیون دلار رسیده و در نتیجه مجموع تجارت دوجانبه بیش از ۵۰ درصد کاهش یافته است. اختلال و بسته‌شدن مکرر مسیرهای زمینی افغانستان، که یکی از مسیرهای اصلی دسترسی پاکستان به آسیای مرکزی محسوب می‌شود، از عوامل مهم این کاهش بوده و مشکلات امنیتی، گمرکی و افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل نیز بر آن افزوده است. در واکنش به این وضعیت، پاکستان در حال توسعه مسیرهای جایگزین است.

بررسی وضعیت بازار کار و مشاغل پرتقاضا در کشورهای آسیای مرکزی ۲۰۲۶ بر اساس داده‌های بانک جهانی، مجمع جهانی اقتصاد (WEF)

بازار کار آسیای مرکزی در آستانه یک تحول ساختاری قرار دارد. رشد سریع جمعیت، توسعه اقتصادی، گسترش شهرنشینی، دیجیتالی شدن اقتصاد و ورود هوش مصنوعی، الگوی تقاضا برای نیروی کار را در کشورهای منطقه به طور قابل توجهی تغییر داده است. برآوردهای یونیسف نشان می‌دهد جمعیت آسیای مرکزی تا سال ۲۰۵۰ بیش از ۳۰ میلیون نفر افزایش یافته و به حدود ۱۱۲ میلیون نفر خواهد رسید؛ موضوعی که ضرورت ایجاد فرصت‌های شغلی جدید را به یکی از مهم‌ترین چالش‌های اقتصادی دولت‌های منطقه تبدیل کرده است.

وضعیت سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (FDI) در آسیای مرکزی در سال ۲۰۲۵ بر اساس گزارش UNCTAD

گزارش سال ۲۰۲۵ سازمان تجارت و توسعه سازمان ملل (UNCTAD) نشان می‌دهد که قزاقستان همچنان جایگاه خود را به عنوان بزرگ‌ترین مقصد سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (FDI) در آسیای مرکزی حفظ کرده است و حدود ۶۶ درصد از کل موجودی سرمایه‌گذاری خارجی منطقه را در اختیار دارد. ارزش موجودی سرمایه‌گذاری خارجی این کشور به ۱۵۶.۴ میلیارد دلار رسیده که نسبت به سال ۲۰۱۰ تقریباً دو برابر شده است.با این حال، کاهش جریان ورودی سرمایه در سال ۲۰۲۵ و پیشتازی ازبکستان در جذب سرمایه‌های جدید، بیانگر افزایش رقابت منطقه‌ای است.از سوی دیگر، تحول ساختاری سرمایه‌گذاری جهانی نشان می‌دهد که موفقیت آینده کشورها بیش از گذشته به توانایی آنها در ایجاد زیرساخت‌های فناورانه، توسعه صنایع پیشرفته، ارتقای سرمایه انسانی و حضور مؤثر در زنجیره‌های ارزش جهانی وابسته خواهد بود. در این چارچوب، سیاست‌های صنعتی و سرمایه‌گذاری قزاقستان با تمرکز بر انرژی پاک، فناوری‌های نوین، فرآوری مواد معدنی و توسعه لجستیک، می‌تواند جایگاه این کشور را در اقتصاد منطقه‌ای و بین‌المللی تقویت کند؛ مشروط بر آنکه سرمایه‌گذاری‌های جذب‌شده به ایجاد ارزش افزوده داخلی، انتقال فناوری و اشتغال پایدار منجر شوند.

چشم‌انداز بانک توسعه اوراسیا از آینده آسیای مرکزی: صنعت‌محوری فراتر از ترانزیت

کریدورهای حمل‌ونقل و هاب‌های لجستیکی در حال دگرگون کردن شیوه رشد و رقابت آسیای مرکزی هستند. اما این منطقه چگونه می‌تواند واقعاً از این تحول بهره‌مند شود و این روند چه معنایی برای اقتصادهای آسیای مرکزی به‌طور کلی و به‌ویژه برای قزاقستان دارد رشد اقتصادی آسیای مرکزی در سال ۲۰۲۵ به ۶.۶ درصد رسید و تولید ناخالص داخلی منطقه از ۵۰۰ میلیارد دلار عبور کرد و پیش‌بینی می‌شود در سال ۲۰۲۶ به حدود ۶۰۰ میلیارد دلار برسد.

کریدور واخان؛ تقاطع آرزوها و واقعیت‌های ژئوپلیتیک در قلب آسیا

در سال‌های اخیر، به‌ویژه پس از خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان و روی کار آمدن طالبان، کریدور واخان به کانون توجه قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای تبدیل شده است. اهمیت این مسیر زمانی دوچندان می‌شود که بدانیم بر اساس گزارش‌ها، حجم تجارت چین با افغانستان در سال 2023 حدود 1.33 میلیارد دلار بوده که عمدتاً از طریق مسیرهای دریایی و از پاکستان انجام شده است. این در حالی است که طالبان پیش‌بینی می‌کنند با افتتاح کریدور واخان، سالانه 60 میلیارد دلار[1] از محل ترانزیت این مسیر درآمد کسب کنند.این نوشتار به بررسی جایگاه دهلیز واخان در محاسبات راهبردی کشورهای منطقه می‌پردازد و شکاف عمیق میان نگاه افغانستان و چین به این دالان راهبردی را به همراه دیدگاه کشورهای پاکستان، ایران و آسیای مرکزی به تفصیل مورد واکاوی قرار می‌دهد. پرسش اصلی پژوهش این است که چگونه تضاد منافع و رویکردهای کشورهای منطقه، آینده کریدور واخان را تحت تأثیر قرار داده و چه پیامدهایی بر نظم ژئوپلیتیک آسیا خواهد داشت؟

بازگشت جنگ تعرفه‌ای ترامپ: ارزیابی تأثیر سیاست‌های اخیر آمریکا بر آسیای مرکزی با تمرکز بر ازبکستان

در روزهای ابتدایی ژوئیه 2025 ، دونالد ترامپ در قامت رئیس‌جمهور آمریکا، موج تازه‌ای از سیاست‌های حمایت‌گرایانه را با صدور دستورالعمل‌هایی برای اعمال تعرفه‌های سنگین بر واردات از 14 کشور آغاز کرد. در این میان، قزاقستان به‌عنوان نخستین کشور آسیای مرکزی که با تعرفه 25 درصدی روبرو شد، به نمادی از سیاست جدید تقابلی آمریکا در برابر رقبا و حتی شرکای تجاری بدل شد. هرچند ازبکستان به‌طور رسمی در فهرست اعلامی قرار نگرفته، اما به‌دلیل موقعیت ژئو‌اقتصادی‌اش در منطقه، عضویت در گروه بریکس و همگرایی با چین، به‌شدت در معرض تأثیرات مستقیم و غیرمستقیم این سیاست قرار دارد.لذا بررسی و تحلیل پیامدهای این تحولات بر اقتصاد آسیای مرکزی به‌ویژه ازبکستان و ترسیم روندهای آینده‌پژوهانه‌ترضروری بنظر می رسد.