گزارش تحلیلی ارزیابی برنامه‌های انتخاباتی لولا دا سیلوا (حزب کارگران PT) و فلاویو بولسونارو (حزب لیبرال PL)، نامزدهای ریاست‌جمهوری برزیل در حوزه‌های کلان اقتصادی

مقایسه دو برنامه نشان می‌دهد که اختلاف اصلی در پذیرش اهمیت رشد اقتصادی، کاهش بدهی دولت، ضرورت توسعه زیرساخت ها و سرمایه‌گذاری، بهره مندی از ظرفیت های حوزه‌های گردشگری، فناوری و مواد معدنی نبوده، بلکه در مسیر و سازو کارهای پیش بینی شده جهت دستیابی به اهداف مذکور است. برنامه‌های پیشنهادی لولا، نقش فعال‌تری را برای دولت در سیاست های ملی صنعتی، سرمایه‌گذاری زیرساختی، کاهش نابرابری، توسعه منطقه‌ای و تحول سبز و دیجیتال در نظر گرفته و برنامه فلاویو تمرکز بیشتری بر مشارکت‌های بین‌المللی و سرمایه گذاری خارجی، انتقال دانش، سرمایه‌گذاری خصوصی، کاهش وابستگی بلندمدت به حمایت‌های اجتماعی و کاهش موانع برای فعالیت های اقتصادی دارد. این گزارش ضمن بررسی برنامه‌های انتخاباتی برای دوره ۲۰۲۷–۲۰۳۰ (متون رسمی منتشر شده) و رویکردهای دو نامزد ریاست جمهوری از حزب کارگران (PT) و لیبرال (PL)، به ارزیابی سیاست های اعلام شده به تفکیک حوزه‌های کلان اقتصادی، گردشگری،  فناوری و مواد معدنی می‌پردازد.

شایان ذکر است که هرگونه امتیازدهی به دستاوردهای احتمالی دو نامزد در آینده، تنها با اکتفا به بررسی اهداف و برنامه‌های اعلام شده،  بدون توجه به امکان اجرای وعده‌های انتخاباتی از دقت کافی برخوردار نخواهد بود. چالش های آتی برزیل در زمینه ضرورت اتخاذ انضباط مالی و کاهش بدهی دولت، عدم دسترسی احتمالی به ابزارهای اجرایی و ظرفیت نهادی لازم، عدم توانایی برخورداری از حمایت کنگره (جهت پیشبرد و تحقق برنامه‌های آتی)، محدودیت ها و فشارهای خارجی (از جمله پیامدهای تشدید تنش ها در خاورمیانه و سیاست های یکجانبه آمریکا)، ضرورت کاهش نرخ بهره (با هدف ایجاد تحرک در بازارهای داخلی و فعالیت های اقتصادی) و حفظ نرخ تورم (که در حیطه تصمیم گیری بانک مرکزی برزیل قرار دارد) و عدم توانایی جذب سرمایه گذاری و تامین مالی را می‌توان از جمله عوامل موثر بر موفقیت و یا عدم امکان تحقق برنامه‌های پیشنهادی  نامزدهای ریاست جمهوری برزیل دانست. 

بررسی برنامه‌های انتخاباتی برای دوره ۲۰۲۷–۲۰۳۰ (متون رسمی منتشر شده) و رویکردهای دو نامزد ریاست جمهوری از حزب کارگران (PT) و لیبرال (PL) و ارزیابی سیاست های اعلام شده به تفکیک حوزه‌های کلان اقتصادی، گردشگری،  فناوری و مواد معدنی به شرح ذیل اعلام می‌شود:

رویکرد لولا دا سیلوا و فلاویو بولسونارو در حوزه سیاست های کلان اقتصادی:

لولا دا سیلوا :

• حساب‌های عمومی: حفظ چارچوب مالی کنونی، کنترل رشد هزینه‌ها و بهبود تراز مالی از طریق رشد اقتصادی
• مالیات: تقویت نظام مالیاتی تصاعدی و افزایش سهم متناسب مالیات پرداختی از سوی افراد با درآمدهای بالاتر، طرح پیشنهادی مالیات های گزینشی
• کار و درآمد: ادامه افزایش حداقل دستمزد حقیقی و حمایت از کاهش ساعات کاری هفتگی به ۴۰ ساعت، بدون کاهش حقوق.
• سرمایه‌گذاری: گسترش زیرساخت‌ها، احیای ظرفیت‌های صنعتی، توسعه نوآوری و انرژی‌های تجدیدپذیر.
• برنامه‌های اجتماعی: ادامه اجرای برنامه کمک‌هزینه خانواده (بولسا فامیلیا) و گسترش سیاست‌های مسکن و مبارزه با گرسنگی
• تداوم سیاست اقتصادی مبتنی بر پنج محور: رشد و اشتغال، مبارزه با نابرابری، کنترل تورم و مسئولیت مالی، تحول در تولید در چارچوب سیاست صنعتی جدید (neoindustrialização)، تحول اکولوژیک و افزایش حضور در سطح جهانی با حفظ حاکمیت
• کاهش تدریجی نرخ بهره با کنترل تورم و برقراری عدالت مالیاتی (افزایش مالیات بر قشر ثروتمند و کاهش فشار بر قشر فقیر جامعه)
• سیاست صنعتی جدید از طریق Nova Indústria Brasil (NIB) با تمرکز بر نوآوری، هوش مصنوعی، مواد معدنی حیاتی و زنجیره‌های ارزش
• سرمایه‌گذاری گسترده در زیرساخت از طریق Novo PAC
• تقویت بازار داخلی، ارزش‌گذاری حداقل دستمزد حقیقی و برنامه‌های اعتباری برای خانواده‌ها و کسب‌وکارهای کوچک از جمله MEI
• اولویت قراردادن کشاورزی خانوادگی، امنیت غذایی، تولید پایدار، و در عین حال حمایت ازagronegócio با اعتبار، بیمه و دسترسی به بازارهای جدید 
• رهبری انتقال به اقتصاد کم‌کربن، گسترش انرژی‌های تجدیدپذیر، هیدروژن سبز، سوخت های زیستی (biofuels) و بازار کربن تنظیم‌شده. تاکید بر نقش فعال‌تر پتروبراس (Petrobras) در پالایش، گاز و سوخت های زیستی
• تقویت توسعه منطقه‌ای و بهره مندی از ظرفیت صندوق‌های قانونی و صندوق جدید توسعه منطقه‌ای پس از اصلاح مالیاتی

فلاویو بولسونارو:

• حساب‌های عمومی: تدوین قانون مالی جدید با تعیین محدودیت هزینه‌ها بر اساس مسیر بدهی عمومی.
• هزینه‌های دولت: کاهش تعداد وزارتخانه‌ها، سمت‌های انتصابی و هزینه‌های اداری
• مالیات: کاهش مالیات‌ها و ساده‌سازی مقررات، اصلاح مالیاتی و اداری: کاهش مالیات بر مصرف، اصلاح اداری، کاهش وزارتخانه‌ها و حرفه‌ای‌سازی مدیریت دولتی. تمرکز بر تعادل مالی برای کاهش بهره و تورم
• کار و اشتغال: ایجاد الگوهای استخدامی‌با هزینه کمتر برای کارفرمایان در برخی گروه‌های سنی
• تولید: حمایت از بخش کشاورزی و کسب‌وکارهای وابسته به آن، بهبود زیرساخت‌های لجستیکی، افزایش ظرفیت ذخیره‌سازی محصولات و حمایت از تولید داخلی کودهای شیمیایی
• تاکید بر هدف رشد پایدار حدود ۴ درصد سالانه (دو برابر میانگین دو دهه اخیر) با تکیه بر سرمایه‌گذاری خصوصی، امنیت حقوقی و رقابت‌پذیری
• کاهش هزینه کار رسمی (بدون حذف حقوق کارگر)، قراردادهای ویژه برای اولین شغل جوانان ۱۸-۲۴ ساله و افراد بالای ۵۰ سال و تاکید بر اولویت مذاکره بر قانون (negociado sobre o legislado)
• حفظ و بهبود برنامه‌های اجتماعی، اولویت‌دهی به دریافت‌کنندگان کمک‌های اجتماعی در برنامه‌های اشتغال و آموزش
• تبدیل بانک Caixa به «بانک رفاه»
• مسکن: احیای Casa Verde e Amarela با هدف ۲٫۵ میلیون واحد با کمترین نرخ بهره ممکن، به‌همراه ساماندهی مالکیت و تمرکز بر مناطق تحت کنترل جنایات سازمان‌یافته
• زیرساخت و لجستیک: سرمایه‌گذاری حدود ۹۰۰ میلیارد رئال طی چهار سال در جاده، راه‌آهن، بنادر و فرودگاه‌ها؛ ایجاد «راهروهای لجستیکی هوشمند»؛ تمرکز بر سازوکارهای Ferrogrão وTrem do Nordeste
• تامین امنیت انرژی با هزینه کم، ساده‌سازی قبض برق، گسترش سوخت های زیستی (اتانول، بیودیزل و SAF) و تبدیل برزیل به قطب پایگاه داده پایدار (data center)
• کشاورزی و معدن: تقویت بیمه روستایی، افزایش ظرفیت ذخیره سازی، تولید ملی کود، ساماندهی گسترده به مالکیت زمین، و توسعه مواد معدنی حیاتی (لیتیوم، نیوبیوم و غیره) با تمرکز بر ایجاد ارزش‌ داخلی

اگرچه هر دو نامزد بر ضرورت مهار رشد بدهی عمومی تأکید دارند، لیکن مسیرهای متفاوتی را برای ایجاد تعادل در حساب‌های دولت و تحریک فعالیت‌های اقتصادی پیشنهاد می‌کنند.  لولا بر ادامه سیاست‌های اقتصادی کنونی، همراه با افزایش سرمایه‌گذاری‌های عمومی، حفظ برنامه‌های اجتماعی و رشد درآمدها تأکید دارد. در مقابل، فلاویو از کوچک‌سازی ساختار دولت، کاهش هزینه‌های عمومی و پایین آوردن مالیات‌ها و عوارض حمایت می‌کند.

همچنین برنامه لولا دا سیلوا نقش فعال‌تری را برای دولت در هدایت توسعه اقتصادی در نظر می‌گیرد. تداوم چارچوب مالی، کاهش نابرابری، تقویت بازار داخلی، تقویت سیاست صنعتی از طریق Nova Indústria Brasil، سرمایه‌گذاری زیرساختی از طریق Novo PAC و توسعه منطقه‌ای از محورهای اصلی برنامه وی هستند. در این چارچوب، سیاست صنعتی، تحول اکولوژیک، توسعه فناوری و افزایش ارزش افزوده تولید داخلی در کنار یکدیگر قرار می‌گیرد. برنامه همچنین بر تقویت کشاورزی خانوادگی، حمایت از بنگاه‌های کوچک، گسترش اعتبارات و توسعه بازارهای صادراتی تأکید دارد، در حالی که بخش کشاورزی تجاری نیز به‌عنوان یکی از ارکان اقتصاد برزیل مورد حمایت قرار می‌گیرد.

از طرف دیگر، برنامه فلاویو بولسونارو بر افزایش سرمایه‌گذاری خصوصی، تقویت امنیت حقوقی، کاهش موانع مقرراتی و بوروکراتیک، اصلاحات مالی و اداری و افزایش رقابت‌پذیری اقتصاد تمرکز دارد. در این رویکرد، دولت عمدتاً نقش تنظیم‌گر، هماهنگ‌کننده و تسهیل‌کننده فعالیت اقتصادی را بر عهده دارد و افزایش اشتغال، رسمی‌سازی فعالیت‌های اقتصادی و کاهش وابستگی بلندمدت به حمایت‌های اجتماعی از ابزارهای اصلی سیاست اقتصادی محسوب می‌شوند. توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل و لجستیک، افزایش امنیت انرژی، توسعه تولید داخلی کود و مواد معدنی حیاتی و استفاده از مزیت انرژی پاک و ارزان برای جذب سرمایه‌گذاری‌های جدید، به‌ویژه در حوزه پایگاه داده، از دیگر محورهای برنامه است.

رویکرد لولا دا سیلوا و فلاویو بولسونارو در حوزه گردشگری:

لولا دا سیلوا :

گردشگری نقش موثر در اقتصاد و توسعه منطقه‌ای دارد. در دوره فعلی با توجه به رکورد سفر گردشگران خارجی، درآمد بیش از ۱۰٫۴ میلیارد دلاری در این حوزه ثبت شدو دفتر منطقه‌ای سازمان جهانی گردشگری در ریو افتتاح شد. برنامه آینده بر توسعه مقاصد بر اساس ثروت طبیعی و فرهنگی، همکاری بین بخش‌های خلاق (هنر، موسیقی، غذا) و گردشگری، ایجاد مسیرهای جدید موضوعی (گاسترونومی، هنر، اکو-توریسم) و ترویج بین‌المللی قوی‌تر. حمایت از طریق Fungetur و افزایش سهم گردشگری از تولید ناخالص داخلی (GDP) تمرکز دارد.

فلاویو بولسونارو:

گردشگری به‌عنوان «حرفه طبیعی» برزیل است که کمتر مورد بهره‌برداری قرار گرفته است. تمرکز بر زیرساخت‌هااز جمله فرودگاه‌ها، جاده‌ها و به‌ویژه Trem do Nordeste ( به طول حدود ۱۴۰۰ کیلومتر که شهرهای ساحلی و تاریخی شمال‌شرق را به هم متصل می‌کند) و ارتقای امنیت به‌عنوان پیش‌شرط اصلی جذب گردشگر داخلی و خارجی. ترویج برزیل به عنوان مقصد گردشگری و ارزش‌گذاری ظرفیت‌های منطقه‌ای برای ایجاد درآمد و شغل، به‌ویژه در شهرهای داخلی و مناطق نیازمند است.

لازم به ذکر است که در حوزه گردشگری، برنامه لولا رویکرد گسترده‌ای نسبت به گردشگری ارائه می‌کند و به توسعه منطقه‌ای، اقتصاد خلاق و تنوع‌بخشی به محصولات گردشگری می‌پردازد. توسعه گردشگری فرهنگی، غذایی و زیست‌محیطی، تقویت تبلیغات بین‌المللی از جمله محورهای این برنامه است.

از طرف دیگر برنامه فلاویو عمدتاً بر رفع موانع زیرساختی، توسعه شبکه حمل‌ونقل، افزایش امنیت و ارتقای ظرفیت مقاصد گردشگری تأکید دارد. در این رویکرد، گردشگری به‌عنوان ابزاری برای ایجاد اشتغال و درآمد در مناطق مختلف کشور، به‌ویژه مناطق دارای ظرفیت‌های طبیعی، تاریخی و فرهنگی، مورد توجه قرار می‌گیرد.

رویکرد لولا دا سیلوا و فلاویو بولسونارو در حوزه فناوری و نوآوری:

لولا دا سیلوا :

• حاکمیت دیجیتال: ظرفیت توسعه، بهره‌برداری و تنظیم فناوری‌های استراتژیک و زیرساخت‌های حیاتی در چارچوب قوانین برزیل
• توسعه اکوسیستم ملی فناوری دیجیتال از پایگاه داده (data center) تا خدمات ابری، با تمرکز بر هوش مصنوعی تولیدشده توسط شرکت‌های برزیلی
• زیرساخت محاسباتی داخلی با ابررایانه‌های ملی و ظرفیت داخلی درخصوص پایگاه داده‌ها.
• افزایش تولید محتوای محلی (مدل‌های زبانی از جمله به زبان پرتغالی)، پلتفرم ملی داده، و افزایش کاربرد هوش مصنوعی در بخش تولیدی (کشاورزی، سلامت، خدمات مالی)
• گسترش اتصال فیبر نوری و ۵G به‌ویژه در شمال، شمال‌شرق و مناطق اطراف
• شفافیت الگوریتمی و قابلیت ردیابی محتوای مصنوعی از طریق مرکز ملی شفافیت الگوریتمی
• ادغام با سیاست صنعتی جدید، مواد معدنی حیاتی و انتقال سبز.

فلاویو بولسونارو:

• استراتژی ملی هوش مصنوعی با افزایش کاربرد در شرکت‌های خرد، کوچک و متوسط (اولویت صنعت، کشاورزی، سلامت و لجستیک)
• تبدیل برزیل از مصرف‌کننده به تولیدکننده فناوری با بهره مندی از ترکیب انرژی پاک و ارزان، مواد معدنی حیاتی و استعداد منابع انسانی
• اولویت قراردادن تحقیق و توسعه، افزایش سهم برزیل در پتنت‌های (Patent) جهانی هوش مصنوعی، قانون‌گذاری برای آزادی ایجاد و نوآوری
• تقویت پارک‌های فناوری، انکوباتورها، استارت‌آپ‌ها و پیوند دانشگاه-صنعت
• برقراری کامل دولت دیجیتال (ارائه صد درصد خدمات عمومی‌به صورت دیجیتال)، استفاده از هویت دیجیتال واحد و هوش مصنوعی برای ارائه خدمات به شهروندان، حفاظت قوی از داده‌ها و امنیت سایبری
• توسعه پایگاه داده‌های پایدار به‌عنوان قطب جهانی با انرژی تجدیدپذیر

در حوزه فناوری و نوآوری، برنامه هر دو نامزد بر اهمیت هوش مصنوعی، پایگاه داده، زیرساخت دیجیتال، تحقیق و توسعه و مواد معدنی حیاتی برای آینده اقتصاد برزیل تاکید دارد. لیکن برنامه لولا، علاوه بر پرداختن به موضوعات مورد اشاره، بر حاکمیت دیجیتال، توسعه ظرفیت محاسباتی داخلی، خدمات ابری، محتوای محلی، زیرساخت‌های ارتباطی و گسترش دسترسی دیجیتال نیز تاکید دارد. از طرفی برنامه فلاویو نیز به آزادی نوآوری و افزایش کاربرد آن در شرکت‌های کوچک، گسترش استفاده از هوش مصنوعی در بنگاه‌ها، تقویت استارت‌آپ‌ها و پیوند دانشگاه و صنعت و استفاده از مزیت انرژی پاک برای توسعه پایگاه داده می‌پردازد.  

رویکرد لولا دا سیلوا و فلاویو بولسونارو در حوزه مواد معدنی حیاتی:

تفاوت در رویکرد لولا دا سیلوا و فلاویو بولسونارو در حوزه مواد معدنی حیاتی (با توجه به اهمیت استراتژیک آن) را می‌توان در «نحوه جذب سرمایه»، «توسعه زنجیره ارزش و صنایع پایین دستی»، «تنظیم گری و تامین مالی» و «همکاری و مشارکت های بین المللی» تشریح کرد:

۱. تفاوت در رویکرد در خصوص نحوه جذب سرمایه در بخش مواد معدنی

اگرچه هر دو نامزد، مواد معدنی حیاتی و عناصر خاکی کمیاب را فرصتی راهبردی برای ارتقای جایگاه اقتصادی برزیل می‌دانند و بر ضرورت اجتناب از صادرات مواد خام و تولید و صادرات محصولات با ارزش افزوده بالاتر تأکید دارند. بااین‌حال، تفاوت اصلی رویکرد، در چگونگی تحقق اهداف و نقش دولت در سازمان‌دهی زنجیره ارزش مواد معدنی است. لولا مواد معدنی حیاتی را بخشی از یک راهبرد گسترده‌تر برای صنعتی‌سازی برزیل می‌داند که در آن دولت با نقش محوری سیاست‌گذاری صنعتی، تأمین مالی، حمایت از نوآوری و سازمان‌دهی زنجیره‌های تولید، زمینه ارتقای جایگاه کشور در زنجیره ارزش جهانی را فراهم می‌کند. در حالی که فلاویو بر جذب سرمایه‌گذاری خارجی، انتقال فناوری، ایجاد چارچوب‌های قانونی باثبات، تسریع صدور مجوزهای معدنی و اعطای مشوق‌های اقتصادی برای توسعه فعالیت‌های معدنی و صنایع پایین‌دستی تأکید می‌کند. در این الگو، دولت عمدتاً نقش تنظیم‌گر و هماهنگ‌کننده را دارد و بخش خصوصی و سرمایه‌گذاران خارجی موتور اصلی توسعه محسوب می‌شوند. 

۲. تفاوت رویکرد در خصوص در توسعه زنجیره ارزش و صنایع پایین‌دستی

لولا بر اهمیت اجتناب از صادرات مواد اولیه و خام راهبردی و توسعه ظرفیت‌های داخلی برای نقشه‌برداری، فرآوری و ایجاد ارزش افزوده تاکید می‌کند و با قراردادن این هدف در چارچوب راهبرد صنعتی جدید برزیل (NIB) ، توسعه این زنجیره‌ها را بخشی از یک برنامه صنعتی گسترده‌تر با نقش فعال دولت در تعیین اولویت‌های تولیدی و فناورانه مطرح می‌کند. از طرف دیگر در برنامه فلاویو، هماهنگی میان منابع معدنی، انرژی پاک و تقاضای صنایع پیشرفته، به‌ویژه پایگاه‌های داده، نیمه‌رساناها، باتری‌ها، خودروهای برقی و هوش مصنوعی، محور اصلی راهبرد مواد معدنی است. وی معتقد است برزیل به دلیل برخورداری همزمان از ذخایر معدنی و انرژی رقابتی و پاک، ظرفیت تبدیل‌شدن به مرکز تولید محصولات پیشرفته برخوردار است. هدف آن است که به‌جای صادرات مواد خام و واردات محصولات نهایی، فرآوری مواد معدنی و تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر در داخل کشور انجام شود و تاکید می‌کند که برای تحقق این هدف، جذب سرمایه و بهره برداری از فناوری خارجی، ادغام عمودی زنجیره تولید و تسهیل فعالیت‌های اقتصادی از اهمیت بالایی برخوردار است. بنابراین به طور خلاصه می‌توان تفاوت اصلی را بر تمرکز بیشتر فلاویو بر فراهم‌کردن شرایط بازار برای جذب سرمایه و شکل‌گیری زنجیره‌های تولید دانست.

۳. تفاوت رویکرد در خصوص تنظیم‌گری و تأمین مالی

لولا بر استفاده از ابزارهای سیاست صنعتی، تأمین مالی توسعه‌ای، سرمایه‌گذاری در نوآوری و هماهنگی سیاست‌های صنعتی، تجاری و فناوری تأکید دارد. در برنامه وی، توسعه مواد معدنی حیاتی تنها یک فعالیت استخراجی یا تجاری نیست، بلکه ابزاری برای تقویت پایه صنعتی کشور، ایجاد مشاغل باکیفیت و افزایش استقلال اقتصادی برزیل محسوب می‌شود. از طرف دیگر در دیدگاه فلاویو، موانع قانونی و اداری، طولانی‌بودن فرایند صدور مجوزها و دشواری تأمین مالی از جمله مسائلی هستند که باید برای افزایش سرمایه‌گذاری معدنی برطرف شوند. وی پیشنهاد می‌کند ضمانت‌های اعتباری برای تأمین مالی پروژه‌ها تقویت و متعادل شوند، حقوق معدنی و مجوزها با سرعت بیشتری تعیین تکلیف شوند و چارچوب قانونی شفاف و باثباتی برای فعالیت سرمایه‌گذاران ایجاد شود. این رویکرد، کاهش ریسک سرمایه‌گذاری و افزایش جذابیت اقتصادی پروژه‌های معدنی را در اولویت قرار می‌دهد. 

۴. تفاوت در سیاست خارجی و همکاری‌های بین‌المللی

لولا بر گسترش حضور برزیل در بازارهای جدید، افزایش صادرات صنعتی و تقویت رقابت‌پذیری جهانی تاکید دارد. بااین‌حال، سیاست تجارت خارجی صراحتاً در خدمت اهداف سیاست صنعتی، فناوری و نوآوری تعریف شده است. فلذا مشارکت‌های بین‌المللی باید به توسعه ظرفیت‌های تولیدی داخلی و ارتقای جایگاه برزیل در زنجیره‌های ارزش جهانی کمک کند. در حالی که فلاویو به صراحت بر ضرورت مشارکت با کشورهای علاقمند به همکاری با برزیل (بدون هیچگونه تعصب یا ملاحظات ایدئولوژیک) اشاره می‌کند و آن را تلاشی جهت جذب سرمایه، انتقال فناوری و دانش فنی از طیف گسترده‌ای از کشورها و شرکت‌های خارجی با هدف توسعه صنایع داخلی می داند.  

جمع بندی:

مقایسه برنامه‌های دو نامزد ریاست جمهوری برزیل (لولا دا سیلوا و فلاویو بولسونارو) در حوزه‌های اقتصادی، گردشگری، فناوری و مواد معدنی بیانگر آن است که هر دو نامزد تلاش نموده اند که به موضوعات کلان اقتصادی از جمله ضرورت کاهش بدهی دولت، رشد اقتصادی، ایجاد اشتغال، توسعه زیرساخت ها، تقویت فناوری، استفاده از ظرفیت گردشگری و مواد معدنی و افزایش رقابت‌پذیری برزیل در اقتصاد جهانی بپردازند. لیکن تفاوت اصلی را می‌توان در معرفی مسیر و سازوکارهای مختلف جهت دستیابی به این اهداف دانست.

به طوری که برنامه‌های پیشنهادی لولا، تمرکز بیشتری بر بهره برداری از سرمایه‌گذاری عمومی، نقش فعال‌تر دولت در هدایت توسعه اقتصادی داشته و سیاست صنعتی، Novo PAC، Nova Indústria Brasil، توسعه منطقه‌ای و سیاست‌های کاهش نابرابری دارد. در حوزه فناوری نیز علاوه بر توسعه هوش مصنوعی و اقتصاد دیجیتال، بر ایجاد ظرفیت‌های داخلی در زمینه زیرساخت محاسباتی، خدمات ابری، داده، حاکمیت دیجیتال و اتصال مناطق کم‌برخوردار تأکید شده است.

لیکن در برنامه‌های پیشنهادی فلاویو، بر فراهم آوردن محیط مساعد برای فعالیت بخش خصوصی، افزایش مشارکت های بین المللی، انتقال دانش، کاهش هزینه‌های مقرراتی و مالی، تقویت امنیت حقوقی، اصلاح ساختار دولت و افزایش بهره‌وری تمرکز بیشتری شده است. به طوری که سرمایه‌گذاری خصوصی و سازوکارهای بازار نقش اصلی‌ در رشد ایفا کرده و دولت در جایگاه تنظیم‌گر، هماهنگ‌کننده و تسهیل‌کننده تعریف می‌شود. در حوزه زیرساخت نیز استفاده از سرمایه خصوصی، توسعه کریدورهای لجستیکی و افزایش ظرفیت حمل‌ونقل و انرژی از محورهای مهم است. همچنین این نامزد تبدیل ظرفیت‌های داخلی کشور (در زمینه‌های مختلف) به مزیت رقابتی برای جذب سرمایه‌گذاری و توسعه صنایع فناوری‌محور را مورد توجه قرار داده است.

در حوزه گردشگری، تمرکز برنامه‌های لولا بر ارتباط با اقتصاد خلاق، توسعه منطقه‌ای، تنوع بخشی به محصولات گردشگری و تقویت حضور بین‌المللی برزیل است در حالی که برنامه فلاویو بر فراهم کردن زیرساخت، امنیت و تقویت مسیرهای مواصلاتی تاکید دارد.

در خصوص مواد معدنی حیاتی (با عنایت به اهمیت استراتژیک آن)، ضرورت ایجاد ارزش افزوده داخلی و اشتغال،  اجتناب از صادرات محصولات خام از جمله موضوعات مورد تاکید هر دو نامزد است. لیکن رویکردها در زمینه نحوه جذب سرمایه، توسعه زنجیره ارزش و صنایع پایین دستی، تنظیم گری و تامین مالی و همکاری و مشارکت های بین المللی نیازمند تامل بیشتر است. به طوری که لولا توسعه مواد معدنی حیاتی را بخشی از راهبرد جامع صنعتی‌سازی کشور در چارچوب سیاست صنعتی جدید برزیل و صنعت جدید برزیل و NIB  می‌داند و نقش فعال‌تر دولت در سیاست صنعتی و هماهنگی میان سیاست های تجاری، صنعتی و زیست‌محیطی را مطرح می‌کند. در حالی که فلاویو رویکردی بازارمحور همراه با تمرکز بر جذب سرمایه‌گذاری خارجی دارد. در رویکرد فلاویو، دولت دارای نقش تنظیم‌کننده و هماهنگ‌کننده بوده و بهره مندی از مشارکت‌های بین‌المللی و انتقال دانش خارجی به داخل کشور با هدف دستیابی به درآمد پایدار در برزیل مورد تاکید قرار گرفته است. به طور خلاصه رویکرد لولا را می‌توان به نوعی مبتنی بر ایجاد ظرفیت‌های صنعتی و فناورانه بلندمدت دانست که موفقیت آن به اثربخشی سیاست‌های صنعتی، کیفیت تخصیص منابع مالی و توانایی تبدیل حمایت‌های دولتی به افزایش بهره‌وری و رقابت‌پذیری وابسته است و در رویکرد فلاویو، اگرچه تسریع در اجرای پروژه‌ها را می‌توان شاهد بود، لیکن کیفیت تنظیم‌گری، ثبات نهادی و توانایی در جذب سرمایه‌گذاری‌ و انتقال فناوری نقش موثری در موفقیت و یا عدم تحقق اهداف مورد نظر وی ایفا خواهد کرد.   

در نهایت خاطر نشان می سازد که اگرچه نحوه طراحی سیاست‌ها و برنامه‌های نامزدهای انتخاباتی می‌تواند برآورد اولیه در خصوص اهداف مورد نظر آن‌ها ارائه کند، لیکن هرگونه ارزیابی نهایی بدون توجه به امکان اجرای وعده‌ها و برنامه‌های پیشنهادی از دقت کافی برخوردار نخواهد بود. ضرورت اتخاذ انضباط مالی با توجه به بدهی بالای دولت، کاهش نرخ بهره (با هدف ایجاد تحرک در بازارهای داخلی و فعالیت های اقتصادی) و حفظ نرخ تورم (که بویژه در حیطه تصمیم گیری بانک مرکزی برزیل قرار دارد)، عدم دسترسی احتمالی به ابزارهای اجرایی و ظرفیت نهادی لازم، عدم توانایی برخورداری از حمایت کنگره (جهت پیشبرد و تحقق برنامه‌های آتی)، محدودیت ها و فشارهای خارجی (از جمله پیامد تشدید تنش ها در خاورمیانه و سیاست های یکجانبه آمریکا) و عدم توانایی جذب سرمایه گذاری و تامین مالی را می‌توان از جمله چالش های احتمالی آتی دانست که دولت آینده برزیل با آن مواجه خواهد بود.

منابع:

https://www.tse.jus.br/eleicoes/eleicoes-2026

https://veja.abril.com.br/economia/as-propostas-de-flavio-bolsonaro-e-lula-para-a-economia-em-sete-pontos/

https://www.reuters.com/world/americas/brazils-two-main-presidential-candidates-promise-fiscal-fixes-leave-hard-choices-2026-09-24/

https://www1.folha.uol.com.br/mercado/2026/10/disputa-entre-lula-e-flavio-ocorre-sob-pressao-fiscal-e-juros-altos.shtml

https://www.infomoney.com.br/economia/desafios-economicos-eleicoes-proximo-governo-2026/

https://www.poder360.com.br/poder-eleicoes-2026/eleicoes-2026-compare-os-planos-de-governo-de-lula-e-flavio/

https://economia.uol.com.br/colunas/graciliano-rocha/2026/10/08/o-que-se-sabe-sobre-o-novo-congresso-e-agenda-economica-de-flavio-ate-agora.htm

https://www.aljazeera.com/news/2026/10/6/why-flavio-bolsonaro-outperformed-the-polls-in-brazils-election

https://agenciabrasil.ebc.com.br/economia/noticia/2026-10/economia-lula-e-flavio-divergem-sobre-ajuste-fiscal-e-papel-do-estado